Những gã khổng lồ công nghệ đang mượn tay kính mắt thời trang để "làm mới" hình ảnh, nhưng liệu nó có thể khiến người tiêu dùng bỏ qua nỗi lo về quyền riêng tư vì camera gắn trên kính thông minh?...

Trong 12 tháng qua, các ông lớn công nghệ đã liên tục thâm nhập vào lĩnh vực thời trang, đặc biệt là kính mắt. Vì vậy, không có gì bất ngờ khi Meta vừa ra mắt chiến dịch quảng bá dòng kính thông minh AI mới nhất với gương mặt đại diện là Kylie Jenner - bao gồm 26 kiểu dáng kính Meta Glasses mới và một đôi được đồng thiết kế cùng chính Kylie.

Snap ra mắt thế hệ kính thông minh thứ hai - Specs tích hợp AI và AR với giá 2.195 USD - chỉ một tuần trước đó, còn Google công bố những thiết kế đầu tiên của dòng kính AI Intelligent Eyewear trước đó hai tuần.

Các ông lớn công nghệ đang học hỏi từ cuốn sách giáo khoa ngành thời trang để cải thiện hình ảnh, và hợp tác với ngôi sao nổi tiếng Kylie Jenner là bước chuyển mình lớn nhất của Meta hướng đến thời trang và văn hóa đại chúng từ trước đến nay.

Nhưng ẩn sâu bên dưới câu hỏi liệu kính thông minh của Meta có thể giúp chúng ta trở nên "ngầu" hay không, là một thách thức lớn hơn nhiều cho Meta và các đối thủ: Liệu việc chiêu mộ những người dẫn dắt xu hướng có tầm ảnh hưởng nhất của thời trang có đủ để bình thường hóa một sản phẩm khiến người tiêu dùng thực sự bất an về quyền riêng tư?

KHÔNG PHẢI AI CŨNG BỊ THUYẾT PHỤC

Những phản ứng đầu tiên với màn ra mắt kính thông minh của Meta và Kylie Jenner đều tập trung vào một yếu tố cụ thể: camera tích hợp trên kính. 

"Chỉ là thêm một cách để Meta theo dõi bạn bằng cách nhìn thấy những gì bạn thấy mỗi ngày," một người dùng Instagram bình luận. "Những thứ này nên bị cấm," người khác viết. Những bình luận tương tự cũng tràn ngập khi Google công bố hợp tác với hãng kính Gentle Monster. "Chúng tôi không ủng hộ công nghệ giám sát được ngụy trang thành thời trang," một người dùng tóm gọn.

Các chuyên gia cho rằng người tiêu dùng đang ý thức rõ hơn nhiều về những nguy hiểm tiềm ẩn của kính thông minh so với những gì các công ty công nghệ có thể nghĩ - và đây là điều các thương hiệu thời trang đang cân nhắc hợp tác cũng cần nhìn nhận nghiêm túc.

"Đây là vấn đề lớn hơn chỉ là nhận thức về quyền riêng tư," Tiến sĩ Sarah Saska, nhà công nghệ xã hội và chuyên gia về mối quan hệ giữa công nghệ với văn hóa và quyền lực, nhận định. Bà chỉ ra ba yếu tố tạo nên sự bất an: khủng hoảng niềm tin vào các ông lớn công nghệ, AI và các thể chế đang ở mức thấp; trình độ hiểu biết công nghệ ngày càng cao.

Vào khoảng 5 năm trước, người ta có thể chấp nhận nhãn “được tạo ra bởi AI” ở mặt giá trị, nhưng nay họ đã bắt đầu đặt câu hỏi về dữ liệu nào được thu thập, ai sở hữu, đi đến đâu, ai huấn luyện hệ thống và ai hưởng lợi; và sự thay đổi trong cảm nhận về văn hóa người nổi tiếng.

TIỀM ẨN NGUY CƠ BỊ “GIÁM SÁT 24/7”

Đúng là chúng ta đang sống trong một thế giới đầy ắp những chiếc điện thoại liên tục quay phim. Nhưng điều mà kính thông minh xóa bỏ chính là tín hiệu của việc giơ điện thoại lên - một cử chỉ nhỏ nhưng đủ để mọi người xung quanh biết họ đang bị ghi hình.

