Quốc hội thảo luận về dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Nhiều đại biểu nhấn mạnh cần quy định rõ biện pháp để kiểm soát vật liệu, thiết bị, công nghệ có tính lưỡng dụng; vừa phục vụ sản xuất y tế, nông nghiệp, năng lượng, nghiên cứu khoa học, vừa có thể bị lợi dụng cho mục đích nguy hiểm.

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, sáng 8/8, Quốc hội thảo luận ở hội trường về 02 dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 09 luật về quân sự, quốc phòng.

THIẾT KẾ CƠ CHẾ ĐỂ DOANH NGHIỆP TỰ PHÒNG NGỪA RỦI RO

Cho ý kiến vào dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, đại biểu Nguyễn Thành Trung, Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng trên thực tế, nguy cơ liên quan đến phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ ràng, mà có thể ẩn trong các hoạt động hoàn toàn hợp pháp như: mua bán hàng hóa, thanh toán, môi giới, chuyển giao công nghệ hay các dịch vụ kỹ thuật.

Trong khi đó, cơ quan nhà nước không thể kiểm tra tất cả các giao dịch. Chính doanh nghiệp là chủ thể tiếp xúc đầu tiên với khách hàng, đối tác, hàng hóa công nghệ và mục đích sử dụng.

Vì vậy, cần thiết thiết lập cơ chế để doanh nghiệp tự nhận diện, tự kiểm soát và phòng ngừa rủi ro ngay từ bên trong.

Còn theo đại điểu Lý Anh Thư, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh An Giang, nhiều vật liệu, thiết bị, công nghệ có tính lưỡng dụng, vừa phục vụ sản xuất y tế, nông nghiệp, năng lượng, nghiên cứu khoa học, vừa có thể bị lợi dụng cho mục đích nguy hiểm. 

Do đó, đại biểu đề nghị quy định rõ biện pháp kiểm soát chỉ được áp dụng khi có căn cứ, bảo đảm đúng thẩm quyền, đúng đối tượng cần thiết và tương xứng với mức độ rủi ro.

Đồng thời cần phân định cụ thể với quản lý nhà nước theo pháp luật chuyên ngành, nhất là trong lĩnh vực hạt nhân, hóa chất, sinh học, xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu, hải quan, ngân hàng và chuyển giao công nghệ. Không đặt thêm giấy phép, chế độ báo cáo, kiểm tra trùng lặp làm phát sinh chi phí tuân thủ không cần thiết.

Cũng theo đại biểu, doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu đào tạo, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể thiếu thông tin để nhận dạng hàng hóa, công nghệ lưỡng dụng, người sử dụng cuối cùng hoặc giao dịch có dấu hiệu rủi ro.

Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong công khai danh mục, cảnh báo sớm, hướng dẫn nghiệp vụ đào tạo, cung cấp công cụ tra cứu thống nhất. Cần khuyến khích chương trình tuân thủ nội bộ, tạo thuận lợi cho tổ chức cá nhân có lịch sử tuân thủ tốt, qua đó tập trung nguồn lực để quản lý vào đối tượng và giao dịch rủi ro.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng, cũng cho rằng có những hàng hóa, thiết bị, phần mềm hoặc công nghệ bản thân hoàn toàn hợp pháp và được sử dụng phổ biến trong nghiên cứu, sản xuất, y tế, công nghiệp, nhưng trong những điều kiện nhất định lại có thể trở thành đối tượng bị lợi dụng.

Vì vậy, một doanh nghiệp hay cơ sở nghiên cứu nhiều khi không thiếu ý thức tuân thủ mà không đủ khả năng tự xác định chính xác ranh giới pháp lý của một giao dịch hoặc một công nghệ cụ thể. Đại biểu cho rằng cần thiết kế cơ chế hỗ trợ tuân thủ theo hướng phòng ngừa vi phạm, chứ không chỉ phát hiện và xử lý vi phạm.

TIẾP THU, CHỈNH LÝ DỰ ÁN LUẬT THEO CÁC NGUYÊN TẮC NHẤT QUÁN

Thay mặt Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Đại tướng Phan Văn Giang cho biết qua thảo luận tại tổ và hội trường, các đại biểu Quốc hội cơ bản thống nhất về sự cần thiết ban hành Luật.

Đồng thời đề nghị tiếp tục làm rõ một số nội dung cốt lõi của dự án Luật, trong đó tập trung vào: giải thích từ ngữ, khái niệm, phạm vi điều chỉnh, biện pháp quản lý, kiểm soát, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, trách nhiệm của cơ quan đầu mối quốc gia và các bộ, ngành có liên quan.

Đại tướng Phan Văn Giang nêu rõ trên cơ sở ý kiến, Bộ Quốc phòng - cơ quan chủ trì soạn thảo đã chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng Báo cáo dự kiến tiếp thu, giải trình, đồng thời rà soát, đề xuất chỉnh lý dự thảo Luật.

Theo Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, quá trình tiếp thu, chỉnh lý sẽ quán triệt nhất quán 3 yêu cầu:

Một là, bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia nhưng không cản trở hoạt động dân sự, sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo hợp pháp.

Hai là, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhưng không làm phát sinh thủ tục, giấy phép, chế độ báo cáo hoặc nghĩa vụ tuân thủ trùng lặp.

Ba là, quy định rõ ngay trong luật những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ, căn cứ, thẩm quyền, thời hạn và giới hạn áp dụng các biện pháp, không giao quy định chi tiết theo hướng mở rộng thẩm quyền hoặc hạn chế quyền ngoài phạm vi của luật định.