Dù thuế quan tăng lên khiến chi phí nhập khẩu tăng mạnh, phần lớn các hãng ô tô vẫn chưa muốn chuyển sản xuất sang Mỹ do chi phí đầu tư lớn, chính sách thiếu ổn định và lợi thế chi phí tại các quốc gia khác..

Tuần trước, Toyota công bố kế hoạch mà phần lớn các hãng ô tô khác vẫn dè dặt thực hiện. Đó là chuyển một phần hoạt động sản xuất từ Mexico sang Mỹ. Hãng xe Nhật Bản dự kiến sớm sớm đưa vào sản xuất một nửa số xe bán tải cỡ trung Tacoma tại nhà máy được mở rộng ở San Antonio, bang Texas. Đây cũng là nơi Toyota đang sản xuất xe bán tải cỡ lớn Tundra và mẫu SUV Sequoia. Tuy nhiên, hãng vẫn tiếp tục sản xuất Tacoma tại Mexico.

Tổng thống Mỹ Donald Trump ca ngợi động thái này là “một bước tiến thực sự lớn”, đồng thời xem đây là bằng chứng cho thấy “thuế quan đang phát huy tác dụng”.

Tuy nhiên, Toyota cho biết chính sách thuế quan của Mỹ không phải là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến quyết định trên.

“Dù chịu ảnh hưởng từ những thay đổi trong chính sách thương mại, các khoản đầu tư của chúng tôi được hoạch định với tầm nhìn kéo dài nhiều thập kỷ và dựa trên những mục tiêu chiến lược rộng lớn hơn”, Toyota nói với kênh CNN.

Hơn một năm sau khi chính quyền ông Trump áp thuế quan với ô tô nhằm thúc đẩy các nhà sản xuất xây dựng nhà máy tại Mỹ, Toyota vẫn là một trong số ít hãng chuyển thêm hoạt động sản xuất sang nước này.

CHI PHÍ LỚN, CHÍNH SÁCH BẤT ĐỊNH

Hiện Mỹ áp thuế quan bổ sung 25% đối với phần lớn ô tô nhập khẩu, đưa tổng thuế đối với xe con thông thường lên khoảng 27,5%. Tuy nhiên, mức thuế thực tế thay đổi tùy xuất xứ. Ví dụ, ô tô từ Nhật Bản, Hàn Quốc và EU chủ yếu chịu mức 15%, còn xe đáp ứng quy tắc của Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA) chỉ bị đánh thuế trên phần giá trị không có nguồn gốc Mỹ.

Đến nay, chỉ một số ít hãng ô tô công bố kế hoạch chuyển hoạt động sản xuất sang Mỹ. Phần lớn doanh nghiệp vẫn chọn chấp nhận chi phí thuế quan thay vì bỏ ra hàng tỷ USD để xây dựng nhà máy mới. Ngay cả những mẫu xe được chuyển sang sản xuất tại Mỹ cũng chủ yếu được đưa vào các cơ sở sẵn có.

Theo Mobility Global, xe nhập khẩu chiếm 46% tổng lượng ô tô bán ra tại Mỹ trong năm ngoái, chỉ thấp hơn một chút so với mức 47,7% vào năm 2024. Tỷ lệ này giảm một phần do các hãng xe thu hẹp kinh doanh những mẫu xe nhập khẩu giá rẻ, như Nissan Versa.

Dù vậy, chi phí quá lớn cùng những bất ổn về chính sách khiến các hãng ô tô chưa muốn điều chỉnh mạnh mạng lưới sản xuất hiện nay.

“Xây dựng một nhà máy đòi hỏi cam kết đầu tư rất lớn. Đưa ra quyết định như vậy chỉ vì những thay đổi chính sách nhất thời gần như là điều thiếu sáng suốt. Vì thế, lựa chọn an toàn nhất là chưa thay đổi gì và tiếp tục hoạt động như hiện nay, kể cả khi phải chịu thêm chi phí thuế quan”, ông Ivan Drury, Giám đốc phụ trách phân tích tại trang mua bán ô tô Edmunds, nhận định.

Một cơ chế lâu nay giúp các hãng ô tô tiết giảm chi phí cũng đang đứng trước nguy cơ bị thay đổi. Đó là USMCA, thỏa thuận thương mại được ký kết trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông Trump.

