Tính đến hết nửa đầu tháng 7/2026, nhập siêu lũy kế đã vượt mốc 20 tỷ USD đang đặt ra áp lực đáng kể lên cán cân thương mại. Sự suy giảm ở một số nhóm hàng xuất khẩu chủ lực trong khi nhập khẩu đầu vào vẫn tăng cho thấy rủi ro mất cân đối thương mại trong ngắn hạn nếu sức cầu chưa phục hồi đủ mạnh để hấp thụ lượng hàng hóa đầu ra…

Theo báo cáo sơ bộ từ Cục Hải quan, trong nửa đầu tháng 7/2026 (từ ngày 1 - 15/7), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt khoảng 51,54 tỷ USD, nhích nhẹ 0,68% so với nửa đầu tháng 6. Lũy kế đến hết kỳ báo cáo, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 601,51 tỷ USD, tăng 27,77% so với cùng kỳ năm trước.

Dù vậy, diễn biến riêng trong kỳ 1 tháng 7 lại phản ánh một trạng thái kém tích cực hơn ở chiều xuất khẩu. Kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 23,95 tỷ USD, giảm 1,07% so với kỳ trước. Mức giảm này không mang tính lan tỏa trên diện rộng mà chủ yếu xuất phát từ sự lệch pha giữa các nhóm hàng. 

Xét theo từng nhóm hàng, điện tử và công nghệ cao vẫn là khu vực có ảnh hưởng lớn nhất. Tuy nhiên, sự điều chỉnh ở một số mặt hàng chủ lực đã tạo áp lực đáng kể lên kim ngạch chung.

Cụ thể, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện giảm 10,32%, tương ứng mức giảm khoảng 753,65 triệu USD, trở thành yếu tố kéo lùi tăng trưởng rõ rệt. Với quy mô kim ngạch lớn nhất, chỉ riêng biến động của nhóm này đã đủ làm thay đổi xu hướng chung.

Nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng khác cũng giảm nhẹ 0,62% phản ánh nhu cầu đầu tư và mở rộng sản xuất trên thế giới chưa thực sự khởi sắc. Đây là nhóm gắn chặt với chu kỳ đầu tư, nên mức biến động thấp cho thấy các doanh nghiệp toàn cầu vẫn duy trì tâm lý thận trọng.

Ngược lại, điện thoại và linh kiện lại tăng mạnh 13,47%, đóng vai trò như một lực “đỡ” quan trọng, giúp hạn chế mức giảm tổng thể. Điều này có thể cho thấy sự khác biệt về chu kỳ đơn hàng và thời điểm giao hàng giữa các phân khúc trong cùng ngành điện tử.

Đối với nhóm hàng tiêu dùng, diễn biến vẫn còn khá phân mảnh. Dệt may tăng 4,34%, phản ánh dấu hiệu đơn hàng cải thiện ở một số thị trường lớn, trong khi giày dép lại giảm 4,04%. Sự trái chiều này cho thấy nhu cầu tiêu dùng tại các nền kinh tế lớn vẫn thiếu ổn định khiến nhóm hàng này chưa thể đóng vai trò là động lực tăng trưởng rõ nét.

Trong khi đó, khu vực nông sản tiếp tục biến động theo từng mặt hàng riêng lẻ. Một số sản phẩm như rau quả tăng 35,94% và chè tăng 77,18% cho thấy khả năng tận dụng tốt cơ hội thị trường, nhưng do quy mô còn nhỏ nên tác động đến tổng kim ngạch là không đáng kể.

Ngược lại, các mặt hàng chủ lực như gạo giảm 29,86% và hạt tiêu giảm 16,48% lại suy giảm mạnh, khiến đóng góp của toàn khu vực nghiêng về chiều tiêu cực. Điều này cho thấy xuất khẩu nông sản vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ biến động giá và cầu trên thị trường quốc tế.

Trong kỳ 1 tháng 7/2026, cơ cấu nhập khẩu hàng hóa lệch pha so với xuất khẩu. Tổng kim ngạch nhập khẩu trong kỳ đạt khoảng 27,59 tỷ USD, tăng 2,26% so với kỳ 1 tháng 6. Điều này khiến cán cân thương mại trong ngắn hạn chịu áp lực, đồng thời cho thấy nhu cầu nhập khẩu vẫn duy trì ở mức cao, đặc biệt ở các nhóm hàng phục vụ sản xuất.

