Tổng Bí thư Tô Lâm: Khắc phục “luật bó”, nâng cao tính khả thi của hệ thống pháp luật

Sáng 6/4, Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã khai mạc trọng thể tại Thủ đô Hà Nội. Phát biểu tại phiên khai mạc, thay mặt Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Tổng Bí thư Tô Lâm nhiệt liệt chúc mừng kết quả rất tốt đẹp của cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031; trân trọng chúc mừng các vị đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp đã được cử tri cả nước tín nhiệm lựa chọn.

Tổng Bí thư ghi nhận và đánh giá cao những đóng góp quan trọng của Quốc hội khóa XV và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2020–2025. Trong nhiệm kỳ vừa qua, Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp đã nỗ lực đổi mới tổ chức, phương thức hoạt động; nâng cao chất lượng lập pháp, giám sát; quyết định nhiều vấn đề quan trọng của đất nước, góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, phục hồi và phát triển kinh tế – xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh và nâng cao vị thế quốc tế của Việt Nam.

Theo Tổng Bí thư, những kết quả đạt được, cùng với truyền thống 80 năm vẻ vang của Quốc hội Việt Nam, là nền tảng quan trọng để Quốc hội khóa XVI kế thừa, phát huy và phát triển lên tầm cao mới.

Tuy nhiên, Tổng Bí thư lưu ý giai đoạn phát triển mới đang đặt ra những yêu cầu ngày càng cao hơn, nhanh hơn và quyết liệt hơn đối với thể chế phát triển, mô hình tăng trưởng, chất lượng quản trị quốc gia, năng lực phản ứng chính sách, kỷ luật thực thi và nâng cao mức sống của nhân dân.

Đại hội XIV của Đảng đã xác định rõ mục tiêu phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy phát triển, khơi thông mọi nguồn lực, phát huy cao nhất sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.

Trong tiến trình đó, Tổng Bí thư khẳng định Quốc hội phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn, thực chất hơn, hiệu quả hơn để thực hiện đầy đủ, xứng đáng trọng trách Hiến định của mình.

Quốc hội là nơi kết tinh ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân; là nơi quyết định những vấn đề lớn của đất nước; là nơi chuyển hóa chủ trương của Đảng thành pháp luật, chính sách và sức mạnh tổ chức thực tiễn. Mỗi đại biểu Quốc hội, theo Tổng Bí thư, không chỉ đại diện cho đơn vị bầu cử, mà còn mang trên vai trách nhiệm đối với vận mệnh quốc gia, niềm tin của nhân dân và tương lai của các thế hệ mai sau.

ĐỔI MỚI MẠNH MẼ CÔNG TÁC LẬP PHÁP, KIẾN TẠO PHÁT TRIỂN

Trên tinh thần đó, Tổng Bí thư đề nghị Quốc hội khóa XVI tập trung thực hiện tốt bốn nhiệm vụ lớn.

Thứ nhất, Tổng Bí thư nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ công tác lập pháp, xây dựng bằng được một hệ thống pháp luật hiện đại, thống nhất, ổn định, khả thi và có tính kiến tạo phát triển.

Quốc hội cần tiếp tục nâng cao năng lực thể chế hóa, cụ thể hóa các nghị quyết của Đảng thành chính sách và pháp luật; tạo khuôn khổ pháp lý vững chắc để thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2026–2031 và các giai đoạn tiếp theo.

Hệ thống pháp luật phải thực sự trở thành nền tảng thể chế của phát triển; là công cụ bảo vệ quyền con người, quyền công dân; đồng thời là động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, giải phóng lực lượng sản xuất và mở ra những không gian phát triển mới cho đất nước.

Tổng Bí thư yêu cầu Quốc hội chỉ đạo rà soát tổng thể hệ thống pháp luật, hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật quốc gia; kiên quyết khắc phục tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn, “luật bó”, đẩy trách nhiệm xuống văn bản dưới luật. Luật ban hành phải bảo đảm tính khả thi, dễ hiểu, dễ thực hiện đối với người dân và doanh nghiệp, thuận lợi cho các cơ quan nhà nước trong tổ chức thi hành.

Đặc biệt, Tổng Bí thư nhấn mạnh việc đổi mới căn bản tư duy xây dựng pháp luật theo hướng kiến tạo phát triển. Pháp luật không chỉ để quản lý những gì đã có, mà phải mở đường cho cái mới; không chỉ điều chỉnh thực tiễn hiện hữu, mà còn kiến tạo tương lai. Đối với những vấn đề mới, lĩnh vực mới, mô hình mới, cần có cách tiếp cận phù hợp, mạnh dạn thí điểm có kiểm soát, tạo dư địa cho đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Quá trình lập pháp phải được thực hiện một cách khoa học, dân chủ, minh bạch; lắng nghe đầy đủ ý kiến của chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp, nhân dân và tham khảo kinh nghiệm quốc tế.

