Con số 1.959,2 giờ đang tạo ra sự tranh cãi giữa các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan nghiên cứu và cả doanh nghiệp

Doanh nghiệp bỏ ra khoảng 1.959,2 giờ mỗi năm cho việc khai và hoàn thành nghĩa vụ thuế. Đó là kết quả của cuộc khảo sát do Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) thực hiện. Kết quả đã phản ánh phần nào thực tế của thủ tục hành chính liên quan đến thuế.

Tuy nhiên con số 1.959,2 giờ đang tạo ra sự tranh cãi giữa các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan nghiên cứu và cả doanh nghiệp, đối tượng của cuộc khảo sát. Và hội thảo được tổ chức hôm 17/8 vừa qua tại Tp.HCM là nơi diễn ra cuộc tranh cãi đó.

Một trong những hạn chế lớn trong kinh doanh

Cuộc khảo sát của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương được tiến hành trong thời gian từ tháng 4 đến tháng 7 năm nay trên 360 doanh nghiệp có qui mô về lao động từ 100-300 người. Nghiên cứu cho thấy trung bình mỗi doanh nghiệp phải mất một lao động làm việc trong một năm đối với việc hoàn tất các thủ tục về thuế, trong đó 88% thời gian dành cho việc tuân thủ các qui định về thuế giá trị gia tăng. Phần còn lại thời gian trong 1.959,2 giờ cho các thủ tục về đăng ký mã số thuế, thủ tục qui định đối với các loại thuế khác và thủ tục về thanh tra, kiểm tra thuế.

Cuộc khảo sát còn cho rằng việc tính toán thời gian chỉ ở mức tương đối vì trên thực tế doanh nghiệp thường sử dụng nhiều hơn một lao động cho các công tác tuân thủ luật thuế. Cuộc khảo sát kết luận rằng những hạn chế trong lĩnh vực thuế là một trong những trở ngại lớn trong môi trường kinh doanh ở Việt Nam.

Phản ứng trước cuộc khảo sát này, ông Phan Hiền Minh, Trưởng phòng Kiểm tra Thuế số 2 thuộc Cục Thuế Tp.HCM, thừa nhận thời gian mà doanh nghiệp phải tốn cho hoạt động tuân thủ pháp luật về thuế thực tế khá nhiều nhưng không nhiều như kết quả của cuộc khảo sát. Theo ông Minh, cuộc khảo sát đã gói gộp thời gian cho thủ tục kế toán nội bộ và báo cáo thuế mà lẽ ra phải được tách bạch bởi thời gian cho kế toán gấp hai, ba lần thời gian báo cáo thuế.

“Một phần không nhỏ thời gian dành để tuân thủ các luật thuế là thời gian dùng để chỉnh sửa hồ sơ và khắc phục những sai sót. Điều này xuất phát từ nguyên nhân nào? ở đây rất cần có những nghiên cứu sâu hơn để có thể thấy rõ vì đây là khoảng thời gian lãng phí và vô ích. Tuy nhiên sự lãng phí này không thể coi là phí tổn từ thủ tục quản lý thuế vì như thế sẽ mang tính áp đặt, thiếu khách quan và luận cứ cần thiết”, ông Minh phát biểu.

Ngoài ra còn một số thủ tục thuế không mang tính chất thường xuyên như thời gian đăng ký hoặc điều chỉnh mã số thuế, thời gian đăng ký mẫu hóa đơn tự in hay thời gian tuân thủ nghĩa vụ khiếu nại, thanh tra, kiểm tra mà theo ông không thể xem là thời gian bỏ ra hàng năm của doanh nghiệp.

Chi cục trưởng Thuế quận 10 cũng có phản ứng tương tự với kết quả cuộc khảo sát vì ông cho rằng cuộc khảo sát không đại diện cho 60.000 doanh nghiệp ở Tp.HCM hay 200.000 doanh nghiệp của cả nước mặc dù ông cũng thừa nhận thời gian cho việc hoàn thành nghĩa vụ thuế giá trị gia tăng (VAT) khá nhiều vì thủ tục quá khắt khe.

