Ngày 3/9, Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc - UNICEF công bố báo cáo “Qua lăng kính của trẻ em: Công nghệ số tạo điều kiện cho xâm hại tình dục trẻ em như thế nào”, dựa trên một trong những bộ dữ liệu khảo sát lớn nhất hiện có về vấn đề này…

Báo cáo dựa trên khảo sát khoảng 21.000 trẻ em sử dụng Internet từ 12 - 17 tuổi tại 21 quốc gia, cùng các cuộc phỏng vấn sâu với 100 người trẻ từng trải qua xâm hại trong thời thơ ấu. Kết quả cho thấy khoảng 20 triệu trẻ trong nhóm được khảo sát, tương đương gần 1/5 trẻ em tham gia nghiên cứu, đã trải qua ít nhất một hình thức bóc lột hoặc xâm hại tình dục có yếu tố công nghệ trong vòng một năm.

Trong đó, hơn 15 triệu trẻ đã tiếp xúc với nội dung tình dục không mong muốn. Khoảng 9 triệu trẻ bị yêu cầu tham gia các cuộc trò chuyện mang tính xâm hại tình dục hoặc chia sẻ hình ảnh nhạy cảm trái với mong muốn của các em. Khoảng 4 triệu trẻ bị phát tán hình ảnh nhạy cảm của bản thân mà không có sự đồng ý.

UNICEF lưu ý quy mô thực tế của vấn đề có thể còn lớn hơn do nhiều trường hợp không được tố cáo. Bà Catherine Russell, Giám đốc điều hành UNICEF, cho biết những trải nghiệm này có thể gây tổn thương sâu sắc về cảm xúc và sức khỏe tâm thần, trong khi nhiều trẻ âm thầm chịu đựng và không biết tìm kiếm sự giúp đỡ ở đâu.

Theo báo cáo, gần 60% các trường hợp xâm hại tình dục có yếu tố công nghệ xảy ra trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok và WhatsApp. Khoảng 14% trường hợp xảy ra trong các trò chơi trực tuyến, nơi các tính năng và thiết kế của nền tảng bị lợi dụng để khai thác lòng tin của trẻ em. Tại Việt Nam, hơn 56% các trường hợp được ghi nhận xảy ra trên các nền tảng mạng xã hội.

Trong các cuộc phỏng vấn, trẻ em mô tả những cảm giác như sợ hãi, xấu hổ, hoang mang và cô lập. Phân tích của báo cáo cho thấy trẻ từng trải qua bóc lột hoặc xâm hại tình dục có yếu tố công nghệ có nguy cơ xuất hiện ý nghĩ hoặc hành vi tự tử và tự làm hại bản thân cao gấp bốn lần, đồng thời có mức độ lo âu cao hơn đáng kể.

Tại Việt Nam, gần 6 trong 10 trường hợp bóc lột và xâm hại tình dục trẻ em có yếu tố công nghệ, tương đương 58,6%, không được tiết lộ với bất kỳ ai. Theo UNICEF, trên phạm vi các quốc gia được khảo sát, lý do phổ biến nhất khiến trẻ giữ im lặng là không biết phải tìm đến đâu hoặc chia sẻ với ai. 

Từ kết quả nghiên cứu, UNICEF đề nghị các công ty công nghệ áp dụng nguyên tắc an toàn ngay từ khâu thiết kế nền tảng, tăng bảo vệ quyền riêng tư của trẻ, hạn chế việc người lớn liên hệ ngoài mong muốn, xây dựng hệ thống đề xuất nội dung an toàn hơn, đồng thời tăng khả năng phát hiện và báo cáo hành vi xâm hại.

Tổ chức này cũng kêu gọi các quốc gia hoàn thiện pháp luật và cơ chế quy trách nhiệm để ứng phó những hình thức xâm hại mới, trong đó có tống tiền tình dục và tài liệu xâm hại tình dục trẻ em được tạo bằng AI. Một ưu tiên khác là xây dựng hệ thống báo cáo mà trẻ có thể tin tưởng, đi cùng các dịch vụ bảo vệ trẻ em, y tế, tư pháp và an sinh xã hội.

