Giới giao dịch cảnh báo giá dầu có thể tăng cao hơn nữa nếu
dòng chảy năng lượng từ Vùng Vịnh ra thị trường toàn cầu qua eo biển
Hormuz không sớm được khai thông.
KHÔNG CÒN NHIỀU THỜI GIAN ĐỂ CẦM CỰ
Nhà kinh tế trưởng Paul Diggle của công ty quản lý quỹ
Aberdeen cho biết nhóm của ông đang xem xét kịch bản giá dầu Brent tăng lên 180
USD/thùng. Nếu thành hiện thực, kịch bản này có thể khiến lạm phát tăng vọt và
đẩy nhiều nền kinh tế ở châu Âu, châu Á vào suy thoái.
“Chúng tôi đang xem xét kịch bản này rất nghiêm túc. Thị trường
không còn nhiều thời gian để cầm cự”, ông Diggle nói với Financial Times, nhưng
nhấn mạnh đây chưa phải là kịch bản cơ sở của Aberdeen.
Áp lực nguồn cung được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng khi nhu cầu sử
dụng điều hòa không khí và đi lại trong kỳ nghỉ hè tại Bắc bán cầu bước vào cao
điểm. Diễn biến này có thể khiến thị trường dầu thô, xăng, dầu diesel và nhiên
liệu hàng không thêm căng thẳng, trong bối cảnh dự trữ toàn cầu đang giảm với tốc
độ nhanh chưa từng thấy.
Trước sức ép ngày càng lớn từ cuộc khủng hoảng, nhiều chính
phủ đã phải mở rộng các biện pháp ứng phó. Australia cam kết chi 10 tỷ USD để
tăng dự trữ nhiên liệu và phân bón, trong khi Pháp cho biết sẽ điều chỉnh “phạm
vi và quy mô” các gói hỗ trợ nhằm bảo vệ nền kinh tế. Ấn Độ cũng kêu gọi người
dân hạn chế mua vàng và đi du lịch nước ngoài để củng cố dự trữ ngoại tệ.
Theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), số quốc
gia buộc phải áp dụng các biện pháp khẩn cấp đã tăng lên 76, so với 55 nước vào
cuối tháng 3.
Các nhà kinh tế và giới giao dịch cảnh báo giai đoạn tiếp
theo của cuộc khủng hoảng có thể khiến giá năng lượng tăng mạnh hơn, kéo theo
nguy cơ áp dụng định mức nhiên liệu trên diện rộng, gián đoạn hoạt động công
nghiệp và làm giảm đáng kể tốc độ tăng trưởng kinh tế toàn cầu.
Tại một hội nghị của Financial Times ở Athens tuần trước,
ông Apostolos Tzitzikostas, cao ủy viên phụ trách giao thông của Liên minh châu Âu
(EU), cảnh báo nếu xung đột ở Trung Đông “không kết thúc trong những tuần tới
và eo biển Hormuz không được mở lại, kinh tế toàn cầu hoàn toàn có nguy cơ suy
thoái”.
DỰ TRỮ GIẢM NHANH
Kể từ khi xung đột bùng phát, thế giới đã tiêu thụ dầu vượt
quá khả năng cung ứng thực tế. Theo ước tính của IEA, từ tháng 3 đến tháng 6,
nhu cầu dầu toàn cầu sẽ cao hơn sản lượng khoảng 6 triệu thùng/ngày. Một số nhà
phân tích cho rằng mức thiếu hụt thực tế có thể lên tới 8-9 triệu thùng/ngày.
Để bù đắp phần thiếu hụt, giới giao dịch đã tăng cường rút dầu
từ các kho dự trữ trên đất liền và trên biển, trong khi nhiều chính phủ cũng
cam kết sử dụng kho dự trữ chiến lược. Hiện hơn 2 triệu thùng/ngày dầu thô khẩn
cấp đang được bổ sung vào thị trường từ các kho này, nhưng nhiều chương trình
giải phóng dự trữ dự kiến sẽ kết thúc vào tháng 7.
Theo IEA, dự trữ dầu toàn cầu đã giảm gần 380 triệu thùng kể
từ khi chiến sự bắt đầu, chưa tính lượng dầu đang mắc kẹt trong vùng Vịnh và hiện
chưa thể tiếp cận.
Tuy vậy, thời điểm thị trường năng lượng chạm ngưỡng căng thẳng
nghiêm trọng vẫn rất khó dự báo. Dù phần lớn dự trữ dầu toàn cầu - hơn 3 tỷ
thùng - hiện nằm trong tay các công ty dầu mỏ, giới giao dịch và nhà máy lọc dầu,
không phải toàn bộ lượng dầu này đều có thể rút ra sử dụng.
