Việc đổi mới phương thức quản lý hành nghề kiến trúc đang đặt ra yêu cầu hoàn thiện các quy định theo hướng lấy năng lực, dữ liệu và quá trình hành nghề làm cơ sở; đồng thời tăng cường giám sát, hậu kiểm và bảo đảm tính thống nhất trong thực hiện…

Chiều 10/8, trong khuôn khổ Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc. Phiên thảo luận do Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành.

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Trịnh Ngọc Phương (Tây Ninh), cho biết tại khoản 2, Điều 19 đã xác lập nguyên tắc hoạt động hành nghề của cá nhân được quản lý trên cơ sở tiêu chuẩn năng lực hành nghề kiến trúc; Điều 21 quy định tiêu chuẩn năng lực là căn cứ quản lý, kiểm tra, đánh giá; Điều 24 xây dựng cơ sở dữ liệu hành nghề.

LÀM RÕ TIÊU CHUẨN VÀ DỮ LIỆU HÀNH NGHỀ

Đồng thuận với hướng tiếp cận này, nhưng đại biểu Trịnh Ngọc Phương nhận định cần làm rõ hơn các quy định trên nếu đã xác định năng lực, dữ liệu và quá trình hành nghề là nền tảng quản lý. Đồng thời, tiếp tục nghiên cứu chuyển dần từ “cấp chứng chỉ để được hành nghề” sang “đăng ký để hành nghề và chịu sự giám sát liên tục trong quá trình hành nghề”.

Theo đại biểu Phương, chứng chỉ hành nghề kiến trúc chỉ xác nhận điều kiện tại một thời điểm, còn chất lượng hành nghề được kiểm chứng trong cả một quá trình. Vì vậy, quản lý nghề nghiệp cần quản lý cả quá trình, chứ không nên chủ yếu quản lý thông qua một văn bản giấy.

Đối với kiến trúc sư nước ngoài, tại Điều 31 cũng phải tiếp cận theo nguyên tắc: không chỉ kiểm tra họ có chứng chỉ gì, mà phải kiểm soát năng lực thực tế, trách nhiệm nghề nghiệp tại Việt Nam và việc tuân thủ pháp luật, quy chuẩn, tiêu chuẩn và yêu cầu về văn hóa, kiến trúc của Việt Nam.

Đặc biệt, đại biểu Trịnh Ngọc Phương kiến nghị Bộ Xây dựng quan tâm thêm một vấn đề là hiện nay, nhà thầu tư vấn nước ngoài nhận giá thiết kế theo mặt bằng quốc tế, sau đó thuê và giao phần lớn công việc cho kiến trúc sư Việt Nam. Đối với vấn đề này, đại biểu đánh giá cao việc Bộ Xây dựng đã tiếp thu, nhưng đề nghị khi quy định cần làm thật rõ, để bảo đảm công bằng và bảo vệ giá trị sáng tạo của kiến trúc sư Việt Nam với tư duy: Hội nhập không chỉ là đưa tư vấn nước ngoài vào Việt Nam, mà phải làm cho năng lực kiến trúc sư Việt Nam mạnh lên sau mỗi dự án.

Liên quan đến tiêu chuẩn năng lực và dữ liệu hành nghề kiến trúc tại khoản 9 Điều 1, sửa đổi Điều 21, Dự thảo quy định cơ quan chuyên môn cấp tỉnh đăng tải, cập nhật “tiêu chuẩn năng lực”, đồng thời gắn giá trị pháp lý với nội dung đã đăng tải.

Đại biểu Lý Thị Lan (Tuyên Quang) cho rằng, cần phân biệt rõ “tiêu chuẩn năng lực” và “thông tin về năng lực”. “Tiêu chuẩn năng lực là yêu cầu pháp lý áp dụng thống nhất. Còn thông tin về năng lực là dữ liệu của từng cá nhân như: trình độ, kinh nghiệm, chứng chỉ và quá trình hành nghề. Vì vậy, tiêu chuẩn năng lực phải quy định thống nhất; cơ quan cấp tỉnh chỉ cập nhật, xác thực thông tin về cá nhân và trạng thái hành nghề, tránh cách hiểu mỗi địa phương có thể xác lập tiêu chuẩn khác nhau”, đại biểu Lý Thị Lan nêu.

Bên cạnh đó, tại khoản 10 Điều 1, sửa đổi Điều 24, Dự thảo Luật quy định dữ liệu chủ yếu được thu thập qua quá trình cấp chứng chỉ và thẩm định thiết kế, nên chưa bao quát trường hợp cá nhân không thuộc diện phải có chứng chỉ, hoặc công trình không thuộc diện thẩm định. Báo cáo tiếp thu xác định cá nhân được tự cập nhật thông tin, tự chịu trách nhiệm; cơ quan nhà nước thực hiện giám sát, hậu kiểm, không phát sinh thủ tục phê duyệt trước khi hành nghề.

Song, theo đại biểu Lý Thị Lan, nguyên tắc này chưa được thể hiện rõ trong Dự thảo Luật. Do đó, đề nghị quy định rõ tiêu chuẩn năng lực được áp dụng thống nhất; cá nhân không thuộc diện phải có chứng chỉ được tự khai, tự chịu trách nhiệm về thông tin và hành nghề theo quy định; cơ quan nhà nước thực hiện cập nhật, xác thực và hậu kiểm. Việc chậm cập nhật hoặc sai sót của cơ quan quản lý không làm ảnh hưởng đến quyền hành nghề hợp pháp của cá nhân.

RÀ SOÁT, HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH

Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên khẳng định qua thảo luận, các đại biểu đều thống nhất sự cần thiết sửa đổi luật, đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện, tập trung vào một số nội dung.

Thứ nhất, tiếp tục rà soát phạm vi sửa đổi; bảo đảm chỉ sửa đổi những nội dung đã được thực tiễn kiểm nghiệm, có đánh giá tác động đầy đủ, rõ ràng và thuộc thẩm quyền Quốc hội; đánh giá kỹ tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất, đồng bộ, liên thông giữa các nội dung sửa đổi với các luật có liên quan, bảo đảm tương thích với các điều ước quốc tế, mà Việt Nam là thành viên ký kết.

Thứ hai, tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện quy định về quy chế quản lý kiến trúc, cả kiến trúc nổi và kiến trúc ngầm theo hướng chú trọng bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc và văn hóa vùng miền; phát triển kiến trúc xanh, kiến trúc thông minh, tiết kiệm năng lượng, thích ứng biến đổi khí hậu và kiến trúc gắn với quốc phòng an ninh, bảo đảm phù hợp với bối cảnh, tình hình mới trong khu vực và thế giới; nghiên cứu bổ sung nguyên tắc quản lý đối với dịch vụ tư vấn kiến trúc và chất lượng kiến trúc sư nước ngoài, bảo đảm phù hợp với điều kiện của đất nước và thông lệ quốc tế.

Thứ ba, tiếp tục chỉnh lý, hoàn thiện các quy định về phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong quản lý kiến trúc, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, gắn với phân bổ nguồn lực hợp lý để nâng cao hiệu quả thực thi; nghiên cứu bổ sung cơ chế phù hợp để chính quyền cấp tỉnh được quy định trong một số trường hợp cụ thể khi đã phân cấp cho cấp xã nhưng mà nhân lực chuyên môn chưa đáp ứng được yêu cầu thực hiện nhiệm vụ.

Thứ tư, rà soát kỹ thời điểm thi hành luật và các quy định chuyển tiếp, bảo đảm bao quát đầy đủ các tình huống có thể phát sinh trong thực tiễn để tổ chức thực thi có hiệu quả.