Bà Silvia Danailov, Trưởng đại diện UNICEF tại Việt Nam, nhận định bảo vệ trẻ trong thời đại số đòi hỏi biện pháp an toàn mạnh hơn từ các nền tảng, đồng thời cần hệ thống pháp luật, dịch vụ hỗ trợ và cơ chế tố cáo mà trẻ có thể tiếp cận an toàn. UNICEF đang cùng các đối tác hỗ trợ quá trình thực thi để hệ thống pháp luật, dịch vụ và nền tảng số có thể ứng phó với những rủi ro trực tuyến ngày càng đa dạng.

Thực tế tại Việt Nam, Luật An ninh mạng 2025 có hiệu lực từ 1/7 đã mở ra khung pháp lý chặt chẽ hơn đối với công tác phòng, chống xâm hại trẻ em trên không gian mạng. Nhiều năm qua, việc bảo vệ trẻ em trên Internet thường tập trung vào giáo dục kỹ năng như nhận biết tin giả, bảo vệ dữ liệu cá nhân hay ứng xử văn minh trên mạng. Những nội dung này vẫn cần thiết, nhưng rõ ràng là chưa đủ trong bối cảnh mạng xã hội và AI phát triển nhanh hiện nay.

Theo khoản 2 Điều 16 của Luật An ninh mạng 2025, trẻ em (dưới 16 tuổi) sử dụng dịch vụ giá trị gia tăng trên không gian mạng thì cha, mẹ hoặc người giám hộ phải đăng ký tài khoản bằng thông tin của cha, mẹ hoặc người giám hộ và có trách nhiệm giám sát, quản lý nội dung trẻ em truy cập, đăng tải và chia sẻ thông tin trên các nền tảng dịch vụ đó. 

Điều 16 cũng quy định rõ ràng hàng loạt trách nhiệm đối với nhiều chủ thể trong công tác bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Nổi bật là quy định doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên mạng viễn thông, mạng Internet, các dịch vụ giá trị gia tăng phải có trách nhiệm kiểm soát, ngăn chặn và gỡ bỏ nội dung gây hại cho trẻ em, đồng thời xây dựng hệ thống kỹ thuật để phát hiện, xử lý các hành vi xâm hại và phối hợp với cơ quan chức năng khi cần thiết.

Song song đó, Chính phủ Việt Nam vừa ban hành Nghị định 328/2026/NĐ-CP quy định về phòng, chống tin giả, tin sai sự thật, có hiệu lực từ ngày 05/10. Theo quy định tại nghị định này, hình thức gắn nhãn tin giả, tin sai sự thật là đánh dấu, hiển thị cảnh báo bằng ký hiệu, biểu tượng hoặc thể hiện dòng chữ "TIN GIẢ, TIN SAI SỰ THẬT" đối với thông tin được xác thực là tin giả, tin sai sự thật.

Nghị định này quy định quy trình gắn nhãn tin giả, tin sai sự thật trong thời hạn 24 giờ kể từ khi cơ quan chức năng có thẩm quyền tiến hành kiểm chứng, xác minh và có kết luận thông tin phải gắn nhãn. Bộ Công an sẽ gắn nhãn tin giả, tin sai sự thật đối với các thông tin do Bộ Công an trực tiếp kiểm chứng, xác minh, làm rõ thông tin có dấu hiệu giả, sai sự thật.

Đặc biệt, Bộ Công an còn có trách nhiệm công bố, cảnh báo tin giả, tin sai sự thật trên cổng thông tin điện tử của Bộ Công an, ứng dụng VNelD và các kênh, trang truyền thông phục vụ công tác phòng, chống tin giả, tin sai sự thật. Bộ Công an được tổ chức các biện pháp ngăn chặn, gỡ bỏ tin giả, tin sai sự thật; yêu cầu cá nhân, tổ chức có liên quan phối hợp, trao đổi, cung cấp thông tin để kiểm chứng, xác minh, đồng thời xử lý tin giả, tin sai sự thật với các trường hợp các bộ, cơ quan ngang bộ không có thẩm quyền xử lý.