Nhiều quy định quản lý đối với phân bón đã được cắt giảm nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Từ ngày 1/7, phân bón nhập khẩu sẽ không còn phải kiểm tra chất lượng trước khi thông quan, đánh dấu bước tiến trong cải cách thủ tục hành chính. Tuy nhiên, khi cơ chế tiền kiểm được gỡ bỏ, yêu cầu đặt ra là phải xây dựng hệ thống hậu kiểm đủ mạnh để bảo đảm chất lượng sản phẩm và duy trì môi trường cạnh tranh công bằng trên thị trường.

Từ ngày 1/7/2026, hàng loạt quy định mới trong quản lý phân bón chính thức có hiệu lực theo Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP của Chính phủ về cắt giảm, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Trong đó, đáng chú ý nhất là việc bãi bỏ thủ tục kiểm tra nhà nước về chất lượng đối với phân bón nhập khẩu, đánh dấu bước chuyển mạnh từ cơ chế tiền kiểm sang quản lý dựa trên mức độ rủi ro và hậu kiểm.

BỎ TIỀN KIỂM PHÂN BÓN, GIẢM THỦ TỤC HÀNH CHÍNH

Ông Vũ Thắng, Phó Trưởng phòng phụ trách Quản lý phân bón (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật), cho biết các quy định mới thể hiện sự thay đổi trong tư duy quản lý, từ kiểm soát theo nhóm hàng hóa sang quản lý theo mức độ rủi ro. Đối với những loại phân bón được xác định thuộc nhóm hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình theo danh mục đang được xây dựng, doanh nghiệp có thể tự đánh giá sự phù hợp của sản phẩm dựa trên kết quả thử nghiệm từ các phòng thử nghiệm được công nhận và thực hiện công bố hợp quy bằng phương thức điện tử.

Đối với các quyết định lưu hành phân bón được cấp trước ngày 1/7 và còn hiệu lực, sau khi hết hạn sẽ được tự động kéo dài thêm 5 năm. Các hồ sơ đề nghị cấp mới, cấp lại hoặc gia hạn đã được cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận trước thời điểm Nghị quyết có hiệu lực vẫn được giải quyết theo quy định cũ, nhưng thời hạn của quyết định được cấp sẽ áp dụng theo quy định mới.

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, mục tiêu của đợt cải cách lần này không phải là nới lỏng yêu cầu về chất lượng sản phẩm mà là giảm các thủ tục trung gian, giảm chi phí tuân thủ và rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường. Trọng tâm quản lý sẽ dần chuyển từ hồ sơ giấy tờ sang quản lý dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và giám sát trong suốt vòng đời lưu thông của sản phẩm.

Để phục vụ định hướng này, hệ thống mã số phân bón, cơ sở dữ liệu quốc gia về phân bón cùng các công cụ hậu kiểm đang được xây dựng và hoàn thiện. Thay vì tập trung vào khâu kiểm tra trước khi sản phẩm được đưa ra thị trường, cơ quan quản lý sẽ theo dõi, giám sát chất lượng sản phẩm trong quá trình lưu thông, qua đó phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm.

CẦN ĐẢM BẢO CẠNH TRANH CÔNG BẰNG

Việc cắt giảm thủ tục hành chính được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá là phù hợp với xu hướng cải cách hiện nay. Tuy nhiên, cùng với sự đồng thuận về chủ trương, nhiều doanh nghiệp cũng bày tỏ băn khoăn về hiệu quả thực tế của cơ chế hậu kiểm khi tiền kiểm được gỡ bỏ.

Ông Phan Văn Tâm, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Phân bón Bình Điền cho hay các nhà máy sản xuất trong nước hiện phải thực hiện quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt đối với từng lô sản phẩm trước khi xuất xưởng. Mỗi lô hàng đều được lấy mẫu, phân tích các chỉ tiêu chất lượng đã công bố và lưu mẫu để phục vụ công tác truy xuất khi cần thiết.

Theo ông Tâm, nếu phân bón nhập khẩu được miễn kiểm tra chất lượng khi nhập khẩu thì cần có cơ chế quản lý tương đương về hồ sơ kỹ thuật, lưu mẫu, công khai thông tin và truy xuất nguồn gốc nhằm bảo đảm sự công bằng giữa các chủ thể tham gia thị trường.

Quan điểm tương tự cũng được Hiệp hội Phân bón Việt Nam chia sẻ. Ông Nguyễn Trí Ngọc, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội cho rằng quá trình đơn giản hóa thủ tục hành chính không đồng nghĩa với việc hạ thấp các hàng rào kỹ thuật trong quản lý chất lượng.

Theo ông, các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia vẫn phải được xem là nền tảng để quản lý chất lượng phân bón. Đồng thời, trách nhiệm của doanh nghiệp đối với sản phẩm đưa ra thị trường cần được xác định rõ ràng hơn trong bối cảnh cơ chế quản lý mới trao nhiều quyền chủ động hơn cho doanh nghiệp.

Cùng quan điểm này, ông Nguyễn Hồng Phong, Tổng Giám đốc Công ty CP Công Nông nghiệp Tiến Nông cho rằng việc cắt giảm những thủ tục mang tính hình thức là cần thiết, song các công cụ quản lý gắn trực tiếp với chất lượng sản phẩm vẫn phải được thực hiện nghiêm túc.

Theo ông Phong, hệ thống quy chuẩn kỹ thuật quốc gia cần tiếp tục được duy trì như một hàng rào kỹ thuật quan trọng nhằm bảo đảm chất lượng phân bón lưu thông trên thị trường, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp sản xuất trong nước và doanh nghiệp nhập khẩu. Chỉ khi cơ chế hậu kiểm vận hành hiệu quả, mục tiêu vừa giảm thủ tục hành chính, vừa bảo đảm chất lượng vật tư đầu vào và duy trì môi trường cạnh tranh công bằng trên thị trường phân bón mới có thể đạt được.

Đại diện doanh nghiệp này cũng kiến nghị cơ quan quản lý tiếp tục rà soát cơ sở dữ liệu lưu hành phân bón để loại bỏ những sản phẩm không còn được sản xuất hoặc kinh doanh trong thời gian dài. Việc một số doanh nghiệp vẫn giữ mã số lưu hành nhưng không còn hoạt động thực tế có thể làm giảm độ chính xác của dữ liệu thị trường và ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý.