El Niño rất mạnh được dự báo trong năm nay đang phủ bóng lên mùa gió mùa tại Ấn Độ, làm dấy lên lo ngại về một trong những mùa mưa khô hạn nhất hơn một thập kỷ. Trước nguy cơ ảnh hưởng đến nông nghiệp, nguồn nước và an ninh lương thực, Chính phủ Ấn Độ đã khẩn trương xây dựng các kịch bản ứng phó…

Mỗi năm, mùa gió mùa từ tháng 6 đến tháng 9 được xem là yếu tố quyết định đối với nền kinh tế nông nghiệp của Ấn Độ. Lượng mưa trong giai đoạn này không chỉ ảnh hưởng đến năng suất cây trồng mà còn quyết định nguồn nước tưới tiêu, khả năng bổ sung nước ngầm, mực nước các hồ chứa cũng như thu nhập của hàng trăm triệu lao động nông thôn.

LO NGẠI HỆ LỤY KHI HIỆN TƯỢNG EL NIÑO DỰ BÁO RẤT MẠNH SẼ HÌNH THÀNH VÀ KÉO DÀI

Năm nay, khi các mô hình khí hậu đồng loạt dự báo một hiện tượng El Niño rất mạnh sẽ hình thành và kéo dài, những lo ngại về một mùa gió mùa suy yếu đang gia tăng nhanh chóng. Giới khí tượng cảnh báo nếu kịch bản này xảy ra, Ấn Độ có thể phải trải qua mùa mưa khô hạn nhất trong hơn mười năm qua, kéo theo nhiều hệ lụy đối với sản xuất nông nghiệp, giá lương thực và an ninh nguồn nước.

Tại bang Punjab ở miền Bắc Ấn Độ, Gurpreet Singh, một nông dân trồng lúa, đang theo dõi sát từng diễn biến của mùa mưa cùng với hàng triệu nông dân khác trên cả nước. Đối với họ, lượng mưa trong vài tháng tới sẽ quyết định gần như toàn bộ kết quả của vụ mùa.

Nếu tình trạng thiếu hụt mưa kéo dài trong vụ kharif - vụ sản xuất chính của mùa hè - nông dân sẽ buộc phải phụ thuộc nhiều hơn vào hệ thống tưới tiêu nhân tạo. Điều này không chỉ làm gia tăng chi phí sản xuất mà còn tạo thêm áp lực lên các tầng nước ngầm vốn đã bị khai thác quá mức tại nhiều bang của Ấn Độ.

"Chúng tôi có thể đối phó nếu chỉ xảy ra một đợt khô hạn ngắn," Singh chia sẻ với DW. "Điều thực sự đáng lo ngại là lượng mưa thấp kéo dài trong suốt mùa vụ."

CHÍNH PHỦ ẤN ĐỘ KÍCH HOẠT CÁC KỊCH BẢN ỨNG PHÓ

Trước triển vọng mùa gió mùa yếu hơn bình thường và nguy cơ ảnh hưởng đến vụ gieo trồng mùa hè, Bộ Nông nghiệp và Phúc lợi Nông dân Ấn Độ đã xây dựng một loạt phương án dự phòng dành cho những khu vực được đánh giá dễ bị tổn thương nhất trước tình trạng thiếu mưa.

Theo bộ này, 111 huyện trên cả nước có tỷ lệ diện tích được tưới tiêu từ 25% trở xuống đã được xác định là các địa bàn ưu tiên. Nếu lượng mưa tiếp tục suy giảm trong thời gian tới, đây sẽ là những khu vực cần được triển khai các biện pháp hỗ trợ đầu tiên nhằm giảm thiểu thiệt hại cho sản xuất nông nghiệp.

Phát biểu tại một cuộc họp gần đây, Bộ trưởng Nông nghiệp Shivraj Singh Chouhan cho biết những dấu hiệu ban đầu của El Niño đã bắt đầu thể hiện rõ trên thực tế.

Chúng ta đang đối mặt với nguy cơ mùa gió mùa suy yếu do El Niño. Tác động này đã bắt đầu xuất hiện khi mùa mưa hiện đang đến muộn đáng kể.

Ông Shivraj Singh Chouhan 

Theo ông Chouhan, lượng mưa trên toàn quốc tính đến thời điểm hiện tại thấp hơn khoảng 43% so với mức trung bình nhiều năm. Các dự báo khí tượng cũng cho thấy điều kiện thời tiết bất lợi nhiều khả năng sẽ tiếp tục kéo dài trong tháng 7, thời điểm đặc biệt quan trọng đối với hoạt động gieo trồng.

Nhằm theo dõi sát diễn biến thời tiết, Bộ Nông nghiệp đã thành lập Trung tâm Giám sát El Niño cùng Nhóm Theo dõi Thời tiết và Cây trồng. Đồng thời, các bang được yêu cầu thiết lập các trung tâm điều hành, phối hợp chặt chẽ với Chính phủ Liên bang để cập nhật thường xuyên lượng mưa, tiến độ gieo trồng và tình trạng sinh trưởng của cây trồng.

