Trong những ngày qua, nhiều vụ tấn công tàu thuyền tại eo biển Hormuz đã làm dấy lên lo ngại rằng hoạt động vận tải qua tuyến hàng hải chiến lược này có thể lại bị gián đoạn...

Trong ngày thứ Ba (7/7), một tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Qatar và một tàu chở dầu thô của Saudi Arabia bị tấn công gần eo biển Hormuz. Các vụ tấn công khiến giá dầu tăng, đồng thời buộc cơ quan hàng hải nâng mức cảnh báo rủi ro đối với tàu đi qua khu vực này lên mức “nghiêm trọng”.

Các vụ tấn công cũng làm lung lay trạng thái hòa hoãn mong manh giữa Mỹ và Iran. Từ cuối tháng 6, căng thẳng giữa hai bên tạm lắng sau khi Washington và Tehran nhất trí mở lại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược từng bị gián đoạn trong cuộc chiến kéo dài 3 tháng, khiến nguồn cung năng lượng toàn cầu chịu sức ép lớn.

Sau các vụ tấn công tại eo biển Hormuz, trong ngày thứ Ba, Nhà Trắng đã thu hồi giấy phép từng miễn trừ trừng phạt và cho phép Iran bán dầu ra thị trường. Trước đó, giấy phép này được xem là một phần trong nỗ lực giảm căng thẳng, nhằm đổi lấy việc Iran chấp nhận mở lại eo biển Hormuz.

Tại một cuộc họp báo ở Thổ Nhĩ Kỳ ngày thứ Tư (8/7), Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng ông coi lệnh ngừng bắn với Iran là “đã chấm dứt”. Trong hai ngày qua, Mỹ khởi động lại các cuộc không kích nhằm vào Iran.

Dù số tàu đi qua eo biển Hormuz đã tăng trong tuần qua, hoạt động vận tải tại đây vẫn chưa trở lại bình thường. Lưu lượng tàu hiện chỉ bằng khoảng 1/3 đến 1/5 so với trước chiến tranh.

Quyết định thu hồi giấy phép của Washington đi kèm cảnh báo rằng các hành động của Iran tại eo biển Hormuz là “hoàn toàn không thể chấp nhận” và sẽ phải chịu hậu quả. Nhà Trắng cấp giấy phép này hồi tháng 6, qua đó nới lỏng một phần các lệnh trừng phạt đã tồn tại nhiều thập kỷ, như một phần trong thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz.

“Đây là một bước đi lớn của Washington. Giấy phép miễn trừng phạt trên là một trong những nhượng bộ mà Iran cần để có lý do dỡ phong tỏa eo biển Hormuz”, ông Brett Erickson, Giám đốc điều hành Obsidian Risk Advisors, nhận định với tờ báo Nikkei Asia.

Trong ngày thứ Ba, Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên hợp (JMIC), cơ quan phối hợp thông tin hàng hải do Hải quân Mỹ dẫn đầu, đã nâng mức đe dọa đối với tàu đi qua eo biển Hormuz từ “đáng kể” lên “nghiêm trọng”.

Theo JMIC, trong điều kiện hiện nay, nguy cơ xảy ra hành động thù địch có chủ đích là cao. Đây là lần đầu tiên mức cảnh báo được nâng lên ngưỡng nghiêm trọng kể từ ngày 15/6.

“Những sự cố mới được xác nhận cho thấy rủi ro an ninh vẫn ở mức cao, buộc các tàu đi qua khu vực này phải duy trì cảnh giác tối đa”, JMIC cho biết trong một thông báo.

Cơ quan này cũng cảnh báo các thủy thủ đoàn cần chuẩn bị cho tình huống tàu quân sự tiếp tục hiện diện nhiều trong khu vực, các tuyến hàng hải có thể ùn tắc và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tăng cường liên lạc với tàu qua vô tuyến.

Hiện chưa rõ các vụ tấn công mới có khiến hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz một lần nữa bị gián đoạn trên diện rộng hay không. Trước khi Mỹ và Israel phối hợp tấn công Iran vào ngày 28/2, tuyến hàng hải này là nơi vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu và khí đốt toàn cầu.

