Việc sửa đổi đồng thời ba luật trong lĩnh vực ngân hàng được đặt ra trong bối cảnh yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý ngày càng cấp thiết. Dự thảo luật tập trung siết chặt phòng, chống rửa tiền theo chuẩn mực quốc tế, đồng thời tháo gỡ điểm nghẽn cơ chế, tạo nền tảng giảm dần sự phụ thuộc của nền kinh tế vào tín dụng ngân hàng…

Sáng ngày 5/8, tại phiên họp toàn thể ở Hội trường Diên Hồng, Quốc hội đã nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng.

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Đức Ấn cho biết việc sửa đổi luật xuất phát từ yêu cầu thực tiễn khi một số quy định hiện hành đã bộc lộ bất cập sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy. Cùng với đó, cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước cần được điều chỉnh để xử lý các vướng mắc đang tồn tại.

Theo Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, dự luật không chỉ nhằm khắc phục những khoảng trống pháp lý mà còn hướng tới mục tiêu dài hạn như bảo đảm thực hiện đầy đủ cam kết với các tổ chức tiền tệ quốc tế, tạo điều kiện cho tăng trưởng kinh tế ở mức cao, đồng thời thúc đẩy sự phát triển cân bằng hơn giữa thị trường vốn và hệ thống tín dụng.

Liên quan đến các nội dung sửa đổi, bổ sung Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, dự thảo bổ sung quy định về trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết về đối tượng, phạm vi, nội dung thông tin cũng như phương thức và thời hạn cung cấp dữ liệu. Cách tiếp cận này được xây dựng tương đồng với cơ chế lập cán cân thanh toán.

Một nội dung khác là việc điều chỉnh quy định về sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam theo hướng luật hóa các quy định hiện hành, qua đó bảo đảm nguyên tắc các quyền chỉ bị hạn chế khi được quy định trong luật.

Cùng với đó, sửa đổi các quy định về cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước đã được quy định tại Nghị quyết số 160/2024/QH15 của Quốc hội về phân bổ ngân sách trung ương năm 2025; chuyển thẩm quyền từ Thủ tướng Chính phủ thành Chính phủ để thống nhất với Luật Tổ chức Chính phủ

Dự thảo cũng bổ sung quy định cho phép Ngân hàng Nhà nước được áp dụng các tỷ lệ an toàn khác với mức thông thường đối với tổ chức tín dụng để phục vụ yêu cầu điều hành kinh tế – xã hội.

Ngoài ra, các nội dung liên quan đến tổ chức bộ máy được điều chỉnh theo hướng tinh gọn, trong đó bỏ một số nhiệm vụ kiểm tra của Bộ Tài chính trong việc thực hiện kiểm tra nghiệp vụ in, đúc, tiêu hủy tiền và kiểm tra việc quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước nhằm hạn chế chồng chéo nhưng vẫn bảo đảm chức năng quản lý nhà nước.

Đối với Luật Phòng, chống rửa tiền, nội dung sửa đổi tập trung tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho biết khái niệm chủ sở hữu hưởng lợi được điều chỉnh theo hướng bao quát hơn, đồng thời bổ sung các đối tượng phải báo cáo, dấu hiệu nhận diện giao dịch đáng ngờ và tăng cường giám sát đối với các hoạt động liên quan đến tài sản ảo.

Với Luật Các tổ chức tín dụng, điểm mới nổi bật là đề xuất cho phép ngân hàng thương mại tham gia với vai trò đại lý quản lý tài sản bảo đảm cho trái phiếu doanh nghiệp. Giải pháp này được kỳ vọng góp phần tháo gỡ khó khăn trên thị trường trái phiếu, đồng thời mở rộng kênh huy động vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.

Trong báo cáo thẩm tra, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản nhất trí với sự cần thiết sửa đổi luật, đồng thời nhận định hồ sơ dự án luật đáp ứng yêu cầu theo quy định. Tuy vậy, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo nhằm bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật và phù hợp với các cam kết quốc tế.

Đối với Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị làm rõ hơn cơ chế cung cấp, chia sẻ và khai thác dữ liệu phục vụ xác định trạng thái đầu tư quốc tế. Đồng thời rà soát các quy định liên quan đến tài khoản của Kho bạc Nhà nước, việc sử dụng ngoại hối và cơ chế tài chính.

Bên cạnh đó, cần xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của Thanh tra Ngân hàng Nhà nước cũng như cơ chế kiểm toán trong bối cảnh điều chỉnh vai trò của Bộ Tài chính.

Việc áp dụng các tỷ lệ an toàn khác biệt cũng cần được quy định cụ thể về điều kiện, phạm vi và cơ chế giám sát, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh.

Đối với Luật Phòng, chống rửa tiền, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát kỹ khái niệm chủ sở hữu hưởng lợi, đồng thời đánh giá tính khả thi của việc thu thập, cập nhật và xác minh thông tin theo quy định mới, bao gồm cả chi phí tuân thủ có thể phát sinh.

Đối với Luật Các tổ chức tín dụng, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính yêu cầu cần quy định cụ thể trách nhiệm, nghĩa vụ của ngân hàng thương mại khi tham gia quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp, cũng như quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan để bảo đảm tính minh bạch và an toàn hệ thống.