Một phần lớn tồn kho là lượng dầu cần thiết để duy trì hoạt
động bình thường của hệ thống. Đường ống cần lượng dầu tối thiểu để giữ áp suất,
nhà máy lọc dầu cần nguồn cung liên tục, còn bể chứa không thể bị rút cạn hoàn
toàn vì có thể gây hư hại.
Vì vậy, các nhà phân tích cho rằng thị trường có thể rơi vào
tình trạng tê liệt từ trước khi tồn kho giảm về 0.
“Mức vận hành tối thiểu phụ thuộc vào từng quốc gia và từng
loại sản phẩm”, ông Paul Horsnell thuộc Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford
(OIES) nhận xét.
Ngân hàng JPMorgan ước tính đến đầu tháng 6, tồn kho dầu tại
các nước thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) có thể giảm xuống gần
mức tối thiểu cần thiết để hệ thống vận hành ổn định. Tuy nhiên, mức độ căng thẳng
của thị trường còn phụ thuộc vào việc các chính phủ, doanh nghiệp và người tiêu
dùng hạn chế sử dụng nhiên liệu mạnh đến đâu.
RỦI RO ĐANG TĂNG LÊN
Tại hầu hết nền kinh tế phát triển, các nhà phân tích cho rằng
khủng hoảng nhiều khả năng sẽ bộc lộ qua giá năng lượng tăng mạnh, thay vì thiếu
hụt nhiên liệu trên diện rộng.
Dù giá dầu Brent hiện vượt 105 USD/thùng, ông Horsnell cho rằng
mức này vẫn chưa đủ cao để làm nhu cầu suy giảm đáng kể.
“Mức giá hiện nay còn thấp hơn nhiều so với kỷ lục trên 140
USD/thùng thiết lập 18 năm trước. Cách đây không lâu, chúng ta vẫn coi 90
USD/thùng là mức giá bình thường”, ông Horsnell nói.
Trong khi các nền kinh tế phát triển chủ yếu chịu tác động
qua giá năng lượng tăng cao, tình trạng thiếu hụt nhiên liệu đã bắt đầu xuất hiện
tại nhiều nước đang phát triển.
Theo IEA, các biện pháp khẩn cấp mà Pakistan, Sri Lanka và
Philippines áp dụng từ khi khủng hoảng bắt đầu đang gợi lại cuộc khủng hoảng
năng lượng năm 2022, sau khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine. Cú sốc khi
đó đã góp phần dẫn tới khủng hoảng nợ ở một số nền kinh tế mới nổi. Đến nay, cả
ba nước này đều đã tạm thời áp dụng tuần làm việc 4 ngày.
Tuy nhiên, theo IEA, cuộc khủng hoảng hiện nay vẫn có một số
điểm khác so với cú sốc năng lượng năm 2022. Giá lương thực đến nay chưa tăng mạnh
như giá năng lượng, trong khi đồng USD cũng không tăng giá bất thường như giai
đoạn trước - yếu tố từng khiến áp lực đối với các nước nhập khẩu dầu thêm
nghiêm trọng.
Các lĩnh vực chịu tác động tức thời rõ nhất hiện là hóa dầu
và hàng không. Bà Kim Fustier, Giám đốc nghiên cứu dầu khí châu Âu tại ngân
hàng HSBC, cho biết “tâm điểm” gián đoạn đối với người tiêu dùng hiện nằm ở
nhiên liệu tinh chế, gồm xăng, dầu diesel và nhiên liệu hàng không.
Tồn kho các loại nhiên liệu này đang giảm nhanh do nhiều nhà
máy lọc dầu ngần ngại mua dầu thô với giá cao, trong khi chi phí vận chuyển
cũng tăng vọt. Thay vào đó, họ đang rút bớt lượng tồn kho sẵn có và đặt cược rằng
xung đột sẽ kết thúc trong thời gian tương đối ngắn.
Hiện nhiều nhà kinh tế vẫn kỳ vọng nguồn cung sẽ sớm cải thiện
đủ để kéo giá dầu thô xuống dưới 100 USD/thùng. Nếu điều này xảy ra, kinh tế
toàn cầu có thể tránh được những kịch bản đình lạm (stagflation) nghiêm trọng
nhất - tình trạng tăng trưởng trì trệ đi kèm lạm phát cao.
Chẳng hạn, các nhà phân tích tại ngân hàng Morgan Stanley dự
báo tăng trưởng toàn cầu vẫn sẽ được hỗ trợ bởi làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo
(AI) tại Mỹ và tiêu dùng còn ổn định. Tuy nhiên, rủi ro đang tăng lên.
“Trong kịch bản leo thang - khi giá dầu vượt 150 USD/thùng -
thế giới sẽ đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn cung thực tế, gián đoạn chuỗi
cung ứng và nguy cơ suy thoái”, các nhà phân tích của Morgan Stanley nhận định
trong một báo cáo tuần trước.