Dù cả kính của Meta lẫn Snap đều có đèn LED nhỏ nhấp nháy màu trắng khi chụp ảnh và sáng liên tục khi quay video, người dùng đã cố gắng tìm ra các cách vô hiệu hóa tính năng này - từ những mẹo che tay có tính giờ trong lúc khởi động camera được chia sẻ trên Reddit, đến các miếng che camera và sticker dán bán trên các sàn thương mại điện tử.

Các chuyên gia về quyền riêng tư cho rằng thiết kế này đang đặt gánh nặng lên người dân khi buộc họ phải tự cảnh giác và để ý đến ánh đèn nhỏ ở mọi nơi. Trong khi đó, đã có nhiều báo cáo về những người cho biết mình bị quay lén bởi người đeo kính thông minh - và không có gì bất ngờ khi nạn nhân phần lớn là phụ nữ.

"Những rủi ro về camera kính thông minh trước mắt bao gồm quay lén, quay nội dung khiêu dâm không có sự đồng ý, ghi hình người trong những khoảnh khắc dễ tổn thương, ghi hình trẻ em, quấy rối, theo dõi và những đoạn phim có thể bị dùng để tống tiền hoặc tạo deepfake," Tiến sĩ Saska cảnh báo.

"Điều tôi lo ngại là mọi dữ liệu đều được tổng hợp trong một hệ sinh thái thuộc sở hữu của một công ty. Một khi chiếc camera được đeo trên hàng triệu khuôn mặt, nó trở thành hạ tầng mà cảnh sát, cơ quan di trú, nhà tuyển dụng và chính công ty đó có thể khai thác".

Tại Mỹ, dù không có luật liên bang nào quy định cụ thể về kính thông minh, chúng vẫn chịu sự điều chỉnh của các luật hiện hành về ghi hình, ghi âm (theo luật nghe lén), luật bảo vệ dữ liệu sinh trắc học và các quy chế bảo vệ quyền riêng tư của từng bang. Những câu hỏi pháp lý lớn nhất không xoay quanh bản thân chiếc kính, mà là những gì xảy ra với dữ liệu mà chúng thu thập.

"Chiếc kính đang biến giám sát thành mặc định và đẩy trách nhiệm tự bảo vệ sang những người không đeo kính," Carissa Véliz, phó giáo sư triết học tại Viện Đạo đức thuộc Đại học Oxford, nhận định.

TẮT CAMERA CÓ PHẢI LÀ GIẢI PHÁP?

Các chuyên gia về quyền riêng tư cảnh báo rằng nếu kính thông minh tắt camera cũng không đồng nghĩa với không có sự giám sát. 

"Sự an toàn phụ thuộc vào toàn bộ hệ thống và những bản cập nhật có thể thay đổi chức năng của thiết bị chỉ sau một đêm. Thứ gì đó có vẻ riêng tư hôm nay có thể không còn riêng tư sau một lần cập nhật duy nhất," Tiến sĩ Saska cảnh báo.

Bà lập luận rằng trọng tâm cần dịch chuyển từ phần cứng ưu tiên quyền riêng tư sang quản trị ưu tiên quyền riêng tư. Chúng ta cần xác định liệu các sản phẩm AI có tiếp tục tôn trọng quyền con người khi công nghệ, phần mềm và mô hình kinh doanh thay đổi.

Cuộc tranh luận xung quanh kính thông minh đang phản ánh một căng thẳng sâu sắc hơn của thời đại: ranh giới giữa đổi mới công nghệ và xâm phạm quyền riêng tư đang ngày càng mờ nhạt, và người tiêu dùng đang trở nên tinh tế hơn trong việc nhận ra khi nào thời trang chỉ là vỏ bọc.

Bài học rõ ràng nhất từ làn sóng phản ứng này là: uy tín không thể che khuất được những lo ngại có cơ sở. Và đôi khi, việc gắn tên mình vào một sản phẩm gây tranh cãi có thể phản tác dụng, kéo danh tiếng thương hiệu xuống, thay vì kéo sản phẩm lên.