TP.Hồ Chí Minh hướng dẫn bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo Luật Đất đai 2024

Văn bản được ban hành trong bối cảnh nhiều dự án trên địa bàn thành phố đang tồn tại tình trạng chuyển tiếp giữa các giai đoạn thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo quy định cũ và mới của pháp luật đất đai.

Nội dung hướng dẫn nhằm tháo gỡ khó khăn, tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho các địa phương trong quá trình xử lý phần diện tích đất chưa được phê duyệt phương án bồi thường trước thời điểm các quy định mới có hiệu lực.

LINH HOẠT LỰA CHỌN CHÍNH SÁCH CHO PHẦN DIỆN TÍCH CÒN LẠI

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, việc áp dụng chính sách được căn cứ trên nhiều quy định mới gồm Nghị quyết số 254/2025/QH15 của Quốc hội, Nghị định số 49/2026/NĐ-CP của Chính phủ và Quyết định số 11/2026/QĐ-UBND của UBND TP.Hồ Chí Minh.

Trong đó, Nghị quyết số 254/2025/QH15 quy định rõ nguyên tắc chuyển tiếp đối với công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Các trường hợp đã có quyết định thu hồi đất và quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trước thời điểm nghị quyết có hiệu lực sẽ tiếp tục thực hiện theo phương án đã được phê duyệt.

Đối với những dự án đã có quyết định phê duyệt phương án bồi thường theo quy định của Luật Đất đai trước thời điểm nghị quyết có hiệu lực nhưng chưa ban hành quyết định thu hồi đất thì tiếp tục thực hiện thu hồi đất theo trình tự, thủ tục của Luật Đất đai.

Đáng chú ý, đối với các dự án còn một phần diện tích đất chưa được phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trước thời điểm nghị quyết có hiệu lực, UBND cấp tỉnh được xem xét, quyết định lựa chọn quy định pháp luật để áp dụng đối với phần diện tích còn lại.

Theo hướng dẫn của Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.Hồ Chí Minh, các địa phương cần rà soát kỹ tình hình thực hiện từng dự án để đề xuất phương án áp dụng chính sách phù hợp, đặc biệt với các dự án đang triển khai dở dang hoặc có sự chênh lệch giữa các giai đoạn bồi thường.

Nghị định số 49/2026/NĐ-CP của Chính phủ tiếp tục làm rõ cơ chế chuyển tiếp khi cho phép địa phương lựa chọn một trong ba nhóm quy định pháp luật để phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với phần diện tích chưa được phê duyệt.

Cụ thể, địa phương có thể lựa chọn áp dụng quy định pháp luật tại thời điểm đã phê duyệt phương án bồi thường trước đó; áp dụng quy định của Luật Đất đai khi luật có hiệu lực; hoặc áp dụng quy định pháp luật có hiệu lực từ thời điểm Nghị định số 49/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành.

Trên cơ sở đó, ngày 22/5/2026, UBND TP.Hồ Chí Minh đã ban hành Quyết định số 3027/QĐ-UBND về việc áp dụng quy định pháp luật tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để xử lý phần diện tích còn lại của các dự án trên địa bàn thành phố.

Quyết định này được xem là cơ sở quan trọng để các địa phương thống nhất trong quá trình triển khai công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với các dự án còn tồn đọng hoặc chưa hoàn tất thủ tục trước thời điểm các chính sách mới có hiệu lực.

Sở Nông nghiệp và Môi trường đề nghị UBND các phường, xã, đặc khu chủ động tổng hợp các khó khăn, vướng mắc phát sinh; đồng thời, đánh giá tác động của từng phương án áp dụng chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trước khi báo cáo, đề xuất UBND TP.Hồ Chí Minh xem xét quyết định đối với từng dự án cụ thể.

Theo cơ quan này, việc lựa chọn chính sách cần được cân nhắc trên cơ sở bảo đảm tính khả thi trong triển khai, hạn chế phát sinh khiếu nại, đồng thời, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa bàn và từng dự án.

Trong văn bản gửi các địa phương, Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng nhấn mạnh yêu cầu việc đề xuất áp dụng chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phải bảo đảm nguyên tắc dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, minh bạch, kịp thời và đúng quy định của pháp luật.

Đồng thời, việc thực hiện phải đặt trong mục tiêu vì lợi ích chung, phục vụ yêu cầu phát triển bền vững, văn minh và hiện đại của cộng đồng, địa phương; quan tâm đến các đối tượng chính sách xã hội và người trực tiếp sản xuất nông nghiệp bị ảnh hưởng bởi thu hồi đất.

TĂNG VAI TRÒ ĐỊA PHƯƠNG TRONG XỬ LÝ VƯỚNG MẮC BỒI THƯỜNG

Theo đánh giá của nhiều địa phương, công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thời gian qua gặp không ít khó khăn do sự chuyển tiếp giữa các quy định pháp luật cũ và mới, đặc biệt với các dự án kéo dài nhiều năm hoặc chia thành nhiều giai đoạn triển khai.

Một số dự án đã hoàn thành phê duyệt phương án bồi thường cho một phần diện tích nhưng phần còn lại chưa hoàn tất do thay đổi quy định pháp luật, biến động giá đất hoặc phát sinh tranh chấp, khiếu nại trong quá trình thu hồi đất.

Việc cho phép địa phương linh hoạt lựa chọn cơ chế áp dụng chính sách đối với phần diện tích còn lại được kỳ vọng sẽ giúp tháo gỡ các điểm nghẽn trong công tác giải phóng mặt bằng, đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án đầu tư công, hạ tầng giao thông, chỉnh trang đô thị và phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn TP.Hồ Chí Minh.

Cùng với đó, vai trò của UBND các phường, xã, đặc khu cũng được nâng lên khi phải trực tiếp rà soát, tổng hợp khó khăn, đánh giá tác động và đề xuất phương án cụ thể cho từng dự án thay vì áp dụng cứng nhắc theo một cơ chế chung.

Sở Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các địa phương triển khai thực hiện nghiêm các nội dung hướng dẫn; trường hợp phát sinh khó khăn, vướng mắc, cần kịp thời phản ánh về sở để tổng hợp, báo cáo UBND TP.Hồ Chí Minh xem xét hướng dẫn thực hiện.

Theo định hướng của thành phố, việc áp dụng chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trong giai đoạn chuyển tiếp không chỉ nhằm bảo đảm tính thống nhất trong thực thi pháp luật mà còn hướng đến mục tiêu hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và nhà đầu tư; tạo điều kiện thúc đẩy tiến độ các dự án đang triển khai trên địa bàn trong giai đoạn thực hiện Luật Đất đai năm 2024.