Việc chuẩn bị từ sớm được đánh giá là cần thiết bởi nền nông nghiệp Ấn Độ vẫn phụ thuộc rất lớn vào điều kiện thời tiết. Dù hệ thống thủy lợi đã được mở rộng trong nhiều năm qua, một phần đáng kể diện tích canh tác vẫn trông chờ hoàn toàn vào lượng mưa tự nhiên.

"SIÊU EL NIÑO" CÓ THỂ KHOÉT SÂU ÁP LỰC ĐỐI VỚI NÔNG NGHIỆP VÀ NGUỒN NƯỚC

Những tác động của một mùa gió mùa khô hạn không chỉ dừng lại ở năng suất cây trồng.

Theo các chuyên gia, gần một nửa diện tích đất nông nghiệp của Ấn Độ hiện vẫn phụ thuộc trực tiếp vào nước mưa. Điều này khiến mùa gió mùa đóng vai trò quyết định không chỉ đối với sản lượng nông nghiệp mà còn đối với thu nhập của khu vực nông thôn và diễn biến giá lương thực trên thị trường.

Bên cạnh đó, lượng mưa trong giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 9 còn là nguồn bổ sung quan trọng cho các hồ chứa và tầng nước ngầm - nguồn cung cấp nước sinh hoạt cho hàng triệu hộ gia đình trên khắp đất nước.

Theo số liệu của Chính phủ Ấn Độ, hiện có khoảng 260 triệu người làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp, tương đương hơn 45% lực lượng lao động của cả nước. Điều này cho thấy bất kỳ biến động nào của mùa gió mùa cũng có thể tạo ra ảnh hưởng sâu rộng đối với nền kinh tế.

Sunita Narain, Tổng giám đốc Trung tâm Khoa học và Môi trường, cho rằng El Niño năm nay xuất hiện trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang làm thay đổi đáng kể đặc điểm lượng mưa tại Ấn Độ.

Theo bà, thay vì phân bổ tương đối đồng đều như trước đây, lượng mưa hiện có xu hướng tập trung trong số ít ngày với cường độ rất lớn, xen kẽ là những khoảng thời gian khô hạn kéo dài. Điều này khiến hoạt động sản xuất nông nghiệp ngày càng khó thích ứng hơn.

"Một siêu El Niño trong năm nay sẽ là phép thử cho thấy biến đổi khí hậu đang định hình lại nền kinh tế phụ thuộc vào lượng mưa của Ấn Độ như thế nào," bà Narain nhận định.

Bà Sunita Narain

Theo bà Sunita Narain, Ấn Độ vẫn còn "rất xa" mới có thể được xem là quốc gia đủ khả năng chống chịu trước những biến động của mùa gió mùa.

Cơ quan Khí tượng Ấn Độ (IMD) hiện dự báo tổng lượng mưa gió mùa năm nay chỉ đạt khoảng 90% mức trung bình nhiều năm. Nếu dự báo này trở thành hiện thực, đây sẽ là mùa gió mùa khô hạn nhất của nước này trong hơn một thập kỷ.

Thực tế, lượng mưa ghi nhận từ đầu mùa đến nay vẫn liên tục thấp hơn mức trung bình, càng làm gia tăng những lo ngại đối với phần còn lại của mùa mưa.

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU KHIẾN EL NIÑO KHÓ DỰ BÁO HƠN, RỦI RO CÓ THỂ KÉO DÀI SANG VỤ MÙA ĐÔNG

Theo Akshay Deoras, nhà nghiên cứu cấp cao thuộc Trung tâm Khoa học Khí quyển Quốc gia Anh (NCAS) và Đại học Reading, khả năng xuất hiện một đợt El Niño rất mạnh đang ngày càng rõ ràng và nhiều khả năng sẽ tác động tiêu cực đến mùa gió mùa hè của Ấn Độ.

Ông cho biết các mô hình khí hậu hiện nay đều chỉ ra rằng tổng lượng mưa theo mùa trên phạm vi cả nước có thể thấp hơn đáng kể so với mức trung bình dài hạn. Thậm chí, tại một số khu vực, lượng mưa thiếu hụt có thể ở mức nghiêm trọng.

"Nếu tình trạng này xảy ra, nông nghiệp và tài nguyên nước sẽ phải chịu sức ép rất lớn, đặc biệt tại các vùng sản xuất phụ thuộc hoàn toàn vào nước mưa", ông Deoras nhận định.

Theo chuyên gia này, mực nước tại các hồ chứa, khả năng bổ sung nước ngầm cũng như sản lượng thủy điện đều có nguy cơ suy giảm nếu tình trạng thiếu mưa kéo dài trong suốt mùa gió mùa.

