Từ những drone giá rẻ, Ukraine đang xây dựng một hệ sinh thái công nghệ quốc phòng dựa trên AI, tự hành và tốc độ điều chỉnh sản phẩm nhanh chóng…

Ông Serhii Kupriienko, đồng sáng lập Swarmer, startup phát triển phần mềm cho máy bay không người lái (drone), từng dẫn dắt phát triển AI cho bộ phận Ring của Amazon tại Ukraine trước khi xảy ra xung đột Nga - Ukraine vào tháng 2/2022. 

Ý tưởng thành lập Swarmer đến với ông Kupriienko vào đầu năm 2023, khi Ukraine bắt đầu sử dụng drone quy mô lớn nhưng hệ thống vẫn phụ thuộc vào điều khiển của con người. Thời điểm này, ông Kupriienko nhìn thấy cơ hội và tự hỏi làm thế nào để con người không cần tham gia quá nhiều vào việc điều khiển. 

Trong hệ thống của Swarmer, con người vẫn xác định nhiệm vụ và giới hạn hoạt động của drone. AI đảm nhiệm nhiều phần việc còn lại như phối hợp hành động, lựa chọn tuyến đường và phân bổ nhiệm vụ cho từng drone. 

Sự tham gia của những công ty như của ông Kupriienko giúp drone trở thành một trong những công cụ tác chiến hiệu quả, qua đó bù đắp bất lợi về pháo binh, nhân lực và nguồn lực cho Ukraine.

Những chiếc FPV giá rẻ, ban đầu phụ thuộc đáng kể vào sản phẩm nhập khẩu từ Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ, nhanh chóng được thay thế bởi sản phẩm từ ngành công nghiệp drone trong nước.

Nếu năm 2022, drone gây ra chưa đến 10% số thương vong trên chiến trường; thì đến năm 2025, tỷ lệ này đã tăng lên 80%.

Đến cuối năm 2024, Ukraine có khả năng sản xuất khoảng 1,5 triệu UAV mỗi năm.Tuy nhiên, Nga sau đó triển khai tác chiến điện tử trên diện rộng, gây nhiễu GPS khiến liên lạc giữa drone với người điều khiển bị cắt đứt, bài toán công nghệ thay đổi. Drone lúc này không còn chỉ cần camera, động cơ và đường truyền, mà chúng cần khả năng tự nhận diện, tự định hướng và tiếp tục thực hiện nhiệm vụ khi mất kết nối với hệ thống điều khiển của con người. 

Điều này thúc đẩy Ukraine ứng dụng thị giác máy tính, AI và các hệ thống tự hành vào drone. Từ đây, chiến trường trở thành môi trường thử nghiệm trực tiếp cho những công nghệ mà trước đó chủ yếu tồn tại trong phòng thí nghiệm hoặc các chương trình nghiên cứu.

Ông Brandon Tseng, đồng sáng lập kiêm chủ tịch Shield AI, cho biết công ty từng triển khai drone trinh sát V-BAT tại Ukraine vào năm 2023. Ban đầu, hệ thống vẫn phụ thuộc vào GPS và đường truyền liên lạc, nhưng khi các hệ thống này bị gây nhiễu, drone không thể hoạt động như kỳ vọng, Shield AI sau đó đưa phần mềm dẫn đường tự hành vào hệ thống, cho phép máy bay tiếp tục hoạt động khi GPS hoặc liên lạc bị gián đoạn.

Theo ông Tseng, nhiều hệ thống vũ khí phương Tây được phát triển trong nhiều thập kỷ đều dựa trên giả định rằng GPS và liên lạc ổn định luôn sẵn có, nhưng chiến trường Ukraine đã cho thấy những sản phẩm này không còn phù hợp. Những vấn đề phát sinh ngoài chiến trường nhanh chóng được chuyển tới các nhà phát triển để điều chỉnh sản phẩm.

Nhà đồng sáng lập Swarmer cho biết cũng từng phải thay đổi mã phần mềm ngay trong lúc một chiếc drone vẫn đang hoạt động sau khi hệ thống thả tải trọng gặp trục trặc. “Bạn không thể phát triển một sản phẩm hoạt động hiệu quả chỉ bằng cách ngồi trong gara ở California. Bạn phải có mặt và làm việc hàng ngày với tiền tuyến”, ông Tseng cho biết.

Frontline Robotics, startup được thành lập năm 2023 bởi 4 kỹ sư Ukraine, phát triển Linza, một drone có thể thực hiện nhiều nhiệm vụ như tấn công, trinh sát, hậu cần, rải mìn và thu hồi drone khác. Công ty cũng đưa drone ra bãi thử và cho quân đội sử dụng từ sớm, thay vì chờ sản phẩm hoàn thiện, để nhanh chóng có phản hồi từ thực tế chiến trường để tiếp tục cải tiến.

