Hai địa phương Quảng Ninh và Bắc Ninh đều đáp ứng đầy đủ 7 tiêu chuẩn, 5 điều kiện để thành lập thành phố trực thuộc Trung ương. Các nghị quyết dự kiến lần lượt có hiệu lực từ ngày 1/9 và 20/9/2026.

Sáng 6/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội nghe Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra về việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương.

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết Quảng Ninh và Bắc Ninh là hai địa phương có vị trí, vai trò quan trọng đối với sự phát triển của vùng đồng bằng sông Hồng, khu vực Bắc Bộ và cả nước; đã phát huy tốt tiềm năng, lợi thế để trở thành những địa phương có quy mô kinh tế thuộc nhóm dẫn đầu.

Chính phủ khẳng định việc thành lập hai thành phố đã bảo đảm đầy đủ 5 điều kiện theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương và đạt đủ 7 tiêu chuẩn thành lập thành phố trực thuộc Trung ương theo quy định của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Thẩm tra các tờ trình và đề án, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết cơ quan thẩm tra tán thành và kiến nghị Quốc hội thông qua nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh và nghị quyết thành lập thành phố Bắc Ninh.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Chính phủ chỉ đạo chính quyền hai địa phương khẩn trương chuẩn bị, kiện toàn tổ chức bộ máy, thay đổi con dấu và bảo đảm các điều kiện cần thiết để chính quyền đô thị mới hoạt động đồng bộ ngay sau khi nghị quyết được thông qua.

HƯỚNG TỚI HAI CỰC TĂNG TRƯỞNG MỚI

Theo đề xuất, Nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh có hiệu lực từ ngày 1/9/2026; Nghị quyết thành lập thành phố Bắc Ninh có hiệu lực từ ngày 20/9/2026, phù hợp với mức độ chuẩn bị, nguyện vọng và quyết tâm của cấp ủy, chính quyền địa phương.

Thảo luận tại tổ, các đại biểu Quốc hội cơ bản thống nhất việc thành lập hai thành phố phù hợp với quy hoạch, bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội; đồng thời đáp ứng các yếu tố về lịch sử, truyền thống văn hóa và yêu cầu phát triển.

Đại biểu Quảng Minh Cường, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh, cho biết tỷ lệ đô thị hóa của địa phương năm 2025 đạt 81,23%. Tháng 7/2026, Quảng Ninh được công nhận đạt tiêu chí đô thị loại I, hoàn tất một trong những điều kiện pháp lý quan trọng để thành lập thành phố trực thuộc Trung ương.

Quảng Ninh đã có 11 năm liên tiếp thuộc nhóm địa phương có tốc độ tăng trưởng cao nhất cả nước, với mức tăng trưởng bình quân hai con số. GRDP bình quân đầu người năm 2025 đạt hơn 10.000 USD. Địa phương đặt mục tiêu đến năm 2030, thu nhập bình quân đầu người đạt trên 20.000 USD.

Theo đại biểu Quảng Minh Cường, thành lập thành phố trực thuộc Trung ương là mong muốn của cả hệ thống chính trị và người dân Quảng Ninh. Tuy nhiên, yêu cầu quan trọng hơn là phải khai thác hiệu quả không gian phát triển mới, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, thúc đẩy công nghiệp, dịch vụ, văn hóa, du lịch và giữ vững quốc phòng, an ninh.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh nhằm triển khai chủ trương phát triển đô thị, phấn đấu đến năm 2030 tỷ lệ đô thị hóa cả nước đạt ít nhất 50%.

Đánh giá hồ sơ của Chính phủ được chuẩn bị chu đáo, Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết việc thành lập hai thành phố đã được cấp có thẩm quyền xem xét, thống nhất cao và giao các cơ quan liên quan trình Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất.

