Sàn giao dịch carbon: Hạ tầng kinh tế mới cho chuyển đổi xanh Việt Nam

Tuy nhiên, trao đổi với VnEconomy, bà Nguyễn Hồng Loan, Giám đốc Công ty TNHH Kiến tạo Khí hậu xanh (GreenCIC), cho rằng sàn giao dịch carbon và thị trường carbon là lĩnh vực mới, đòi hỏi cả doanh nghiệp và các tổ chức tham gia phải chủ động tiếp cận với tư duy dài hạn, thay vì chỉ nhìn đây là một hoạt động giao dịch ngắn hạn. Trong giai đoạn đầu, điều quan trọng nhất là chuẩn bị tốt nền tảng quản lý phát thải, kiểm soát nội bộ rõ ràng với phát thải khí nhà kính…

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP ngày 19/1/2026 về sàn giao dịch carbon trong nước, góp phần tạo khung pháp lý đầy đủ cho tổ chức, vận hành thị trường carbon tại Việt Nam...

Với 6 chương, 35 điều, Nghị định này quy định về các hoạt động liên quan đến sàn giao dịch carbon trong nước, bao gồm đăng ký, cấp mã trong nước, chuyển quyền sở hữu, lưu ký, giao dịch và thanh toán giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon đủ điều kiện được giao dịch theo quy định pháp luật; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong việc quản lý sàn giao dịch carbon trong nước và chế độ báo cáo, công bố thông tin…

Trước đó 1 năm (ngày 24/1/2025), Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 232/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Thành lập và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam.

Theo bà, sự ra đời của sàn carbon trong nước ở thời điểm này, sẽ đóng vai trò thế nào trong thúc đẩy phát triển thị trường carbon ở Việt Nam, qua đó nắm bắt cơ hội thu hút nguồn lực cho chuyển đổi xanh, phát triển nền kinh tế carbon thấp, ứng phó biến đổi khí hậu, hướng mục tiêu NetZero?

Tôi cho rằng việc Chính phủ ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon trong nước là bước đi kịp thời, đánh dấu sự chuyển dịch từ giai đoạn hoàn thiện chính sách sang vận hành thực chất thị trường carbon tại Việt Nam. Lần đầu tiên, các hoạt động mua bán, chuyển nhượng hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon được đặt trong một khuôn khổ giao dịch tập trung, có quy tắc rõ ràng và chịu sự giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.

Trong bối cảnh đó, sàn giao dịch carbon không chỉ đơn thuần là công cụ hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải, mà còn đóng vai trò như một hạ tầng kinh tế mới cho quá trình chuyển đổi xanh. Cơ chế giao dịch tập trung, minh bạch và có giám sát giúp giảm chi phí giao dịch, hạn chế rủi ro pháp lý và tạo niềm tin cho các doanh nghiệp cũng như nhà đầu tư khi tham gia thị trường.

Quan trọng hơn, thông qua cơ chế hình thành giá và phân bổ nguồn lực theo thị trường, sàn giao dịch carbon cho phép dòng vốn cho chuyển đổi xanh được dẫn dắt theo hiệu quả giảm phát thải thực tế. Những doanh nghiệp và dự án có chi phí giảm phát thải thấp sẽ có lợi thế cạnh tranh, từ đó khuyến khích đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị phát thải và thúc đẩy chuyển dịch sang nền kinh tế carbon thấp.

Về dài hạn, khi thị trường vận hành ổn định và mở rộng, sàn giao dịch carbon sẽ trở thành công cụ then chốt để huy động nguồn lực xã hội cho ứng phó với biến đổi khí hậu và hỗ trợ Việt Nam đạt mục tiêu Net Zero theo hướng hiệu quả, bền vững và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Từ thực tế hiện nay ở Việt Nam, các đơn vị, doanh nghiệp khi tham gia sẽ được hưởng lợi gì từ sàn giao dịch carbon trong nước? Đâu là những khó khăn, thách thức đặt ra với doanh nghiệp khi tham gia, thưa bà?

