Công tác điều hành vốn kém hiệu quả của các ngân hàng cổ phần là một nguyên nhân khiến lãi suất tăng nóng

Một trong những nguyên nhân quan trọng làm cho lãi suất trên thị trường liên ngân hàng thời gian qua tăng nóng là quản trị điều hành vốn của nhiều ngân hàng cổ phần chưa hiệu quả và chưa phù hợp.

Để thấy rõ thực trạng vấn đề này, cần phân tích cơ cấu nguồn vốn của ngân hàng thương mại dựa trên báo cáo tài chính 2007 đã được kiểm toán. Bản báo cáo này theo quy định của Ngân hàng Nhà nước đang được các ngân hàng thương mại công bố công khai trên phương tiện thông tin đại chúng.

Ngân hàng Thương mại Cổ phần Nông thôn Mỹ Xuyên thời điểm hết năm 2007, tổng tiền gửi và vay tổ chức tín dụng khác lên tới 624 tỷ đồng, tăng mạnh so với 166 tỷ đồng của năm 2006. Trong khi đó, vốn huy động từ khách hàng chỉ có 328,7 tỷ đồng, tăng hơn 3 lần so với mức 109 tỷ đồng cuối năm 2006.

Như vậy trong cơ cấu nguồn vốn 952,7 tỷ đồng thì vốn huy động trên thị trường 2, tức là trên thị trường liên ngân hàng chiếm tới 65,5%. Cũng tại thời điểm này, dư nợ cho vay khách hàng là 1.266 tỷ đồng, tăng hơn 4 lần so với mức 392,9 tỷ đồng cuối năm 2006.

Ngân hàng Thương mại Cổ phần Gia Định có quy mô rất khiêm tốn trong hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần, cũng tính đến hết năm 2007 tổng số tiền gửi và tiền vay của tổ chức tín dụng khác là 840 tỷ đồng, gấp 5 lần mức 168 tỷ đồng hết năm 2006; trong khi đó, tiền gửi và huy động từ khách hàng chỉ đạt 417 tỷ đồng, tăng rất chậm so với mức 332 tỷ đồng năm trước.

Tính chung trong cơ cấu nguồn vốn huy động 1.257 tỷ đồng, thì vốn đi vay trên thị trường liên ngân hàng chiếm tới 66,8%; trong khi dư nợ cho vay khách hàng là 1.049 tỷ đồng, tăng 2 lần so với năm 2006.

Nhìn vào cơ cấu nguồn vốn huy động

Một số ngân hàng thương mại cổ phần khác mới chuyển từ nông thôn lên đô thị, ngân hàng thương mại cổ phần quy mô nhỏ cũng có tỷ trọng vốn đi vay trên thị trường liên ngân hàng cao tương tự như hai ngân hàng thương mại cổ phần nói trên.

Một ngân hàng khác thuộc nhóm quy mô khá, đó là Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quốc tế, cũng tính đến hết năm 2007 có tổng số tiền gửi và tiền vay các tổ chức tín dụng khác là 12.846,6 tỷ đồng, tăng hơn 4 lần so với mức 3.429,3 tỷ đồng cuối năm 2006. Vốn huy động từ khách hàng là 17.686,7 tỷ đồng, tăng khoảng 1,7 lần so với mức 9.813,5 tỷ đồng cuối năm 2006.

Tương tự, trong cơ cấu nguồn vốn huy động là 27.500,2 tỷ đồng thì vốn huy động trên thị trường liên ngân hàng chiếm 46,7%. Về sử dụng vốn, riêng dư nợ cho vay khách hàng là 16.611 tỷ đồng, tăng 1,7 lần so với mức 9.058,2 tỷ đồng. Tuy nhiên, ngân hàng thương mại cổ phần Quốc tế cũng có số dư tiền gửi tại các tổ chức tín dụng khác là 12.347 tỷ đồng, gấp gần 4 lần năm 2006.

Cũng thuộc nhóm có quy mô khá, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Kỹ Thương đến hết năm 2007 có tổng tiền gửi và tiền vay của tổ chức tín dụng khác là 8.458,9 tỷ đồng, tăng gần 1,7 lần so với mức 5.077,8 tỷ đồng cuối năm 2006. Vốn huy động từ tiền gửi của khách hàng là 24.476,6 tỷ đồng, tăng khoảng 2,5 lần so với mức 9.566 tỷ đồng cuối năm 2006. Như vậy, trong tổng nguồn vốn huy động là 32.934,9 tỷ đồng, thì vốn huy động trên thị trường liên ngân hàng chiếm 25,7%.

Tuy nhiên, cũng tại thời điểm nói trên Ngân hàng Thương mại Cổ phần Kỹ Thương có số dư tiền gửi tại tổ chức tín dụng khác là 9.303,6 tỷ đồng, lớn hơn số tiền huy động trên thị trường liên ngân hàng. Dư nợ cho vay đến hết năm 2007 là 20.486 tỷ đồng, tăng 2,4 lần so với mức 8.696 tỷ đồng cuối năm 2006.

Ngân hàng Thương mại Cổ phần Nhà Hà Nội, đến hết năm 2007 có tổng số dư tiền gửi và tiền vay tổ chức tín dụng khác là 10.805,5 tỷ đồng, gấp hơn 2 lần so với mức 4.858 tỷ đồng cuối năm 2006. Vốn huy động của khách hàng là 8.467 tỷ đồng, tăng 1,7 lần so với mức 4.484,8 tỷ đồng cuối năm 2006.

