Dù cán cân thương mại thặng dư 149,07 triệu USD trong nửa cuối tháng 6/2026 nhưng xu hướng chủ yếu mang tính ngắn hạn. Nửa đầu năm 2026, nhập siêu vẫn “phủ bóng” với 16,66 tỷ USD, chấm dứt chuỗi 5 năm duy trì trạng thái xuất siêu liên tiếp tính theo kỳ...

Theo báo cáo sơ bộ từ Cục Hải quan, trong nửa cuối tháng 6/2026 (từ ngày 16 - 30/6), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt khoảng 52,91 tỷ USD, tăng 3,13% so với nửa cuối tháng 5/2026. Lũy kế đến hết kỳ báo cáo, tổng quy mô thương mại đạt 549,68 tỷ USD.

Ở chiều xuất khẩu, cơ cấu hàng hóa tiếp tục nghiêng mạnh về khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo. Ba nhóm hàng lớn trong nhóm đạt tổng cộng 13,67 tỷ USD, chiếm khoảng 50% tổng xuất khẩu cả nước. Trong kỳ, tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 26,53 tỷ USD, tăng 2,52% so với kỳ 2 tháng 5 cho thấy đà tăng trưởng vẫn được duy trì.

Động lực chính tiếp tục đến từ nhóm điện tử và công nghệ cao. Xuất khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 7,62 tỷ USD, tăng 3,76%, giữ vị trí dẫn dắt. Quy mô lớn của nhóm cho thấy xuất khẩu của Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc đáng kể vào các ngành có hàm lượng nhập khẩu đầu vào cao.

Trong khi đó, hai trụ cột quan trọng khác là máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng và điện thoại các loại, linh kiện lại ghi nhận xu hướng giảm. Cụ thể, xuất khẩu máy móc, thiết bị đạt 3,37 tỷ USD, giảm 2,9% còn nhóm điện thoại và linh kiện đạt 2,68 tỷ USD, giảm 8,05%.

Diễn biến này phản ánh sự khác biệt về chu kỳ cầu: nếu nhóm linh kiện và máy tính gắn với nhu cầu sản xuất nên phục hồi sớm thì điện thoại, hàng tiêu dùng cuối vẫn chịu tác động từ sức mua chưa ổn định trên thị trường quốc tế.

Sự phân hóa cũng thể hiện ở các ngành thâm dụng lao động. Dệt may tăng 9,19% lên 1,96 tỷ USD, trong khi giày dép giảm 2,69% xuống 1,1 tỷ USD; phản ánh thực tế sức mua tại các thị trường lớn như Mỹ và EU chưa phục hồi hoàn toàn. 

Ở chiều ngược lại, nhập khẩu đạt 26,38 tỷ USD, tăng 3,74% với trọng tâm vẫn nằm ở nhóm hàng phục vụ sản xuất. Riêng nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 10,68 tỷ USD, tăng 0,54% nhưng cao gần gấp 1,4 lần kim ngạch xuất khẩu cùng nhóm.

Khoảng cách lớn này cho thấy Việt Nam vẫn đóng vai trò là khâu lắp ráp, khi giá trị nhập khẩu đầu vào cao hơn đáng kể so với giá trị xuất khẩu đầu ra. Tuy nhiên, mức chênh lệch còn phản ánh áp lực cân đối ngoại tệ: phần lớn USD thu được từ xuất khẩu lập tức quay lại thị trường để thanh toán nhập khẩu, làm giảm lượng ngoại tệ ròng tích lũy.

Đáng chú ý nhất là nhóm điện thoại và linh kiện khi nhập khẩu tăng mạnh 15,78% trong khi xuất khẩu giảm 8,05%. Diễn biến này cho thấy doanh nghiệp có thể đang chủ động tích trữ linh kiện trong bối cảnh giá thuận lợi hoặc chuẩn bị cho các đơn hàng sắp tới thay vì phản ánh sự suy yếu của sản xuất. Doanh nghiệp có xu hướng tăng nhập khẩu khi giá linh kiện ở mức thấp hoặc để chuẩn bị cho các đơn hàng lớn trong tương lai, trong khi xuất khẩu tạm thời chững lại do yếu tố thị trường.

Ở nhóm năng lượng, nhập khẩu xăng dầu (+47,25%), khí đốt (+26,9%) và than (+7,84%) tăng mạnh, song chủ yếu do yếu tố giá. Vì vậy, đóng góp của nhóm này vào cán cân ngoại tệ không ổn định và dễ biến động theo thị trường quốc tế.

Điểm đáng chú ý là sự đồng pha giữa nhập khẩu và xuất khẩu cho thấy hoạt động sản xuất của khu vực FDI vẫn duy trì nhịp mở rộng. Doanh nghiệp nhập thêm máy móc, linh kiện và nguyên vật liệu để đáp ứng nhu cầu sản xuất, trong khi đầu ra xuất khẩu cũng được cải thiện. Điều này cho thấy nhập khẩu hiện nay mang tính chất bổ trợ cho sản xuất thay cho nhu cầu tiêu dùng trong nước.

Do đó, phần nhập siêu tập trung ở các nhóm như linh kiện điện tử, nguyên nhiên vật liệu và máy móc thiết bị với quy mô lớn cũng không hẳn là tín hiệu tiêu cực. Ngược lại, đây thường là dấu hiệu cho thấy doanh nghiệp đang chuẩn bị nguồn lực cho một giai đoạn sản xuất và xuất khẩu sôi động hơn trong thời gian tới.

Trong ngành điện tử, đặc điểm này thể hiện khá rõ qua độ trễ giữa nhập khẩu và xuất khẩu. Do chu kỳ sản xuất phụ thuộc vào đơn hàng, doanh nghiệp thường nhập linh kiện trước khoảng vài tháng để phục vụ lắp ráp và hoàn thiện sản phẩm.

Vì vậy, việc nhập khẩu tăng ở thời điểm hiện tại có thể được xem như bước “lấy đà” cho xuất khẩu trong quý III và các tháng cuối năm. Nếu các doanh nghiệp sử dụng hiệu quả các mặt hàng nhập khẩu này cho hoạt động sản xuất trong nước từ nay đến cuối năm sẽ góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, cấu trúc trên cũng cho thấy một điểm hạn chế mang tính dài hạn. Việc phụ thuộc lớn vào đầu vào nhập khẩu cũng đồng nghĩa với việc phần giá trị gia tăng giữ lại trong nước còn hạn chế. Cán cân ngoại tệ không cải thiện tương ứng với quy mô thương mại, qua đó tiếp tục đặt ra thách thức về tính bền vững của tăng trưởng xuất khẩu trong dài hạn