Lợi ích rõ ràng nhất với các doanh nghiệp khi tham gia sàn giao dịch carbon trong nước là tăng tính chủ động và linh hoạt trong quản trị chi phí giảm phát thải. Thay vì chỉ coi nghĩa vụ giảm phát thải là một yêu cầu tuân thủ mang tính hành chính, doanh nghiệp có thể tiếp cận carbon như một yếu tố kinh tế, kết hợp giữa giảm phát thải nội bộ với việc mua bán hạn ngạch hoặc tín chỉ carbon đủ điều kiện để tối ưu chi phí và kế hoạch sản xuất – kinh doanh.

Không những thế, việc giao dịch thông qua sàn tập trung, minh bạch và có giám sát giúp doanh nghiệp giảm rủi ro pháp lý, nâng cao khả năng dự báo chi phí carbon trong trung và dài hạn, qua đó hỗ trợ các quyết định đầu tư công nghệ, tiết kiệm năng lượng và chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Sàn giao dịch cũng tạo điều kiện để các doanh nghiệp tiên phong trong giảm phát thải tiếp cận thêm nguồn lực tài chính, nâng cao lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh các yêu cầu xanh và rào cản carbon trong thương mại quốc tế ngày càng gia tăng.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp vẫn còn hạn chế về hệ thống dữ liệu phát thải, năng lực kiểm kê, đo đạc- báo cáo- thẩm định (MRV), cũng như kinh nghiệm quản trị rủi ro khi tham gia thị trường carbon.

Bên cạnh đó, việc giao dịch trên sàn đòi hỏi doanh nghiệp phải nắm rõ quy trình giao dịch, cơ chế tài chính và vai trò của các đơn vị trung gian, điều này có thể gây không ít lúng túng trong giai đoạn đầu. Vì vậy, để tận dụng các lợi ích từ sàn giao dịch carbon, doanh nghiệp cần chuẩn bị bài bản cả về nhận thức, năng lực kỹ thuật – quản trị và xây dựng chiến lược tham gia thị trường một cách hiệu quả.

Sàn giao dịch carbon, thị trường carbon là một vấn đề mới và rất phức tạp. Để vận hành sàn hiệu quả, thúc đẩy thị trường phát triển, bà có lưu ý, khuyến nghị gì với các tổ chức, doanh nghiệp tham gia ở giai đoạn ban đầu?

Sàn giao dịch carbon và thị trường carbon là lĩnh vực mới, đòi hỏi cả doanh nghiệp và các tổ chức tham gia phải tiếp cận với tư duy dài hạn, thay vì chỉ nhìn đây là một hoạt động giao dịch ngắn hạn. Trong giai đoạn ban đầu, điều quan trọng nhất là chuẩn bị tốt nền tảng quản lý phát thải, bao gồm hệ thống dữ liệu, năng lực kiểm kê, đo đạc- báo cáo- thẩm định (MRV) và cơ chế kiểm soát nội bộ rõ ràng đối với phát thải khí nhà kính…

Theo tôi, đây là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp tham gia thị trường một cách chủ động và bền vững.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần sớm tích hợp yếu tố carbon vào chiến lược sản xuất- kinh doanh và đầu tư, coi carbon là một biến số chi phí cần được quản trị giống như năng lượng hay nguyên liệu đầu vào. Việc xây dựng chiến lược quản trị carbon tổng thể sẽ giúp doanh nghiệp tránh cách tiếp cận bị động, đồng thời tận dụng tốt hơn các cơ hội từ thị trường.

Trong ngắn hạn, giai đoạn thí điểm nên được xem là cơ hội để doanh nghiệp làm quen với cơ chế vận hành, quy trình giao dịch và vai trò của các đơn vị trung gian, từ đó từng bước hoàn thiện năng lực nội bộ.

Theo tôi, những doanh nghiệp tham gia sớm, làm quen thị trường sớm và chuẩn bị bài bản sẽ có lợi thế rõ rệt khi thị trường carbon bước sang giai đoạn vận hành đầy đủ và mở rộng trong thời gian tới.