Giám sát giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon, chặn vi phạm

Thông tư vừa được Bộ Tài chính ban hành đã hướng dẫn giám sát giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon và chế độ báo cáo của Sở Giao dịch Chứng khoán, Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước về hoạt động sàn giao dịch carbon trong nước.

Thông tư nhằm hoàn thiện khung khổ pháp lý về giám sát giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước đưa vào vận hành thị trường carbon trong nước theo lộ trình quy định tại Nghị định 06 của Chính phủ, được sửa đổi bổ sung bởi Nghị định 119 ngày 09/06/2025 và Nghị định 29 ngày 19/01/2026 của Chính phủ về sàn giao dịch carbon trong nước. Các Nghị định này đã quy định rõ lộ trình phát triển, thời điểm triển khai thị trường carbon trong nước.

Theo đó, việc trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon được thực hiện trên sàn giao dịch tín chỉ carbon trong nước thông qua hệ thống giao dịch carbon, có sự liên thông với hệ thống đăng ký quốc gia. Điều này đặt ra yêu cầu xây dựng một cơ chế giám sát giao dịch đồng bộ, minh bạch và hiệu quả, góp phần bảo đảm thị trường vận hành an toàn, hiệu quả, phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững.

Thông tư này quy định rõ nguyên tắc tổ chức, nội dung và phương thức giám sát giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon trên sàn giao dịch carbon trong nước, qua đó thiết lập khuôn khổ pháp lý thống nhất, minh bạch cho công tác giám sát, phù hợp với đặc thù quản lý liên ngành giữa cơ quan quản lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và đơn vị vận hành hệ thống giao dịch của thị trường carbon trong nước, đồng thời phù hợp với lộ trình phát triển và yêu cầu quản lý trong thời gian tới.

Về nội dung giám sát giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon của Sở giao dịch chứng khoán, Thông tư quy định Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam (VNX), Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) thực hiện giám sát nhằm phát hiện các giao dịch có dấu hiệu vi phạm pháp luật về giao dịch trên sàn giao dịch carbon trong nước, bao gồm 2 nội dung chính:

Thứ nhất, thực hiện hành vi cấu kết, lôi kéo người khác mua, bán hoặc sử dụng các phương pháp giao dịch khác hoặc kết hợp tung tin đồn sai sự thật, cung cấp thông tin sai lệch để thao túng giá hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon trên sàn giao dịch carbon trong nước.

Thứ hai, các hành vi vi phạm khác về giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon trên sàn giao dịch carbon trong nước theo quy định của pháp luật.

Thông tư quy định trách nhiệm của đối tượng giám sát giao dịch, chủ thể giám sát giao dịch (Sở Giao dịch Chứng khoán, các thành viên giao dịch), Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam, thành viên lưu ký cũng như các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam phải thực hiện báo cáo định kỳ (quý, năm) về tình hình giao dịch, hoạt động lưu ký, thanh toán giao dịch, kết quả giám sát giao dịch, giám sát thành viên giao dịch trên sàn giao dịch carbon trong nước.

Bên cạnh đó, Thông tư cũng quy định chế độ báo cáo đột xuất và theo yêu cầu để đáp ứng kịp thời công tác quản lý Nhà nước. VNX có trách nhiệm gửi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước báo cáo giám sát giao dịch có dấu hiệu vi phạm pháp luật trong vòng 24 giờ kể từ khi phát hiện. Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam có trách nhiệm gửi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước báo cáo giám sát thành viên lưu ký có dấu hiệu vi phạm pháp luật liên quan đến tình hình lưu ký, thanh toán giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon trên sàn carbon trong nước trong vòng 24 giờ kể từ khi phát hiện.

Việc ban hành khung hướng dẫn giám sát giao dịch được đánh giá là bước đi quan trọng trong lộ trình hình thành và vận hành thị trường carbon tại Việt Nam. Đây là công cụ hỗ trợ thực hiện cam kết giảm phát thải khí nhà kính, đồng thời mở ra một kênh tài chính mới, góp phần thu hút, thúc đẩy dòng vốn xanh; nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trước xu thế chuyển đổi xanh hiện nay.