Từ Mỹ, châu Âu đến châu Á, các cổ đông đang gia tăng sức ép buộc doanh nghiệp cải thiện hiệu quả hoạt động, thay đổi chiến lược kinh doanh và gia tăng lợi ích dành cho nhà đầu tư…

Những yêu cầu này ngày càng mở rộng, từ mua lại cổ phiếu và tái cơ cấu doanh nghiệp đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo báo cáo của ngân hàng đầu tư Mỹ Lazard, trong nửa đầu năm 2026, các cổ đông chủ động tại những doanh nghiệp có vốn hóa thị trường trên 500 triệu USD trên toàn cầu đã triển khai 184 chiến dịch với những yêu cầu như vậy. Số chiến dịch tăng 20% so với cùng kỳ năm trước và cao hơn 38% so với mức trung bình của các giai đoạn nửa đầu năm trong 5 năm qua.

Cổ đông chủ động là những nhà đầu tư sử dụng quyền sở hữu cổ phần để gây sức ép, yêu cầu doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược, cải thiện quản trị, thực hiện các thương vụ mua bán - sáp nhập hoặc tăng lợi ích dành cho cổ đông.

MỸ VÀ CHÂU Á DẪN DẮT, CHÂU ÂU GIẢM TỐC

Số chiến dịch cổ đông gây sức ép lên doanh nghiệp đã tăng liên tục trong những năm gần đây. Năm 2025, toàn cầu ghi nhận 297 chiến dịch, đánh dấu năm thứ ba liên tiếp hoạt động này đạt mức cao kỷ lục.

Bắc Mỹ tiếp tục là khu vực tập trung nhiều chiến dịch nhất, với 94 trường hợp trong nửa đầu năm 2026, tăng 19% so với cùng kỳ năm trước. Riêng Mỹ ghi nhận 89 chiến dịch, tăng 24% và chiếm gần một nửa tổng số chiến dịch trên toàn cầu.

Khu vực châu Á - Thái Bình Dương đứng thứ hai với 65 chiến dịch, cao gấp hơn hai lần mức trung bình trong những năm trước. Nhật Bản là tâm điểm của khu vực, với 52 chiến dịch, tăng 53% so với cùng kỳ và gần bằng tổng số 56 chiến dịch trong cả năm 2025.

Tính chung, Mỹ và Nhật Bản chiếm hơn 3/4 số chiến dịch của cổ đông chủ động trên toàn cầu.

Trái với xu hướng tại Bắc Mỹ và châu Á, hoạt động tại châu Âu giảm 23%, xuống còn 23 chiến dịch. Trong đó, Anh chiếm 57% tổng số chiến dịch tại khu vực, còn Italy đứng thứ hai với tỷ lệ 17%.

Dữ liệu của Lazard cho thấy các chiến dịch gây sức ép lên doanh nghiệp ngày càng tập trung vào nhóm nhà đầu tư tổ chức và cổ đông chuyên nghiệp có nhiều kinh nghiệm. Tỷ lệ nhà đầu tư triển khai từ hai chiến dịch trở lên tăng từ 23% trong nửa đầu năm 2025 lên 30% trong cùng kỳ năm 2026.

Những quỹ hoạt động tích cực gồm Dalton Investments với 17 chiến dịch, Elliott Investment Management với 13 chiến dịch, Oasis Management với 10 chiến dịch và Strategic Capital với 6 chiến dịch.

MUA BÁN - SÁP NHẬP, PHÂN BỔ VỐN VÀ AI TRỞ THÀNH TRỌNG TÂM

Những năm gần đây, các chiến dịch không còn chỉ tập trung vào việc thay đổi ban lãnh đạo, mà ngày càng hướng tới những quyết định có thể tác động trực tiếp đến giá trị doanh nghiệp.

Theo Lazard, các yêu cầu liên quan đến mua bán - sáp nhập xuất hiện trong 40% số chiến dịch trên toàn cầu. Những yêu cầu này có thể bao gồm bán toàn bộ doanh nghiệp, thoái vốn khỏi các mảng kinh doanh không hiệu quả hoặc xem xét lại điều kiện của một thương vụ.

Phân bổ vốn là mục tiêu phổ biến thứ hai, xuất hiện trong 39% số chiến dịch, cao hơn đáng kể so với mức trung bình 23% trước đây. Các cổ đông thường yêu cầu doanh nghiệp mua lại cổ phiếu, tăng cổ tức hoặc điều chỉnh kế hoạch đầu tư.

Khoảng 35% số chiến dịch yêu cầu thay đổi thành phần hội đồng quản trị, trong khi 23% tập trung vào điều chỉnh chiến lược kinh doanh. Tỷ lệ các chiến dịch liên quan đến chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp cao gấp hơn hai lần mức trung bình trước đây.

Những tỷ lệ này có thể chồng lấn, bởi một chiến dịch thường đồng thời đưa ra nhiều yêu cầu.

Trong lĩnh vực công nghệ, các yêu cầu điều chỉnh chiến lược xuất hiện trong 46% số chiến dịch. Nhiều cổ đông muốn doanh nghiệp làm rõ cách ứng dụng AI, khai thác nguồn dữ liệu hiện có hoặc ứng phó với nguy cơ các công nghệ mới làm thay đổi mô hình kinh doanh.

