Cuộc chiến giữa Mỹ và Iran có bước leo thang lớn, khi Mỹ công bố một chiến dịch cô lập kinh tế và Iran tăng cường việc đe dọa tàu bè ở Hormuz...

Chính quyền Tổng thống Donald Trump ngày 24/8 công bố một kế hoạch nhằm cô lập nền kinh tế Iran bằng cách đe dọa áp đặt các biện pháp trừng phạt thứ cấp đối với những thực thể và quốc gia có quan hệ kinh tế với Iran.

Đáp trả động thái này của Washington, Tehran tăng cường việc kiểm soát eo biển Hormuz, đe dọa phạt tiền hoặc tịch biên hàng chục tàu thuyền đi qua tuyến đường này.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent công bố kế hoạch trừng phạt mới có tên “Operation Economic Outcast” (tạm dịch: "Chiến dịch Kẻ bị ruồng bỏ về kinh tế”) , với mục tiêu tấn công các kết nối tài chính của Iran trên toàn cầu.

Tổng thống Trump sẽ liên lạc với các nhà lãnh đạo thế giới và đưa ra "những đề nghị cụ thể để chấm dứt các tương tác" với Iran - ông Bessent cho biết tại một cuộc họp báo ở trụ sở Bộ Tài chính Mỹ.

Các biện pháp trừng phạt trong chiến dịch này chưa được triển khai ngay, mà thay vào đó, Mỹ sẽ bắt đầu bằng việc gửi các mốc thời gian cho từng quốc gia để "ngừng các hoạt động mà chúng tôi đã xác định". Ông Bessent nhấn mạnh rằng bất kỳ thực thể nào tạo điều kiện cho việc hoạt động rửa tiền giúp Iran sẽ bị loại khỏi hệ thống đồng USD - theo hãng tin CNBC.

Kế hoạch này trừng phạt thứ cấp này nhanh chóng làm dấy lên câu hỏi liệu Mỹ có nhắm vào Trung Quốc, đối tác thương mại hàng đầu của Tehran, hay không. Washington và Bắc Kinh đã duy trì một thỏa thuận thương mại mong manh trong nhiều tháng qua, sau một cuộc chiến thương mại leo thang vào năm ngoái. Ông Bessent phát tín hiệu rằng Trung Quốc sẽ không được miễn trừ khỏi các biện pháp trừng phạt của Mỹ.

“Chúng tôi muốn nói rõ rằng không ai nằm ngoài tầm với của các biện pháp trừng phạt của Mỹ”, ông Bessent nói khi được hỏi liệu Mỹ có trừng phạt các ngân hàng Trung Quốc hay tránh làm như vậy để bảo toàn quan hệ với Bắc Kinh.

Nếu các ngân hàng Trung Quốc “tạo điều kiện cho các giao dịch và là một phần của hệ sinh thái biến dầu Iran thành tiền, họ sẽ bị nhắm đến”, Bộ trưởng Tài chính Mỹ nhấn mạnh.

Kế hoạch tấn công nền kinh tế Iran được đưa ra khi cuộc chiến của Mỹ nhằm vào Iran bước sang tháng thứ 7 mà không có dấu hiệu của một chiến thắng quân sự hay ngoại giao nào.

Một thỏa thuận ngừng bắn mong manh đạt được vào tháng 6 đã đổ vỡ trước khi hết thời hạn 60 ngày vào tuần trước.

Về phía Iran, nước này đã tận dụng eo biển Hormuz - tuyến đường huyết mạch của vận tải biển toàn cầu, nơi 20% nguồn cung dầu thế giới đi qua trước chiến tranh - như một đòn bẩy mạnh mẽ trong cuộc đối đầu với Mỹ.

Dù Mỹ tuyên bố eo biển này mở cửa, các cuộc tấn công nhằm vào tàu bè đi qua Hormuz đã khiến lưu lượng giao thông trên tuyến đường này duy trì ở mức nhỏ giọt trong những ngày gần đây. Công ty phân tích hàng hải Windward cho biết chỉ có khoảng 16 lượt tàu qua lại Hormuz mỗi ngày trong tuần qua, giảm từ hơn 130 lượt trước khi xung đột nổ ra vào cuối tháng 2.

Ông Bessent cho biết mục tiêu mới của Mỹ là cắt đứt mọi “đường sống về kinh tế” duy trì chính quyền Iran hiện nay cho đến khi Tehran trở nên đơn độc.