Phó Chủ tịch Quốc hội nhận định Quảng Ninh là địa phương có tốc độ đô thị hóa nhanh, giữ vị trí quan trọng về quốc phòng, an ninh và biên giới. Chính quyền địa phương đã chủ động chuẩn bị biển hiệu, con dấu, giấy tờ và các điều kiện cần thiết để có thể vận hành theo mô hình mới từ ngày nghị quyết có hiệu lực.

Đối với Bắc Ninh, Chính phủ và chính quyền địa phương đã khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm đầy đủ các tiêu chuẩn, điều kiện và trình tự theo quy định. Nếu Quốc hội thông qua việc thành lập hai thành phố, cả nước sẽ có chín thành phố trực thuộc Trung ương và 25 tỉnh.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân, Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh, lưu ý việc chuyển thành thành phố trực thuộc Trung ương sẽ tạo thêm dư địa phát triển nhưng cũng đặt ra áp lực lớn đối với hạ tầng đô thị, giao thông, y tế, giáo dục, xử lý rác thải, nước thải và mật độ dân cư. Vì vậy, nguồn lực đầu tư cần được bố trí tương xứng với quy mô và yêu cầu quản trị mới.

PHÁT TRIỂN NHANH NHƯNG KHÔNG ĐÁNH ĐỔI DI SẢN

Góp ý đối với Đề án thành lập thành phố Bắc Ninh, đại biểu Bùi Hoài Sơn, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội, đề nghị coi việc bảo vệ bản sắc văn hóa Kinh Bắc là cam kết chính trị và trách nhiệm pháp lý lâu dài của chính quyền đô thị mới.

Bắc Ninh hiện có khoảng 1.600 di tích lịch sử, văn hóa, trong đó 651 di tích đã được xếp hạng, 24 bảo vật quốc gia và tám di sản được UNESCO vinh danh. Địa phương còn sở hữu hệ thống lễ hội, làng nghề truyền thống và nhiều loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc.

Theo đại biểu, việc thành lập thành phố Bắc Ninh không chỉ là nâng cấp đơn vị hành chính hay thay đổi mô hình quản trị, mà còn là cơ hội xây dựng một mô hình đô thị mới, trong đó văn hóa trở thành nền tảng và nguồn lực nội sinh của quá trình phát triển.

Quy hoạch đô thị phải bảo đảm không phá vỡ cảnh quan di tích, làng nghề truyền thống; kiểm soát mật độ xây dựng, chiều cao công trình tại các khu vực có giá trị lịch sử, văn hóa; đồng thời kết hợp hài hòa không gian xanh, mặt nước, không gian sinh hoạt cộng đồng và các công trình mang bản sắc Kinh Bắc.

Cùng với đó, cần bảo tồn di sản ngay trong đời sống cộng đồng, phát huy vai trò của nghệ nhân và người dân; xây dựng cơ chế để người dân có thể tạo sinh kế bền vững từ di sản và trở thành lực lượng trực tiếp bảo vệ di sản.

Đề án đặt mục tiêu lựa chọn từ 7 đến 10 sản phẩm hoặc chuỗi sản phẩm du lịch nổi trội; phấn đấu để công nghiệp văn hóa và công nghiệp giải trí đóng góp khoảng 3-5% GRDP vào năm 2030. Bắc Ninh cũng định hướng xây dựng các công trình văn hóa mang tính biểu tượng và phát triển một số lễ hội thành thương hiệu văn hóa, du lịch tầm quốc gia, quốc tế.

Theo đại biểu Bùi Hoài Sơn, thành phố Bắc Ninh trong tương lai không chỉ là trung tâm công nghiệp điện tử, bán dẫn, vi mạch và trí tuệ nhân tạo, mà cần trở thành trung tâm sáng tạo dựa trên văn hóa Kinh Bắc.

Quá trình phát triển phải bảo đảm hài hòa giữa công nghệ hiện đại và truyền thống văn hiến; phát triển nhanh nhưng không đánh đổi di sản, hội nhập sâu rộng nhưng vẫn giữ được bản sắc và cốt cách Kinh Bắc.