Một trường hợp tiêu biểu tại châu Âu là tại London Stock Exchange Group (LSEG). Quỹ Elliott yêu cầu tập đoàn này rà soát danh mục kinh doanh, tăng mua lại cổ phiếu và giải thích rõ hơn về khả năng tận dụng AI trong các dịch vụ dữ liệu tài chính.

LSEG sau đó công bố kế hoạch mua lại số cổ phiếu trị giá 3 tỷ bảng Anh, dự kiến hoàn thành vào tháng 2/2027. Trong quý 1/2026, doanh nghiệp đã mua lại 1,1 tỷ bảng Anh cổ phiếu và đẩy mạnh triển khai các công cụ AI trong hoạt động cung cấp dữ liệu.

Tại Mỹ, quỹ Ancora Holdings mua lượng cổ phần trị giá gần 200 triệu USD tại Warner Bros Discovery và phản đối thương vụ dự kiến với Netflix. Quỹ này cho rằng ban lãnh đạo cần xem xét kỹ hơn đề nghị cạnh tranh từ Paramount nhằm bảo đảm lợi ích cho cổ đông.

Trong lĩnh vực năng lượng, TOMS Capital gây sức ép buộc Devon Energy đẩy nhanh việc bán tài sản hoặc cân nhắc bán toàn bộ doanh nghiệp. Trường hợp này cho thấy các chiến dịch cổ đông chủ động ngày càng gắn chặt với hoạt động tái cơ cấu và mua bán - sáp nhập.

Tại Nhật Bản, Elliott mua cổ phần của hãng điều hòa không khí Daikin và yêu cầu doanh nghiệp cải thiện lợi nhuận, rà soát các tài sản ngoài lĩnh vực kinh doanh chính và tăng lợi ích dành cho cổ đông. Theo Reuters, Elliott cho rằng Daikin có khả năng dành tới 1.000 tỷ yen, tương đương 6,3 tỷ USD, cho hoạt động mua lại cổ phiếu trong trung hạn.

Xét theo lĩnh vực, các doanh nghiệp công nghiệp trở thành mục tiêu phổ biến nhất, chiếm 39% tổng số chiến dịch trên toàn cầu. Những lĩnh vực tiếp theo gồm công nghệ với 13%, tài chính với 12%, y tế với 11% và hàng tiêu dùng với 9%.

5 nhóm ngành này chiếm tổng cộng 84% số chiến dịch, cao hơn mức trung bình 68% trong những năm trước.

Tại châu Á - Thái Bình Dương, doanh nghiệp công nghiệp chiếm tới 69% số chiến dịch. Trong khi đó, công nghệ là lĩnh vực chịu nhiều sức ép nhất tại Bắc Mỹ, chiếm 19% số chiến dịch trong khu vực.

CƠ QUAN QUẢN LÝ TĂNG CƯỜNG GIÁM SÁT

Hoạt động của các cổ đông chủ động gia tăng cũng thúc đẩy cơ quan quản lý tại một số nền kinh tế lớn xem xét siết chặt quy định, đặc biệt đối với tính minh bạch của nguồn vốn và phạm vi can thiệp vào hoạt động doanh nghiệp.

Ngày 9/7, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) công bố hướng dẫn mới về nghĩa vụ báo cáo quyền sở hữu cổ phần.

Theo đó, nếu một tổ chức đầu tư được thành lập nhằm huy động vốn để mua cổ phần tại một doanh nghiệp cụ thể và triển khai chiến dịch gây sức ép, danh tính những người góp vốn phải được công bố trong hồ sơ báo cáo quyền sở hữu.

Trong các chiến dịch vận động cổ đông bỏ phiếu nhằm thay đổi hội đồng quản trị, SEC cũng xác định những người góp trên 500 USD vào tổ chức đầu tư chuyên biệt là các bên tham gia chiến dịch.

Tại Nhật Bản, một nhóm công tác thuộc đảng Dân chủ Tự do cầm quyền đề xuất nâng điều kiện để cổ đông trình kiến nghị hoặc yêu cầu tổ chức đại hội cổ đông bất thường.

Các nhà hoạch định chính sách cũng bày tỏ lo ngại về khả năng một số cổ đông chủ động phối hợp với quỹ đầu tư tư nhân trong những thương vụ mua lại doanh nghiệp, gây ảnh hưởng đến tính công bằng trên thị trường.

Tuy nhiên, việc siết chặt quy định cũng làm dấy lên lo ngại rằng doanh nghiệp có thể giảm mức độ minh bạch hoặc trì hoãn các biện pháp cải thiện hiệu quả hoạt động.

Lazard dự báo trong thời gian tới, hoạt động mua bán - sáp nhập, ứng dụng AI, thay đổi quy định quản lý và sự gia tăng vai trò của châu Á - Thái Bình Dương sẽ tiếp tục định hình làn sóng cổ đông gây sức ép lên doanh nghiệp trên toàn cầu.