Như vậy, trong tổng nguồn vốn huy động 15.290,3 tỷ đồng thì vốn huy động trên thị trường liên ngân hàng chiếm tỷ trọng 70,7%. Tuy nhiên, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Nhà Hà Nội cũng có số dư tiền gửi và cho vay tổ chức tín dụng khác là 10.894 tỷ đồng, gấp 3 lần năm 2006. Tại thời điểm này, dư nợ cho vay khách hàng là 9.285,8 tỷ đồng, tăng gấp 1,9 lần năm 2006.

Mức độ vay vốn và hiệu quả kinh doanh

Nhìn qua số liệu trong bảng cân đối tài chính đã được kiểm toán nói trên về góc độ quản trị điều hành vốn có thể rút ra một số nhận xét.

Một là

, càng các ngân hàng nhỏ, ngân hàng mới chuyển từ nông thôn lên đô thị thì mức độ vay mượn vốn trên thị trường liên ngân hàng càng lớn hơn và tốc độ gia tăng cao. Việc vay nợ này chủ yếu là ngắn hạn, với lãi suất cao, nên hiệu quả kinh doanh hạn chế vì thu nhập từ chênh lệch giữa lãi suất đi vay và lãi suất cho vay thấp.

Hai là

, mức độ đi vay ngắn hạn trên thị trường liên ngân hàng quá lớn thì rủi ro thanh khoản ở mức độ rất cao. Khi có những biến động trên thị trường tiền tệ, như: Ngân hàng Nhà nước tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc, các ngân hàng thương mại phải mua một khối lượng lớn tín phiếu bắt buộc, các ngân hàng thương mại cho vay chủ yếu là ngân hàng thương mại Nhà nước và một số ngân hàng thương mại cổ phần có quy mô lớn, tiến hành thu hồi nợ và hạn chế hay ngừng cho vay ra, làm cho các ngân hàng thương mại thiếu hụt tạm thời thanh khoản.

Khi đó, các ngân hàng thương mại thường đi vay trên thị trường liên ngân hàng phải chạy đôn chạy đáo đi vay các ngân hàng thương mại khác với bất cứ lãi suất nào, hoặc tăng lãi suất huy động vốn trên thị trường. Đây là nguyên nhân của đợt lãi suất trên thị trường liên ngân hàng tăng lên tới 30% thậm chí 40%/năm và lãi suất huy động vốn trên thị trường tăng lên tới 12%/năm trong khoảng thời gian từ ngày 18/2-1/4/2008 vừa qua.

Ba là

, khả năng huy động vốn trên thị trường 1, tức là thị trường thu hút tiền gửi của khách hàng của các ngân hàng thương mại cổ phần quy mô nhỏ rất hạn chế. Nguyên nhân chủ yếu do màng lưới hẹp, thương hiệu và uy tín hạn chế, dịch vụ ngân hàng chưa phát triển, năng lực cạnh tranh thấp,... trong khi đó, nhu cầu tăng trưởng dư nợ cao, cần nhanh chóng mở rộng quy mô, nên phải đi vay mượn trên thị trường liên ngân hàng ở mức độ lớn.

Bốn là

, các ngân hàng thương mại cho vay lớn trên thị trường liên ngân hàng là những ngân hàng có chiến lược quản trị nguồn vốn rất rõ ràng. Các ngân hàng thương mại này định hướng một tỷ lệ cho vay nhất định đối với khách hàng.

Bởi vì cho vay trực tiếp khách hàng thường có mức độ rủi ro cao hơn cho vay món nhỏ chi phí lớn hơn, thời gian cho vay dài. Trong khi đó, cho vay ngân hàng thương mại mại khác trên thị trường liên ngân hàng rủi ro ít hơn, chi phí thấp hơn. Các món vay thường ngắn hạn: 1 tuần, 2 tuần, 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng. Món vay lại lớn nên chi phí thấp.

Năm là

, các ngân hàng thương mại quy mô khá và lớn thường đa dạng hoạt động trên thị trường liên ngân hàng, nhận tiền gửi của các tổ chức tín dụng khác và lại cho vay tổ chức tín dụng khác. Với uy tín và sự năng độ kinh doanh, các ngân hàng thương mại này đi vay, hay nhận được tiền gửi của ngân hàng thương mại khác với lãi suất thấp hơn, thời gian dài hơn, sau đó đem cho vay ngân hàng thương mại nhỏ có nhu cầu với lãi suất cao hơn và thời gian ngắn hơn

Tuy chênh lệch lãi suất không lớn nhưng do số tiền cho vay lớn nên cũng đem lại một khoản thu nhập đáng kể. Trong bối cảnh cạnh tranh và rủi ro tiềm ẩn thì chiến lược kinh doanh này cho phép tối đa hoá lợi nhuận của ngân hàng thương mại. Tuy nhiên, khi có diễn biến bất thường trên thị trường tiền tệ thì thường gây ảnh hưởng, tác động dây chuyền, tạo căng thẳng và tăng lãi suất trên thị trường liên ngân hàng.

Sáu là

, hầu hết các ngân hàng thương mại cổ phần có tốc độ tăng trưởng tín dụng rất nóng, gấp 2-4 lần, thậm chí tới 7-8 lần năm trước. Tốc độ tăng quá nhanh đó đi kèm với tiềm ẩn rủi ro về tín dụng, vượt quá khả năng quản lý của mình.

Từ thực tế nói trên cũng như từ thực tế cơn sốt nóng trên thị trường tiền tệ thời gian qua, đòi hỏi các ngân hàng thương mại cần có chiến lược quản trị điều hành nguồn vốn hiệu quả, phù hợp với thông lệ quốc tế và luôn sẵn sàng chủ động đối phó với mọi tình huống, cần chủ động khống chế tỷ lệ đi vay nợ trên thị trường liên ngân hàng.