Theo ông Bessent, những quốc gia và thực thể mà Mỹ cho là hậu thuẫn Iran bao gồm các bên mua hoặc vận chuyển dầu của Iran, tạo điều kiện cho các giao dịch tài chính của Iran, chấp nhận các chuyến bay của Iran và cho phép Iran thực hiện các chuyển giao trên biển. Ngoài ra, Mỹ cũng đang mở rộng phạm vi trừng phạt để nhắm vào các bên có dính líu đến các giao dịch về tài sản kỹ thuật số, công nghệ, vàng, hàng không và vận tải biển của Iran.

Đáp trả nỗ lực cô lập kinh tế mà Mỹ nhằm vào Iran, nước này đã đe dọa hàng chục tàu nhằm khẳng định quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz. Theo tờ báo Financial Times, Cơ quan Eo biển Vịnh Ba Tư, do Iran thành lập, cho biết trên mạng xã hội X vào ngày 24/8 rằng 46 tàu đã vi phạm "các quy định của Iran" khi đi qua tuyến đường này. Bài đăng nói rằng những tàu này sẽ “bị hạn chế trong những lần đi qua trong tương lai, bao gồm tiền phạt, bắt giữ hoặc tịch thu”.

Các nhà điều hành ngành vận tải biển cho biết lời đe dọa mới nhất của Iran có thể khiến các chủ tàu do dự hơn khi đi qua eo biển Hormuz. Phần lớn các tàu được Tehran liệt kê là tàu chở dầu, các sản phẩm từ dầu và khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) đã có các chuyến đi con thoi - phương thức đã được các nước Vùng Vịnh sử dụng ngày càng nhiều trong những tuần gần đây để vận chuyển dầu qua eo biển đến các tàu ít rủi ro hơn đang chờ ở phía bên kia.

Hầu hết các tàu này thuộc sở hữu của Công ty Dầu khí Quốc gia Abu Dahbi (Adnoc) hoặc Sinokor - một công ty vận tải biển Hàn Quốc đã chi 5,9 tỷ USD để mua tàu chở dầu ngay trước khi xung đột Mỹ-Israel với Iran bùng nổ. Một số tàu đã bị trúng tên lửa của Iran khi cố gắng đi qua eo biển.

Kỹ sư trưởng của tàu chở hàng Minoan Dignity đã thiệt mạng vào tuần trước trong một cuộc tấn công, nâng số thủy thủ thiệt mạng trong cuộc chiến lên 19 người, theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO).

Ông Mohsen Rezaei, quan chức an ninh hàng đầu của Iran, cảnh báo trong một bài đăng trên X vào cuối tuần vừa rồi: "Nếu cuộc chiến kinh tế tiếp tục, sẽ không có một giọt dầu nào được xuất khẩu qua eo biển Hormuz cũng như từ bất kỳ nơi nào trong Vịnh Ba Tư. Iran sẽ coi sự tham gia hoặc hỗ trợ của bất kỳ quốc gia nào đối với cuộc chiến kinh tế của Mỹ chống lại người dân Iran là một hành động chiến tranh”.

Xuất khẩu dầu qua Saudi Arabia qua Biển Đỏ cũng đang bị ảnh hưởng do các cuộc tấn công leo thang của phiến quân Houthi ở Yemen nhằm vào các tàu chở dầu của nước này. Một tàu chở dầu khác đã bị tấn công vào ngày 24/8 bên ngoài cảng Yanbu, là tàu đầu tiên bị tấn công xa về phía Bắc ở Biển Đỏ trong năm nay - theo Financial Times.

Iran cảnh báo rằng trước khi thuê tàu, chủ hàng nên kiểm tra danh sách các tàu không tuân thủ để "tránh các vấn đề tiềm ẩn".

Ông Martin Kelly, tư vấn trưởng tại công ty tư vấn rủi ro EOS Risk, cho biết lời đe dọa mới nhất từ Iran đánh dấu “lần đầu tiên nước này thực sự triển khai một hồ sơ mục tiêu ở eo biển Hormuz". “Từ góc nhìn của của Iran, Hormuz đã đóng cửa đối với tất cả các tàu không có sự cho phép của Iran để đi qua. Nhưng bây giờ, chúng ta có một danh sách tàu rất cụ thể, và một số trong số đó đã bị tấn công”, ông Kelly nói.

Bộ Ngoại giao Iran cho biết một phái đoàn quan chức Oman sẽ đến Iran trong tuần này để thảo luận về vấn đề "an ninh ở eo biển Hormuz và các tuyến hàng hải".