Mỹ và Iran vẫn đang trong quá trình đàm phán kéo dài 60 ngày về chương trình hạt nhân của Tehran, cũng như tham vọng của Iran trong việc kiểm soát eo biển Hormuz. Hai bên đã kết thúc một vòng đàm phán vào tuần trước nhưng vẫn chưa đạt được thỏa thuận lâu dài.

Những diễn biến mới đang khiến thị trường dầu phải xem xét lại kỳ vọng rằng lệnh ngừng bắn sẽ được duy trì. Ngày thứ Tư, giá hợp đồng tương lai dầu Brent trên thị trường London tăng 5,2%, chốt phiên ở mức 78,02 USD/thùng. Tại New York, giá hợp đồng tương lai dầu WTI tăng 4,4%, lên 73,52 USD/thùng.

Giá dầu thế giới bắt đầu tăng mạnh từ phiên thứ Ba, khi thị trường lo ngại thỏa thuận ngừng bắn tạm thời giữa Mỹ và Iran đang trở nên mong manh, làm gia tăng nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng qua eo biển Hormuz.

“Các vụ Iran tấn công 3 tàu kể từ hôm qua, cùng với quyết định của Bộ Tài chính Mỹ thu hồi giấy phép miễn trừ cho hoạt động bán dầu của Iran, cho thấy lệnh ngừng bắn không chắc chắn và bền vững như thị trường dầu từng kỳ vọng”, ông Bob McNally, Chủ tịch Rapidan Energy Group, nhận định vào ngày thứ Ba.

Bộ Ngoại giao Qatar ngày thứ Ba cho biết Tehran phải chịu hoàn toàn trách nhiệm pháp lý về vụ tấn công nhằm vào tàu chở LNG của nước này. Đây là lần đầu tiên một tàu chở LNG của Qatar bị tấn công kể từ khi chiến tranh Iran nổ ra ngày 28/2. Qatar hiện đóng vai trò trung gian trong các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran.

Tàu chở dầu siêu lớn Wedyan, treo cờ Saudi Arabia, cũng bị tấn công ngoài khơi Oman khi đang di chuyển qua eo biển Hormuz. Bộ Ngoại giao Saudi Arabia lên án các vụ tấn công, đồng thời tuyên bố Iran phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về những thiệt hại đối với tàu Wedyan.

Trong khi đó, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran nói rằng các tàu thương mại tự ý đi qua eo biển Hormuz mà không phối hợp lộ trình với Tehran, hoặc can thiệp vào hệ thống theo dõi của tàu, sẽ đối mặt rủi ro và làm cản trở nỗ lực của Iran trong việc bảo đảm đi lại an toàn qua khu vực này. Iran khẳng định vẫn đang nỗ lực thực hiện các cam kết của mình.

Trong tuần qua, lưu lượng qua eo biển Hormuz đạt bình quân 25-40 tàu mỗi ngày, thấp hơn nhiều so với mức trung bình 125 lượt tàu mỗi ngày trước chiến tranh Iran.

“Việc mở lại eo biển Hormuz theo kiểu lúc dừng lúc chạy đang tiếp tục gây biến động trên thị trường tàu chở dầu Trung Đông, vì điều này khiến hoạt đi lại của các tàu qua Hormuz theo cả hai chiều trở nên thất thường”, công ty môi giới tàu biển BRS cho biết trong một báo cáo tuần này.

Hiện chưa có bên nào nhận trách nhiệm về các vụ tấn công. Một quan chức Mỹ giấu tên cho biết các dấu hiệu ban đầu cho thấy Iran đã nổ súng vào hai tàu thương mại.

Vào cuối ngày thứ Ba, một tàu chở dầu khác bị máy bay không người lái tấn công khi đi qua eo biển Hormuz. Theo Cơ quan Hoạt động Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO), đơn vị có mối liên hệ với Hải quân Anh, con tàu chỉ bị hư hại nhẹ và vẫn có thể tiếp tục hành trình tới cảng tiếp theo.

Giá thuê tàu bình quân đối với các tàu nhận hàng trong Vùng Vịnh đã tăng lên gần 300.000 USD/ngày, từ mức dưới 200.000 USD/ngày trong tuần trước, do nhu cầu vận chuyển tăng.