Xét theo cơ cấu, khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn trong nhập khẩu nhưng diễn biến bên trong lại không đồng nhất.

Đáng chú ý, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tăng mạnh 14,36%, tương ứng tăng hơn 1,55 tỷ USD.

Mức tăng này không chỉ cho thấy nhu cầu nhập khẩu đầu vào của các doanh nghiệp điện tử vẫn ở mức cao, mà còn phản ánh sự chuẩn bị cho các đơn hàng sản xuất và xuất khẩu trong các kỳ tiếp theo. Đây là yếu tố chính kéo tăng kim ngạch nhập khẩu chung trong kỳ.

Trái lại, nhóm điện thoại và linh kiện ghi nhận mức giảm 1,95% ở chiều nhập khẩu, trong khi xuất khẩu lại tăng mạnh 13,47%. Sự đối lập này cho thấy khả năng cao các đơn hàng xuất khẩu điện thoại trong kỳ chủ yếu đến từ nguồn sản xuất đã tích lũy trước đó, thay vì mở rộng nhập khẩu đầu vào ở thời điểm hiện tại.

Đối với nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng khác, kim ngạch nhập khẩu giảm 4,87%, tương đồng với xu hướng giảm nhẹ ở xuất khẩu. Điều này phản ánh khá rõ sự thận trọng trong quyết định đầu tư và mở rộng sản xuất của doanh nghiệpkhi cả đầu vào lẫn đầu ra đều chưa cho thấy tín hiệu tăng tốc.

Ở nhóm nguyên nhiên vật liệu, xu hướng chung nghiêng về suy yếu. nhập khẩu xăng dầu giảm mạnh 23,24% và khí đốt hóa lỏng giảm tới 39,43%, trong bối cảnh giá năng lượng thế giới hạ nhiệt trước các động thái từ phía Mỹ và Iran. Mặt bằng giá dầu duy trì quanh ngưỡng 60 đến 70 USD/thùng góp phần làm giảm giá trị nhập khẩu các mặt hàng này.

Theo bà Nguyễn Thị Quỳnh Hoa, đại diện Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương, trong bối cảnh cán cân thương mại tiếp tục chịu áp lực, việc kiểm soát nhập siêu đòi hỏi một hệ giải pháp vừa mang tính tổng thể, vừa tạo nền tảng dài hạn cho tăng trưởng bền vững.

Trước hết, dư địa mở rộng xuất khẩu vẫn còn lớn nếu tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do như CPTPP, EVFTA, RCEP... Bên cạnh việc duy trì các thị trường truyền thống, cần chủ động khai phá những khu vực còn nhiều tiềm năng như Trung Đông, Nam Á, châu Phi.

“Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tiềm ẩn nhiều rủi ro từ xung đột địa chính trị đến xu hướng gia tăng các rào cản thương mại, việc đa dạng hóa thị trường không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào các đối tác lớn như Mỹ, Liên minh châu Âu hay Trung Quốc mà còn tạo thêm dư địa tăng trưởng cho xuất khẩu”, bà Hoa nhấn mạnh.

Song song, việc quản lý nhập khẩu cần được điều tiết theo hướng chọn lọc và hiệu quả hơn.

Theo đó, nguồn ngoại tệ nên được ưu tiên cho các nhóm hàng phục vụ sản xuất như máy móc, thiết bị công nghệ cao và nguyên liệu đầu vào thiết yếu. Ngược lại, các mặt hàng tiêu dùng không thiết yếu, đặc biệt là hàng xa xỉ hoặc những sản phẩm trong nước đã sản xuất được cần được kiểm soát chặt nhằm hạn chế tình trạng nhập siêu kéo dài.

Bên cạnh đó, thay vì tiếp tục dựa vào mô hình gia công, lắp ráp với giá trị gia tăng thấp, cần hướng tới thu hút các dự án FDI có khả năng tạo lập hệ sinh thái sản xuất trong nước thông qua thúc đẩy chuyển giao công nghệ, tăng cường liên kết với doanh nghiệp nội địa và từng bước nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, đại diện Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương cho biết.

Đáng chú ý, trong bối cảnh các tiêu chuẩn thương mại quốc tế ngày càng khắt khe, đặc biệt là các yêu cầu liên quan đến phát triển bền vững, doanh nghiệp cần được hỗ trợ để đáp ứng các tiêu chí xanh hay các quy định về kinh tế tuần hoàn và truy xuất nguồn gốc, giúp mở rộng thị phần xuất khẩu trong thời gian tới.