Ngành phân bón đang nỗ lực tự chủ nguồn cung khi sản xuất trong nước đáp ứng khoảng 80% nhu cầu. Dù phân bón hữu cơ phát triển mạnh và dư thừa NPK, ngành vẫn phải giải bài toán phụ thuộc nhập khẩu kali, SA nhằm đảm bảo sản xuất bền vững trước những biến động địa chính trị và thị trường toàn cầu.

Giai đoạn 2021-2025, ngành phân bón Việt Nam ghi nhận sự mất cân đối giữa năng lực sản xuất và nhu cầu thị trường, cùng sự phụ thuộc lớn vào nhập khẩu đối với một số mặt hàng chiến lược. Trung bình mỗi năm, Việt Nam nhập khẩu khoảng 4,69 triệu tấn phân bón trị giá 1,4 tỷ USD và xuất khẩu 1,67 triệu tấn trị giá 500 triệu USD.

Đáng chú ý, do thiếu hụt nguyên liệu trong nước, Việt Nam phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung nước ngoài đối với phân SA và kali, với sản lượng nhập khẩu bình quân hàng năm lần lượt là 1,27 triệu tấn và 980.000 tấn.

Về năng lực sản xuất, Việt Nam sở hữu 16 nhà máy quy mô lớn với tổng công suất 5,49 triệu tấn/năm, bao gồm urê, lân và DAP. Trong đó, phân DAP đáp ứng khoảng 60% nhu cầu nội địa, phần còn lại phải nhập khẩu. Ngược lại, phân hỗn hợp NPK đang rơi vào tình trạng dư thừa năng lực sản xuất khi công suất đạt 8,14 triệu tấn/năm, cao gấp đôi nhu cầu thực tế của thị trường (khoảng 3,5-4 triệu tấn).

Một điểm sáng là sự tăng trưởng mạnh mẽ của phân bón hữu cơ và sinh học. Nhờ Đề án phát triển đến năm 2030, tỷ trọng phân hữu cơ đã tăng từ 11% năm 2019 lên 21% vào năm 2025, với công suất đạt khoảng 5 triệu tấn/năm. Số lượng sản phẩm hữu cơ lưu hành cũng tăng vọt từ 3.000 lên hơn 8.000 sản phẩm, cho thấy xu hướng chuyển dịch sang nông nghiệp bền vững.

Về thương mại quốc tế, urê là mặt hàng xuất khẩu chủ lực, cùng với NPK và DAP, chủ yếu sang thị trường Campuchia, Hàn Quốc, Malaysia và Lào. Tuy nhiên, doanh nghiệp trong nước gặp áp lực cạnh tranh lớn do thuế nhập khẩu thấp (0-3%). Việc áp dụng thuế VAT 5% được kỳ vọng sẽ tạo môi trường bình đẳng hơn thông qua cơ chế khấu trừ thuế đầu vào. Bên cạnh đó, Thông tư số 86/2025/TT-BNNMT sẽ giúp chuẩn hóa kiểm nghiệm và giám sát chất lượng sản phẩm.

Ngành phân bón hiện đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng như tình trạng hàng giả, kém chất lượng, chi phí logistics cao và rủi ro từ sự phụ thuộc nguồn cung vào Trung Quốc. Để phát triển bền vững, Việt Nam cần đẩy mạnh đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất phân hữu cơ từ phụ phẩm nông nghiệp và đa dạng hóa nguồn nhập khẩu. Việc xây dựng cơ chế cảnh báo sớm về giá cả, phát triển hệ thống kho trung chuyển để giảm chi phí vận tải, cũng như hoàn thiện chính sách thuế và siết chặt quản lý hậu kiểm là những giải pháp then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh và đảm bảo an ninh vật tư nông nghiệp.

Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 25-2026 phát hành ngày 22/06/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây: 

https://vneconomy.vn/don-doc-tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-25-2026.htm