Ông Lê Hoàng Biên, Giám đốc Công ty kiểm toán MAC, tỏ ra ủng hộ cuộc khảo sát của CIEM nếu như không muốn nói ông Biên cho rằng thời gian khảo sát còn quá thấp so với thực tế. Ông Biên muốn nói đến thời gian của thủ tục thuế thu nhập doanh nghiệp. Theo khảo sát của CIEM, thời gian cho loại thuế này, một trong những loại thuế mà doanh nghiệp phải thanh toán hàng năm cho Nhà nước bên cạnh khoản thuế chính VAT, là 728 giờ tương đương với 10 ngày.

Tuy nhiên, theo ông Biên thời gian thực tế gấp ba lần thời gian khảo sát, tức một doanh nghiệp phải mất cả tháng trời cho việc hoàn thành nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp.

Độ tin cậy và chính xác của những con số

Giảng viên của chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright ở Tp.HCM, Tiến sĩ Vũ Thành Tự Anh, có cái nhìn khách quan hơn về cuộc khảo sát. Ông tính toán với kết quả khảo sát 1.959,2 giờ cho việc hoàn thành nghĩa vụ thuế một doanh nghiệp phải mất tương đương một năm làm việc hay nói cách khác, doanh nghiệp mất 1.000 USD chi phí cơ hội.

Như vậy, các doanh nghiệp Việt Nam phải mất 200 triệu USD một năm cho chuyện thuế, tương đương với 5% tổng số thu của thuế VAT (3,5 tỷ USD). Song ông thẳng thắng nhìn nhận qui mô và phân bổ mẫu của cuộc khảo sát chưa thực sự có tính đại diện do tỷ lệ phản hồi của doanh nghiệp dân doanh nhỏ và vừa thấp.

Đề cập đến con số 1.959,2 giờ ông Anh tỏ vẻ nghi ngờ và ông nghĩ rằng không nhiều như thế. Theo ông, một kết quả khác của WB và Price Water House Coopers cho thấy, một doanh nghiệp mất chỉ khoảng 1.050 giờ cho việc thuế. Trong một năm, doanh nghiệp phải thực hiện 32 lần nộp thuế, ít hơn ở Trung Quốc và Thái Lan nhưng thời gian tiêu tốn thì cao hơn 10 lần Thái Lan (104 giờ) và 1,2 lần ở Trung Quốc (872 giờ). Sự khác biệt được ông Anh lý giải là do phương pháp mà CIEM tiến hành khác với hai đơn vị kia và qui mô mẫu của CIEM lớn hơn.

Phản ứng khác nhau của các doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước cũng như đơn vị nghiên cứu đang tạo nên áp lực đối với CIEM về những kết quả nghiên cứu của mình. Trưởng Ban kinh tế vĩ mô của CIEM, ông Nguyễn Đình Cung, cho rằng cuộc khảo sát cần tiến hành tiếp tục để khẳng định sự chính xác của cuộc nghiên cứu.

Theo ông Cung, CIEM sẽ tiến hành cuộc nghiên cứu sâu hơn những đối tượng trong cuộc khảo sát lần trước để loại bỏ những yếu tố được cho là không liên quan đến thuế như các thủ tục liên quan đến kế toán nội bộ. Con số 1.959,2 giờ sẽ là trọng tâm và các chuyên gia kinh tế, công ty tư vấn thuế và những đối tượng liên quan khác sẽ được bổ sung trong khảo sát sâu hơn sẽ tiến hành trong thời gian tới của CIEM.

Cuộc khảo sát của CIEM hay WB và Price Water House Coopers, nếu loại bỏ độ chính xác tuyệt đối, không những chỉ cho công chúng thấy mức độ quan liêu của thủ tục hành chính, đang là gánh nặng của doanh nghiệp mà còn phát đi một thông điệp đến những nhà làm chính sách: doanh nghiệp không muốn mất quá nhiều thời gian cho việc nộp tiền cho Nhà nước.