USMCA hiện chuẩn bị được đàm phán lại. Vào tháng trước, ông Trump cảnh báo Mỹ có thể rút khỏi hiệp định nếu các bên không nhất trí với những thay đổi đáng kể theo hướng có lợi hơn cho doanh nghiệp Mỹ. Tuyên bố này khiến các hãng ô tô đặc biệt lo ngại, bởi chuỗi cung ứng của họ lâu nay phụ thuộc vào việc linh kiện được vận chuyển tự do qua biên giới giữa Mỹ, Canada và Mexico.

“Chúng tôi kêu gọi các bên nhanh chóng đạt được một giải pháp lâu dài, bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng và mang lại sự ổn định cần thiết cho những khoản đầu tư quy mô lớn, có thời gian thu hồi vốn dài của ngành ô tô”, American Automakers Policy Council, tổ chức đại diện cho các hãng ô tô Mỹ như General Motors (GM), Ford và Stellantis, nói trong một tuyên bố.

THUẾ QUAN CHƯA ĐỦ SỨC THAY ĐỔI NGÀNH Ô TÔ

Thuế quan đang bào mòn đáng kể lợi nhuận của các hãng ô tô. Trong năm tài chính gần nhất, Toyota phải nộp 8,4 tỷ USD tiền thuế nhập khẩu, khiến hoạt động kinh doanh tại Bắc Mỹ chuyển từ có lãi sang thua lỗ. Năm 2025, GM phải trả 3,1 tỷ USD tiền thuế quan, còn Ford chịu chi phí khoảng 1 tỷ USD.

Dù vậy, thuế quan cũng phần nào thúc đẩy một số hãng đưa hoạt động sản xuất trở lại Mỹ.

Ngoài kế hoạch sản xuất thêm xe Tacoma tại Mỹ của Toyota, năm ngoái, GM cũng thông báo sẽ chuyển hoạt động lắp ráp hai mẫu SUV từ Mexico sang Mỹ. Hãng đồng thời dự kiến ngừng nhập khẩu mẫu SUV Buick từ Trung Quốc và sản xuất mẫu xe thay thế tại Mỹ.

Tuy nhiên, GM sẽ không xây dựng nhà máy mới mà đưa các mẫu xe này vào sản xuất tại hai cơ sở hiện có ở bang Kansas và Tennessee. Hai nhà máy vẫn còn dư công suất sau khi GM giảm mạnh đầu tư vào xe điện, trong bối cảnh chính quyền ông Trump chấm dứt các chính sách hỗ trợ của chính phủ dành cho lĩnh vực này.

Theo ông Patrick Anderson, chuyên gia kinh tế chuyên về ngành ô tô tại bang Michigan, đối với Toyota, quyết định chuyển một phần hoạt động sản xuất sang San Antonio còn xuất phát từ những tính toán kinh doanh, chứ không chỉ liên quan đến chính sách thương mại.

“Toyota đã rất thành công trong việc mở rộng mảng xe bán tải tại Mỹ và nhà máy San Antonio vốn là trụ cột của hoạt động này. Vì vậy, việc tập trung thêm hoạt động sản xuất tại đây là một quyết định hợp lý về mặt kinh doanh”, ông Anderson chỉ ra.

Ngay cả khi thuế quan của Mỹ đang ở mức cao, các hãng xe vẫn khó quyết định chuyển sản xuất chỉ dựa trên chính sách thương mại. Lý do là chính sách có thể thay đổi nhanh chóng, trong khi việc xây dựng một nhà máy mới thường mất nhiều năm.

Theo các chuyên gia, các hãng ô tô sẽ phải mất nhiều năm và chi hàng tỷ USD để xây dựng thêm nhà máy tại Mỹ, hoặc mở rộng các cơ sở hiện có, với quy mô đủ lớn để thay thế lượng xe nhập khẩu. Trong khi đó, các tổng thống kế nhiệm ông Trump hoàn toàn có thể đảo ngược những chính sách hiện nay.

Chi phí lao động tại Mỹ cũng cao hơn so với Mexico và một số quốc gia khác, làm giảm sức hấp dẫn của việc chuyển sản xuất sang nước này. Trong khi đó, nhu cầu ô tô tại Mỹ vẫn mạnh, với tổng doanh số tăng 2% trong năm ngoái bất chấp giá xe tăng lên mức kỷ lục. Vì vậy, các hãng vẫn có động lực duy trì nhập khẩu để bảo đảm đủ nguồn cung cho thị trường.