Mỗi đạo luật phải xuất phát từ lợi ích quốc gia – dân tộc, từ lợi ích chính đáng của nhân dân; đồng thời kiên quyết phòng, chống lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ và các tác động tiêu cực làm méo mó chính sách. Hiệu quả thực thi và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp được xác định là thước đo quan trọng của chất lượng lập pháp.

NÂNG TẦM GIÁM SÁT VÀ QUYẾT ĐỊNH CÁC ẤN ĐỀ LỚN CỦA ĐẤT NƯỚC

Thứ hai, Tổng Bí thư đề nghị Quốc hội nâng tầm giám sát tối cao theo hướng thực chất, sắc bén, đi đến cùng trách nhiệm và kết quả. Hoạt động giám sát cần tập trung vào những vấn đề lớn, lĩnh vực then chốt, các “điểm nghẽn của điểm nghẽn” trong phát triển; những vấn đề bức xúc được cử tri và nhân dân quan tâm; đặc biệt là việc tổ chức thực hiện các chủ trương lớn của Đảng, thi hành pháp luật, quản lý và sử dụng nguồn lực quốc gia, tài sản công, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước.

Theo Tổng Bí thư, mỗi nội dung giám sát phải gắn với trách nhiệm cụ thể, thời hạn rõ ràng, sản phẩm và kết quả cụ thể; dựa trên dữ liệu, bằng chứng và các chỉ số định lượng, so sánh rõ ràng giữa mục tiêu đề ra và kết quả đạt được.

Cùng với đó, cần phát huy mạnh mẽ vai trò của các cơ quan của Quốc hội, các Đoàn đại biểu Quốc hội và từng đại biểu Quốc hội trong hoạt động giám sát; đồng thời tăng cường phối hợp giữa giám sát của Quốc hội với kiểm tra, giám sát của Đảng, thanh tra, kiểm toán và các thiết chế kiểm soát khác của Nhà nước, tạo sức mạnh tổng hợp thúc đẩy bộ máy hành động đúng, nhanh và hiệu quả.

Thứ ba, Tổng Bí thư nhấn mạnh yêu cầu nâng cao bản lĩnh và tầm nhìn khi quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước. Trong bối cảnh bước vào giai đoạn phát triển có tính bước ngoặt, Quốc hội không chỉ cần quyết định đúng, mà còn phải quyết định trúng và kịp thời; bởi sự chậm trễ có thể làm lỡ những thời cơ chiến lược.

Các vấn đề về kinh tế – xã hội, ngân sách nhà nước, đầu tư công, chương trình mục tiêu quốc gia và các dự án quan trọng quốc gia đều là những quyết sách lớn, gắn với lợi ích lâu dài của quốc gia – dân tộc. Do đó, các quyết định cần được xem xét toàn diện, khoa học, thận trọng nhưng không để sự chậm trễ trở thành điểm nghẽn của phát triển.

Trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, Quốc hội cần nâng cao chất lượng phân tích chính sách, năng lực dự báo chiến lược và đánh giá tác động; lựa chọn đúng các khâu đột phá, công trình trọng điểm, lĩnh vực then chốt để tập trung nguồn lực, tránh dàn trải, manh mún.

Đầu tư không chỉ nhằm tăng trưởng trước mắt mà phải tạo động lực tăng trưởng mới, năng lực cạnh tranh mới và không gian phát triển bền vững cho đất nước trong dài hạn.

Thứ tư, Tổng Bí thư đề nghị tiếp tục đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của Quốc hội theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, gần dân, sát thực tiễn và phản ứng chính sách nhanh hơn. Quốc hội cần nâng cao năng lực thích ứng, tăng tính kịp thời trong xem xét và quyết định chính sách; nghiên cứu tăng hợp lý số kỳ họp; đa dạng hóa, linh hoạt hóa các hình thức hoạt động, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và hình thức trực tuyến.

Cùng với đó, cần tiếp tục nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của từng đại biểu Quốc hội, đặc biệt là đại biểu chuyên trách; củng cố và phát huy vai trò của các Đoàn đại biểu Quốc hội, thực sự là cầu nối chặt chẽ giữa Quốc hội với cử tri và nhân dân.

Tổng Bí thư nhấn mạnh yêu cầu Quốc hội gắn bó mật thiết hơn với nhân dân; mở rộng các kênh tiếp nhận và lắng nghe ý kiến của cử tri, nhân dân, cộng đồng doanh nghiệp và đội ngũ trí thức; tăng cường công khai, minh bạch trong toàn bộ hoạt động; xây dựng Quốc hội số, hiện đại, thông minh, nhưng trước hết là một Quốc hội gần dân, hiểu dân, vì dân.

Tổng Bí thư khẳng định nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI đã bắt đầu với trọng trách rất lớn. Tổng Bí thư bày tỏ tin tưởng mỗi đại biểu Quốc hội sẽ không ngừng rèn luyện bản lĩnh chính trị, nâng cao trình độ, năng lực và tinh thần trách nhiệm; đặt lợi ích quốc gia – dân tộc lên trên hết, trước hết trong mọi quyết định; góp phần cùng toàn Đảng, toàn dân, toàn quân hiện thực hóa khát vọng xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc.