Biến động địa chính trị, thương mại, chuỗi cung ứng và yêu cầu chuyển đổi xanh đang tạo ra cả cơ hội lẫn thách thức cho ngành phân bón Việt Nam. Trước áp lực về nguyên liệu, khí hậu và giảm phát thải, ngành đặt mục tiêu đến năm 2035 trở thành ngành công nghiệp hiện đại, nâng cao năng lực tự chủ và phát triển dựa trên năm trụ cột chiến lược: tự chủ, xanh, thông minh, liên kết và hội nhập...

Ngày 16/6/2026, tại Hà Nội, Hiệp hội Phân bón Việt Nam tổ chức hội thảo “Định hướng phát triển ngành phân bón quốc gia trong bối cảnh biến động địa chính trị toàn cầu”.

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS Phùng Hà - Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam nhận định: Những thay đổi về địa chính trị, thương mại quốc tế, chuỗi cung ứng và xu hướng chuyển đổi xanh đang tác động sâu sắc đến hoạt động sản xuất, kinh doanh phân bón.

TÁI CẤU TRÚC CHUỖI CUNG PHÂN BÓN ĐANG DIỄN RA MẠNH MẼ

Theo TS Phùng Hà, các xung đột địa chính trị, cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn cùng các biện pháp trừng phạt và hạn chế thương mại đã ảnh hưởng mạnh đến nguyên liệu đầu vào ngành phân bón. Doanh nghiệp phân bón phải đối mặt với chi phí logistics tăng cao, thời gian giao hàng kéo dài và áp lực đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu.

Bên cạnh đó, quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang diễn ra mạnh mẽ sau những đứt gãy trong giai đoạn vừa qua. Đặc biệt, xu hướng chuyển đổi xanh toàn cầu cùng mục tiêu phát thải ròng bằng “0” đòi hỏi ngành phân bón phải đổi mới công nghệ, phát triển các sản phẩm thân thiện với môi trường và đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc ngày càng nghiêm ngặt.

Thách thức lớn nhất hiện nay không phải là giá nguyên liệu phân bón cao hay giá thấp, mà là tính bất định ngày càng gia tăng của thị trường. Điều này khiến doanh nghiệp phân bón gặp khó khăn trong dự báo, xây dựng chiến lược và lập kế hoạch đầu tư dài hạn”.

TS Nguyễn Trí Ngọc, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Phân bón Việt Nam.

TS Nguyễn Trí Ngọc, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Phân bón Việt Nam, cho biết những năm qua, ngành phân bón Việt Nam đã hình thành nền tảng phát triển khá vững chắc thông qua việc nâng cao năng lực sản xuất, đầu tư công nghệ hiện đại, mở rộng thị trường xuất khẩu và phát triển các dòng sản phẩm hữu cơ, sinh học.

Tuy nhiên, ngành vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn như giá nguyên liệu và năng lượng biến động mạnh, phụ thuộc một phần vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu, áp lực cạnh tranh từ sản phẩm ngoại nhập, yêu cầu giảm phát thải, chuyển đổi xanh và các rủi ro liên quan đến chuỗi cung ứng. Ngoài ra, tình trạng hàng giả, hàng kém chất lượng, thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao và những bất ổn địa chính trị cũng là những thách thức đáng kể.

Dù vậy, trong thách thức vẫn tồn tại nhiều cơ hội để tái cấu trúc ngành. Xu hướng phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, cùng với việc các hiệp định thương mại tự do tiếp tục mở rộng thị trường xuất khẩu đang tạo động lực mới cho doanh nghiệp.

Để phát triển bền vững, TS Nguyễn Trí Ngọc cho rằng ngành cần tập trung nâng cao tính chủ động về nguồn nguyên liệu, đẩy mạnh đầu tư công nghệ, thực hiện chuyển đổi xanh, tăng cường kiểm soát hàng giả và đồng hành chặt chẽ với ngành nông nghiệp. Bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, Nhà nước cần hoàn thiện cơ chế chính sách, xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, hỗ trợ nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng cường đối thoại giữa Nhà nước, doanh nghiệp và giới khoa học.

PHÁT TRIỂN CÁC DÒNG PHÂN BÓN PHỤC VỤ NÔNG NGHIỆP XANH

Tại hội thảo, đại diện nhiều doanh nghiệp sản xuất phân bón, các nhà quản lý và các nhà nghiên cứu nông nghiệp đã trình bày những tham luận về phân bón. Ông Nguyễn Hữu Tú, Tổng Giám đốc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) cho hay hiện nay, các đơn vị thuộc Vinachem sản xuất khoảng 4 triệu tấn phân bón mỗi năm. Những năm gần đây, Vinachem đẩy mạnh phát triển các dòng sản phẩm phục vụ nông nghiệp xanh như phân bón hữu cơ, vi sinh, NPK công nghệ cao và phân bón chuyên dùng cho từng loại cây trồng.

Giai đoạn 2026-2030, Vinachem xác định đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là các trụ cột phát triển. Tập đoàn sẽ tập trung nâng cao hiệu quả sản xuất, phát triển các loại phân bón thế hệ mới thân thiện môi trường, tăng cường truy xuất nguồn gốc, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, tái chế chất thải và hợp tác với các viện nghiên cứu, doanh nghiệp trong và ngoài nước. Mục tiêu là xây dựng ngành phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hiện đại, bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh và đóng góp tích cực cho nền nông nghiệp xanh của Việt Nam.

Bà Nguyễn Thị Hiền, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau (thành viên Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam), nhận định: "Ngành phân bón Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới khi thế giới chứng kiến nhiều biến động sâu sắc về địa chính trị, năng lượng, khí hậu, công nghệ và thương mại".

Trong bối cảnh mới, phân bón không còn đơn thuần là đầu vào của sản xuất nông nghiệp mà ngày càng trở thành một cấu phần quan trọng của an ninh lương thực và an ninh kinh tế quốc gia. Theo bà Hiền, ngành phân bón thế giới đang chứng kiến năm chuyển dịch lớn gồm: từ toàn cầu hóa sang an ninh chuỗi cung ứng; từ tối ưu chi phí sang tối ưu khả năng chống chịu; từ tăng sản lượng sang nâng cao hiệu quả sử dụng; từ phân bón truyền thống sang phân bón xanh, công nghệ cao; và từ quản trị bằng kinh nghiệm sang quản trị bằng dữ liệu và dự báo.

Đối với Việt Nam, những thay đổi này mở ra nhiều cơ hội. Quá trình chuyển đổi xanh và cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 tạo điều kiện phát triển các dòng phân bón sinh học, hữu cơ và hiệu quả cao. Đồng thời, chuyển đổi số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo đang mở ra năng lực cạnh tranh mới cho doanh nghiệp.

Đến năm 2035, ngành phân bón Việt Nam hướng tới trở thành ngành công nghiệp hiện đại, có khả năng chống chịu cao, từng bước nâng cao mức độ tự chủ về nguyên liệu và công nghệ, đồng thời đóng góp tích cực cho nền nông nghiệp xanh và bền vững. Để hiện thực hóa mục tiêu này, bà Hiền nhấn mạnh ngành cần phát triển dựa trên năm trụ cột chiến lược gồm: tự chủ, xanh, thông minh, liên kết và hội nhập. Qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng hiệu quả với những biến động của môi trường toàn cầu.