Từ các bản làng miền núi đến miệt vườn sông nước, những chuyến xe đưa khách đến thăm ruộng đồng, làng nghề, vườn cây ăn trái... Du lịch nông thôn đang dần thay đổi ý thức cộng đồng, biến nhiều nơi trở thành miền quê đáng sống…

Du khách ngày nay ngày càng nhận thức rõ hơn về tác động của họ đối với cộng đồng địa phương, dẫn đến nhu cầu ngày càng tăng đối với các hoạt động du lịch trải nghiệm bền vững và có trách nhiệm. Như ông Zurab Pololikashvili, Tổng thư ký Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc, đã lưu ý: sự chuyển hướng sang du lịch trải nghiệm cho phép du khách tạo ra những tác động tích cực tại những điểm đến mà họ ghé thăm.

Theo báo cáo của Statista, thị trường du lịch trải nghiệm toàn cầu được ước tính đạt 360 tỷ USD vào năm 2025. Một cuộc khảo sát gần đây của GetYourGuide cho thấy 98% du khách cho rằng lời hứa về những trải nghiệm độc đáo ảnh hưởng rất lớn đến lựa chọn điểm đến của họ.

Trong khi đó, thống kê của Tổ chức Du lịch thế giới (UNWTO) cho thấy, lượng du khách tham gia các hình thức du lịch nông thôn chiếm khoảng 10% thị trường du lịch toàn cầu, với doanh thu khoảng 30 tỷ USD/năm.

Thực tế những năm gần đây, nhiều du khách quốc tế đã bỏ tiền để tới Việt Nam trải nghiệm cuộc sống làm nông dân. Thay vì nằm dài trên ghế tắm nắng, họ chọn khoác lên mình bộ quần áo lao động, lội xuống ruộng cấy lúa, chăn trâu, úp nơm bắt cá... Những hoạt động tưởng chừng giản dị ấy tạo nên sức hút mạnh mẽ, khiến nhiều người coi đây là kỳ nghỉ đáng nhớ nhất trong đời.

Câu chuyện của Klabińska, cô gái 26 tuổi đến từ Ba Lan, là một minh chứng sống động. Những ngày tháng 3 tại xã Quế Sơn Trung, TP Đà Nẵng, nữ du khách này cắt cỏ, tưới cây, chăn bò… như một nông dân thực thụ. Ban đầu, cô dự định ở lại một tuần, nhưng rồi nhịp sống chậm rãi nơi làng quê đã khiến cô ở lại một tháng. Không chỉ làm nông, cô còn dành buổi chiều để dạy tiếng Anh miễn phí cho trẻ em trong làng. Có buổi học lên tới gần 60 học sinh, khiến cô cảm thấy "choáng ngợp vì hạnh phúc".

Tương tự tại thôn Bồng Lai, xã Bố Trạch (Quảng Trị). Với một nắm thức ăn trên tay, rải đều xuống đất, ngay lập tức một du khách sẽ trở thành người “lãnh đạo” của hàng trăm chú vịt vây quanh. Tại đây, các hoạt động thường ngày của bà con nông dân như là cho vịt ăn, cày ruộng hoặc chăn trâu đang là những sản phẩm trải nghiệm đem lại sự hào hứng rất lớn cho du khách. Dưới sự hướng dẫn, nhiều du khách nước ngoài mạnh dạn leo lên lưng trâu, thong dong đi qua các con đường của làng quê.

Sau khi mở rộng, phường Lang Biang - Đà Lạt có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch gắn với nông nghiệp. Ông Phạm Văn Vinh, tổ dân phố Đăng Lèn, hai năm trước quyết định đầu tư trồng dâu công nghệ cao và biến 1,5 ha đất thành điểm tham quan, trải nghiệm cho du khách. Theo ông Vinh, riêng sản lượng dâu bán trực tiếp cho khách tham quan đã chiếm khoảng 40 - 50% tổng sản lượng của vườn.

Trong khi đó, tại Ninh Bình, ông Vũ Hoài Chương, Chủ tịch UBND xã Gia Vân, cho biết người dân địa phương bên cạnh việc canh tác trồng lúa nước, hoa màu, chăn nuôi gia súc, gia cầm còn cung cấp dịch vụ du lịch. 

"Du khách khi đến đây, ngoài được trải nghiệm các sinh hoạt hàng ngày cùng người dân bản địa như: đi chợ, nấu ăn, xay lúa, giã gạo, cuốc đất, cấy lúa, tát nước… còn được tham gia tour du lịch bằng xe trâu, xe bò để tham quan khung cảnh làng quê Bắc Bộ, ngồi thuyền nan chiêm ngưỡng vẻ đẹp non nước hữu tình trong khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long," ông Chương chia sẻ.

Sự xuất hiện của những mô hình trên không phải là hiện tượng đơn lẻ mà nằm trong bức tranh rộng hơn của du lịch nông nghiệp, nông thôn  - lĩnh vực đang được xác định là một hướng đi quan trọng của nhiều địa phương.

Thực tế cho thấy, du lịch nông thôn không chỉ tạo thêm nguồn thu mà còn góp phần bảo tồn văn hóa, cải thiện môi trường và nâng cao chất lượng sống của người dân. Khi du khách đến làng, họ không chỉ tham quan mà còn tham gia vào các hoạt động sản xuất, thưởng thức ẩm thực, mua sản phẩm thủ công, từ đó hình thành chuỗi giá trị kinh tế mới gắn với cộng đồng.

Trước xu thế này, nhiều địa phương đã phối hợp cùng các nông trại tổ chức lớp học tiếng Anh miễn phí, giúp người dân học cách giao tiếp để bán nông sản và giới thiệu văn hóa. Năng lực cộng đồng được nâng cao rõ rệt, đồng thời kinh tế địa phương cũng được thúc đẩy nhờ lượng khách quốc tế ngày càng tăng.

Trong bối cảnh đó, Phó Cục trưởng Cục Du lịch quốc gia Việt Nam Nguyễn Lê Phúc thông tin, hiện du lịch nông thôn, sinh thái, du lịch làng nghề đã được tích hợp trong các kế hoạch của Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong việc triển khai các Chương trình, Đề án phát triển nông thôn mới và đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. 

Mặc dù được đánh giá là có thể trở thành mũi nhọn trong phát triển du lịch, song theo nhiều chuyên gia, du lịch nông thôn vẫn còn nhiều bất cập. Chủ tịch Hội Du lịch cộng đồng Việt Nam Phạm Hải Quỳnh cho rằng, tại nhiều địa phương, công tác quy hoạch, bảo tồn các làng nghề truyền thống nông nghiệp chưa gắn với du lịch, chưa được đề cập trực tiếp trong các kế hoạch phát triển kinh tế hàng hóa.

Bên cạnh đó hiện Việt Nam chưa xây dựng bộ tiêu chuẩn về sản phẩm du lịch nông nghiệp, khiến người làm du lịch không lúng túng trong quản lý, quảng bá, phát triển sản phẩm. Đội ngũ hướng dẫn viên, người dân địa phương nơi đón du khách chưa được đào tạo bài bản về kỹ năng tiếp đón du khách, tiếp thị sản vật của địa phương. Ngoài ra cơ chế, chính sách chưa đủ sức hấp dẫn thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực du lịch nông nghiệp.

Để khắc phục những bất cập này Chủ tịch Hội Lữ hành Hà Nội Phùng Quang Thắng cho rằng, các địa phương cần có quy hoạch và đầu tư vào du lịch nông thôn một cách bài bản. Đặc biệt, cần có kế hoạch và mời chuyên gia cùng xây dựng sản phẩm du lịch hấp dẫn, độc đáo để đạt hiệu quả cao, tránh đầu tư nhiều mà khả năng khai thác thấp.

Để du lịch nông nghiệp, nông thôn có thể “cất cánh”, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ký kết Chương trình phối hợp trong phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn hiệu quả và bền vững giai đoạn 2024 - 2030. Thông qua hoạt động hợp tác, 2 bộ sẽ hỗ trợ doanh nghiệp, địa phương phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn gắn với xây dựng nông thôn mới.