Không chỉ Frontline Robotics, đây là cách mà hàng loạt startup công nghệ Ukraine khác trưởng thành trong môi trường chiến tranh: ra sản phẩm sớm, kiểm chứng nhanh, chấp nhận thất bại và liên tục cập nhật.

Trong năm 2025, thị trường công nghệ quốc phòng Ukraine ghi nhận đạt khoảng 6,8 tỷ USD, trong đó drone chiếm phần lớn.

Ukraine đã xây dựng một cơ chế có hệ thống để kết nối công nghệ với nhu cầu thực tế. Tháng 4/2023, chính phủ nước này ra mắt Brave1, nền tảng hỗ trợ công nghệ quốc phòng, cung cấp tài trợ, kết nối nhà phát triển với chuyên gia quân sự, tổ chức thử nghiệm và truyền đạt các ưu tiên công nghệ từ chiến trường. Đến năm 2026, Brave1 đã hỗ trợ một hệ sinh thái gồm hơn 500 nhà sản xuất UAV và khoảng 200 nhà phát triển sản phẩm AI.

Đáng chú ý hơn, Ukraine còn có một nền tảng mua sắm trực tuyến dành cho quân đội, đó là Brave1 Market. Các đơn vị có thể tự lựa chọn mua sắm các sản phẩm. Khi này nhà sản xuất trong nước phải tự cạnh tranh về giá, độ tin cậy, khả năng sử dụng và hiệu quả thực tế.

Đến tháng 7/2026, nền tảng này có hơn 4.000 mặt hàng. Các thiết bị sẵn có trong kho được chuyển tới đơn vị tiền tuyến trung bình trong 8 ngày. Chỉ riêng tháng 6/2026, các đơn vị quân đội Ukraine đã đặt khoảng 5 tỷ hryvnia, tương đương 111 triệu USD, đơn hàng drone thông qua hệ thống này. Các nhà sản xuất có thể theo dõi mức độ sử dụng sản phẩm, trong khi binh sĩ có thể đánh giá và nhận xét.

Đến đầu tháng 8, quân đội Ukraine đã đặt mua hơn 3.000 robot mặt đất thông qua hệ thống, riêng tháng 7 là hơn 640 chiếc. Khi hàng nghìn drone, camera, cảm biến và hệ thống hậu cần cùng hoạt động, dữ liệu phải xử lý cũng tăng lên, Ukraine cũng bắt đầu đưa AI vào để hỗ trợ phân tích và ra quyết định.

Tháng 3, Bộ Quốc phòng Ukraine thành lập A1, trung tâm chuyên đưa AI vào ứng dụng trong quân đội. Trung tâm tập trung vào 4 nhiệm vụ: hỗ trợ chỉ huy phân tích dữ liệu chiến trường; rút ngắn thời gian từ xác định mục tiêu tới hành động; mở rộng việc sử dụng AI trong quân đội; dùng AI để liên tục cải tiến các hệ thống vũ khí.

Một dự án đáng chú ý là SPECTR, nền tảng AI hỗ trợ ra quyết định đang được thử nghiệm tại một số đơn vị. Hệ thống được thiết kế để biến dữ liệu chiến trường thành kế hoạch tác chiến nhanh hơn, cho phép chỉ huy xác định nguồn lực hiện có, loại thiết bị phù hợp với mục tiêu và nhận đề xuất phương án hành động.

Mục tiêu dài hạn của A1 là phát triển một hệ thống có thể hỗ trợ quyết định từ cấp đơn vị tiền tuyến tới cấp chỉ huy chiến lược.

Ukraine đã xây dựng một hệ sinh thái như vậy dưới sức ép của xung đột, với startup, kỹ sư, quân đội, nhà đầu tư và chính phủ cùng tham gia vào vòng phản hồi liên tục cho sản phẩm.

Ngành công nghiệp quốc phòng của nước này đã tăng công suất sản xuất hàng năm từ khoảng 1 tỷ USD năm 2022 lên 35 tỷ USD năm 2025. Vốn đầu tư mạo hiểm vào các startup quốc phòng và công nghệ lưỡng dụng có liên hệ với Ukraine đã đạt hơn 776 triệu USD trong năm 2025, nâng tổng vốn từ năm 2022 lên khoảng 1,8 tỷ USD.

Những công nghệ được tạo ra từ chiến trường Ukraine đang tìm đường ra thị trường quốc tế. Nước này đã bắt đầu xây dựng khuôn khổ cho phép các nhà sản xuất xuất khẩu vũ khí và linh kiện, với một phần doanh thu được đưa trở lại đầu tư cho quốc phòng trong nước.