Tuy nhiên, điều khiến các nhà khoa học lo ngại không chỉ là El Niño mà còn là sự tương tác ngày càng phức tạp giữa hiện tượng khí hậu này với quá trình nóng lên toàn cầu.

"Ngày càng thường xuyên xuất hiện các đợt khô hạn kéo dài, xen kẽ với những khoảng thời gian mưa cực lớn trong thời gian rất ngắn. Đây là kiểu thời tiết đặc biệt bất lợi đối với sản xuất nông nghiệp", ông Deoras cho biết.

Theo ông, những trận mưa lớn tập trung trong thời gian ngắn không thể bù đắp hiệu quả cho các giai đoạn thiếu mưa kéo dài. Ngược lại, chúng còn làm gia tăng nguy cơ ngập úng, xói mòn đất và thất thoát nguồn nước, khiến cây trồng khó hấp thụ lượng nước cần thiết trong suốt chu kỳ sinh trưởng.

Cùng quan điểm, Chandra Bhushan, Giám đốc Diễn đàn Quốc tế về Môi trường, Phát triển bền vững và Công nghệ (International Forum for Environment, Sustainability and Technology - iFOREST), cho rằng những lo ngại về một đợt El Niño mạnh trong năm nay là hoàn toàn có cơ sở.

Theo ông, xét trên góc độ khoa học, mối liên hệ giữa El Niño với lượng mưa suy giảm và nhiệt độ gia tăng tại Ấn Độ gần như không thay đổi trong nhiều năm qua.

"Tuy nhiên, điều rất khó dự báo trong bối cảnh Trái Đất nóng lên hiện nay chính là mức độ tác động sẽ lớn đến đâu", ông Bhushan nói.

Theo vị chuyên gia này, chính biến đổi khí hậu đang khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan trở nên khó lường hơn, buộc các nhà hoạch định chính sách cũng như người nông dân phải chuẩn bị cho nhiều kịch bản khác nhau thay vì chỉ dựa trên các quy luật thời tiết trong quá khứ.

Dù vậy, không phải tất cả các chuyên gia đều cho rằng vụ mùa hè năm nay sẽ phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng.

Harish Damodaran, Biên tập viên phụ trách nông nghiệp và các vấn đề nông thôn của nhật báo The Indian Express, cho rằng những lo ngại đối với vụ Kharif hiện nay phần nào đang bị phóng đại.

Theo ông, hai năm liên tiếp được mùa đã giúp Ấn Độ duy trì lượng dự trữ lương thực ở mức khá dồi dào. Đây là yếu tố quan trọng giúp nước này kiểm soát lạm phát thực phẩm trong thời gian qua, bất chấp những biến động của kinh tế và địa chính trị toàn cầu.

Nếu El Niño thực sự mạnh lên theo dự báo, những tác động lớn nhất nhiều khả năng sẽ xuất hiện trong vụ sản xuất mùa đông hơn là vụ mùa hè hiện nay.

Ông Harish Damodaran

"Cuộc khủng hoảng thực sự sẽ không nằm ở vụ gió mùa hiện tại mà ở vụ mùa đông," ông nói với DW.

Theo ông, El Niño được dự báo sẽ tiếp tục mạnh lên vào những tháng cuối năm, kéo theo nền nhiệt cao hơn bình thường trong mùa đông. Đây là yếu tố có thể ảnh hưởng đáng kể đến nhiều loại cây trồng quan trọng của Ấn Độ như lúa mì, cải dầu và đậu gà.

Những loại cây này phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết mát mẻ trong giai đoạn sinh trưởng. Nếu mùa đông đến muộn, kết thúc sớm hoặc nhiệt độ cao hơn bình thường, năng suất có thể giảm đáng kể.

"Theo tôi, rủi ro lớn hơn nằm ở khả năng mùa đông sẽ ấm hơn và ngắn hơn. Điều này có thể làm giảm năng suất cây trồng, ảnh hưởng đến thu nhập của nông dân và tạo áp lực tăng giá lương thực sau tháng 9", ông Damodaran nhận định.

Trong bối cảnh đó, El Niño năm nay không chỉ là một phép thử đối với khả năng dự báo khí tượng của Ấn Độ mà còn là bài kiểm tra đối với năng lực thích ứng của nền nông nghiệp phụ thuộc nhiều vào thời tiết.

Nếu lượng mưa tiếp tục thấp hơn dự báo trong những tháng tới và El Niño duy trì cường độ mạnh đến cuối năm, nền kinh tế nông nghiệp của quốc gia đông dân nhất thế giới sẽ phải đối mặt với hàng loạt thách thức, từ sản xuất, nguồn nước đến ổn định giá lương thực và sinh kế của hàng trăm triệu người dân nông thôn.