Nâng tầm nông sản Việt bằng nội lực xanh và số, hướng tới mục tiêu xuất khẩu 100 tỷ USD vào năm 2030

Chia sẻ với Tạp chí Kinh tế Việt Nam\VnEconomy về mục tiêu 100 tỷ USD, ông Nguyễn Minh Tiến - Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại Nông nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) khẳng định: "Trong giai đoạn mới ngành nông nghiệp Việt Nam cần kiên định chiến lược phát triển dựa trên ba trụ cột: thị trường hiện đại, thương hiệu mạnh và chuỗi giá trị xanh - số".

Xin ông cho biết ngành nông lâm ngư nghiệp cần chiến lược như thế nào  để duy trì tăng trưởng xuất khẩu trong giai đoạn mới?

Năm 2025, xuất khẩu nông lâm thủy sản của Việt Nam đạt 70,09 tỷ USD, đưa hàng hóa tới hơn 190 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đây là nền tảng quan trọng nhưng chưa phải đích đến, khi bối cảnh quốc tế ngày càng cạnh tranh, tiêu chuẩn xanh khắt khe và các cơ chế như điều chỉnh carbon qua biên giới tạo ra áp lực mới. Vì vậy, phát triển thị trường và thương hiệu nông sản cần trở thành nhiệm vụ chiến lược quốc gia, hướng tới mục tiêu 100 tỷ USD vào năm 2030 thông qua chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng dựa trên chất lượng, thương hiệu, chuyển đổi số và khả năng thích ứng.

Mục tiêu giai đoạn tới không chỉ là mở rộng xuất khẩu mà là nâng tầm vị thế nông sản Việt Nam: giữ thị phần bền vững, thâm nhập phân khúc giá trị cao, xây dựng thương hiệu rõ ràng và từng bước nâng cao quyền định giá trên thị trường quốc tế.

Cụ thể, cần chuyển đổi mô hình tăng trưởng và xây dựng chuỗi giá trị nông sản như thế nào, thưa ông?

Yếu tố then chốt không nằm ở việc tăng nhanh sản lượng mà là chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Mọi quyết sách phải dựa trên nhu cầu tiêu dùng, tiêu chuẩn và xu hướng thị trường; sản xuất gắn với đơn hàng, vùng nguyên liệu gắn với chế biến, chế biến gắn với phân phối và xúc tiến thương mại gắn với chiến lược thương hiệu dài hạn.

Đồng thời, đa dạng hóa thị trường và quản trị rủi ro phải trở thành yêu cầu chiến lược. Việc giữ vững các thị trường lớn cần song hành với mở rộng thị trường tiềm năng, tăng hiện diện trong hệ thống bán lẻ hiện đại và thương mại điện tử xuyên biên giới, qua đó nâng cao giá trị thương hiệu.

Xúc tiến thương mại cũng cần được nâng tầm theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, trở thành công cụ chiến lược để mở thị trường, nắm bắt xu hướng và kết nối trực tiếp với nhà mua hàng quốc tế. Tham gia các sự kiện toàn cầu phải gắn với mục tiêu định vị hình ảnh quốc gia.

Cuối cùng, doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm trong nâng cấp chuỗi giá trị, trong khi Nhà nước và các tổ chức liên quan đóng vai trò kiến tạo, hỗ trợ về hạ tầng, logistics, sở hữu trí tuệ, chứng nhận xanh và chuyển đổi số, nhằm giúp nông sản Việt Nam nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, đồng thời các tiêu chuẩn xanh, minh bạch ngày càng khắt khe, nông nghiệp Việt Nam cần làm gì để nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu?

Trong giai đoạn tới, cạnh tranh không còn đơn thuần giữa sản phẩm với sản phẩm, mà là giữa các chuỗi giá trị. Quốc gia nào tổ chức được chuỗi minh bạch hơn, xanh hơn, hiệu quả hơn và số hóa tốt hơn sẽ có lợi thế trong định hình thị trường và chiếm lĩnh niềm tin người tiêu dùng. Vì vậy, thương hiệu nông sản Việt Nam chỉ có thể được nâng tầm khi gắn với chuỗi giá trị xanh, số và minh bạch.

Triển lãm Xanh Thế giới (GREEN×EXPO) 2027 tại Yokohama, Nhật Bản, với chủ đề “Scenery of the Future for Happiness -Khung cảnh tương lai của hạnh phúc”, phản ánh rõ xu hướng phát triển xanh đã trở thành ngôn ngữ chung của toàn cầu. Việc Việt Nam tham gia sự kiện này không chỉ là hoạt động xúc tiến thương mại nông sản đơn lẻ, mà là cơ hội để giới thiệu hình ảnh một nền nông nghiệp mới: xanh hơn, hiện đại hơn, sáng tạo hơn và hội nhập sâu hơn. Nếu được chuẩn bị bài bản, đây sẽ là dịp để khẳng định Việt Nam không chỉ có năng lực sản xuất và xuất khẩu, mà còn theo đuổi mô hình tăng trưởng bền vững, tham gia chuỗi giá trị toàn cầu bằng giá trị chứ không chỉ bằng số lượng.

Thực tiễn trong nước cũng cho thấy hướng đi này là đúng đắn. Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long đã đạt kết quả tích cực sau hơn hai năm triển khai. Các mô hình thí điểm cho thấy hiệu quả rõ rệt: giảm mạnh lượng giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời quản lý nước tốt hơn và tái sử dụng phụ phẩm. Nhờ đó, chi phí sản xuất giảm, lợi nhuận tăng đáng kể cho nông dân. Những kết quả này không chỉ góp phần xây dựng thương hiệu gạo chất lượng cao, phát thải thấp, mà còn chứng minh tăng trưởng xanh hoàn toàn có thể mang lại hiệu quả kinh tế cụ thể.

Trong bối cảnh chuyển đổi số trở thành nền tảng của niềm tin thị trường, xin ông cho biết cần làm gì để nâng cao truy xuất nguồn gốc nhằm xây dựng thương hiệu nông sản vững mạnh?

Cùng với chuyển đổi xanh, chuyển đổi số đang trở thành trụ cột quan trọng trong việc xây dựng thương hiệu nông sản Việt Nam trong bối cảnh thương mại hiện đại. Thương hiệu ngày nay không còn được quyết định bởi hình thức hay khẩu hiệu, mà dựa trên chất lượng thực, tiêu chuẩn rõ ràng, dữ liệu minh bạch và trách nhiệm xuyên suốt chuỗi sản xuất - cung ứng. Điều này đòi hỏi sản phẩm phải chứng minh được nguồn gốc xuất xứ, quy trình sản xuất an toàn, khả năng truy xuất đầy đủ, mức độ thân thiện với môi trường và sự ổn định về chất lượng.

Khi dữ liệu trở thành nền tảng của niềm tin, việc chuẩn hóa dữ liệu và minh bạch hóa truy xuất nguồn gốc là điều kiện tiên quyết để tiếp cận các hệ thống phân phối hiện đại và phân khúc thị trường cao cấp. Việc triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc từ cuối năm 2025, trước mắt với một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực, cho thấy chuyển đổi số đã bắt đầu đi vào các khâu cốt lõi của chuỗi giá trị, góp phần nâng cao độ tin cậy trên thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy không thể xây dựng thương hiệu bền vững trên nền sản xuất manh mún, thông tin rời rạc và tiêu chuẩn thiếu đồng bộ. Để nâng cao giá trị, cần phát triển vùng nguyên liệu ổn định, áp dụng quy trình đạt chuẩn, đẩy mạnh chế biến sâu, hoàn thiện logistics và đảm bảo minh bạch dữ liệu.