Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu đổi mới tư duy phát triển văn hóa, xây dựng chủ quyền văn hóa trên không gian số, chuyển hóa di sản thành tài sản trí tuệ và đưa công nghiệp văn hóa thành động lực tăng trưởng mới.

Sáng 13/7, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam tổ chức Phiên họp thứ hai, đánh giá tình hình thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và triển khai nhiệm vụ thời gian tới.

Phát biểu kết luận phiên họp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết sau nửa năm triển khai Nghị quyết số 80, một khối lượng công việc lớn đã được hoàn thành.

Cơ chế lãnh đạo, chỉ đạo từ Trung ương đến địa phương đã được thiết lập; 100% bộ, ngành, địa phương tổ chức học tập, quán triệt Nghị quyết; 34/34 tỉnh, thành phố ban hành chương trình hành động.

Nhiều văn bản quan trọng được ban hành, tạo cơ sở chính trị, pháp lý và tổ chức cho việc triển khai Nghị quyết. Một số địa phương đã chủ động xây dựng không gian sáng tạo, số hóa di sản, phát triển sản phẩm văn hóa và huy động doanh nghiệp, cộng đồng tham gia.

BỐN KHOẢNG TRỐNG CẦN SỚM KHẮC PHỤC

Tuy nhiên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ khoảng cách từ chủ trương đến sản phẩm, từ chương trình đến tác động thực tế còn lớn. Trong khi toàn bộ địa phương đã hoàn thành chương trình hành động, mới có 16/22 bộ, ngành, cơ quan Trung ương hoàn thành, đạt 72,7%.

Nguồn chi ngân sách cho văn hóa hiện mới chiếm khoảng 1,5% tổng chi ngân sách nhà nước, thấp hơn mức tối thiểu 2% theo yêu cầu của Nghị quyết.

Từ thực tiễn triển khai, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ ra bốn khoảng trống lớn trong phát triển văn hóa Việt Nam.

Khoảng trống đầu tiên là sức hấp dẫn và khả năng lan tỏa của các giá trị văn hóa tích cực trong môi trường số chưa theo kịp tốc độ phát triển của các nền tảng và nội dung số.

Trong bối cảnh không gian số ngày càng định hình nhận thức, thị hiếu và lối sống xã hội, hạn chế này đặt ra thách thức đối với việc chuyển hóa vốn văn hóa dân tộc thành sức mạnh mềm và khả năng dẫn dắt giá trị.

Khoảng trống thứ hai là khả năng chuyển hóa di sản văn hóa thành dữ liệu, tri thức số, tài sản trí tuệ và sức sáng tạo quốc gia.

Việt Nam có hơn 40.000 di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh và gần 70.000 di sản văn hóa phi vật thể, trong đó 38 di sản được UNESCO ghi danh. Tuy nhiên, phần lớn kho tàng di sản chưa được số hóa, chuẩn hóa và kết nối thành dữ liệu dùng chung; chưa được khai thác hiệu quả dưới dạng tài sản trí tuệ.

Khoảng trống thứ ba là năng lực sáng tạo sản phẩm văn hóa có sức cạnh tranh quốc gia còn hạn chế. Kho tàng văn hóa phong phú chưa được chuyển hóa thành nhiều tác phẩm văn học, điện ảnh, âm nhạc, nghệ thuật, thiết kế, trò chơi và nội dung số có khả năng trở thành biểu tượng văn hóa Việt Nam trong khu vực và trên thế giới.

Khoảng trống thứ tư là thể chế và hệ sinh thái phát triển công nghiệp văn hóa. Các ngành công nghiệp văn hóa hiện đóng góp khoảng 4% GDP, trong khi mục tiêu là 7% vào năm 2030 và 9% vào năm 2045.

Khoảng cách này cho thấy Việt Nam còn thiếu một hệ sinh thái đồng bộ về thể chế, thị trường, dữ liệu, nhân lực và cơ chế huy động nguồn lực để chuyển hóa sức sáng tạo văn hóa thành động lực tăng trưởng.

Trên cơ sở đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu quán triệt ba chuyển dịch lớn trong tư duy phát triển văn hóa.

Trước hết, chuyển từ coi văn hóa là một lĩnh vực phát triển sang xác lập văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, trụ cột phát triển và động lực tăng trưởng mới, hiện diện trong mọi quyết sách quốc gia.

Cùng với đó, chuyển từ không gian văn hóa truyền thống sang phát triển đồng thời trong không gian thực và không gian số; xây dựng năng lực tự chủ về dữ liệu, nền tảng và nội dung văn hóa Việt Nam, coi đây là một bộ phận quan trọng của chủ quyền quốc gia trong thời đại số.

Chuyển dịch thứ ba là từ tư duy chủ yếu bảo tồn sang kết hợp chặt chẽ giữa bảo tồn và sáng tạo, để văn hóa không chỉ gìn giữ các giá trị truyền thống mà còn tạo ra tri thức mới, tài sản trí tuệ, sản phẩm, thị trường và sức mạnh mềm quốc gia.

XÂY DỰNG CHỦ QUYỀN VĂN HÓA SỐ, PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP VĂN HÓA

Trong sáu tháng cuối năm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tập trung thực hiện bốn nhiệm vụ trọng tâm.

Trước hết, tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo đột phá nhằm giải phóng sức sáng tạo của toàn xã hội, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển văn hóa.

Trọng tâm là xây dựng Luật Bản quyền tác giả, Luật Hoạt động nghệ thuật, Luật Công nghiệp văn hóa; nghiên cứu đề xuất xây dựng Luật Văn học; triển khai hiệu quả Nghị định về hạ tầng văn hóa số và hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành.

Cùng với đó, cần xây dựng Bộ chỉ số văn hóa quốc gia, Bộ chỉ số thống kê về đóng góp của các ngành công nghiệp văn hóa và Bộ chỉ số theo dõi, đánh giá việc thực hiện Nghị quyết số 80.

Nhiệm vụ thứ hai là đẩy mạnh xây dựng chủ quyền văn hóa trên không gian số, nâng cao sức hấp dẫn, khả năng lan tỏa và bảo vệ các giá trị văn hóa Việt Nam.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, không gian số không chỉ là nơi đưa các giá trị văn hóa lên môi trường mới mà phải trở thành không gian để văn hóa Việt Nam hiện diện, được nhận biết, yêu thích, lan tỏa và tham gia định hướng giá trị xã hội.

Đảng ủy Chính phủ được giao chỉ đạo xây dựng Chương trình phát triển không gian văn hóa số quốc gia; hoàn thiện cơ chế phát triển các nền tảng, kênh truyền thông và hệ sinh thái nội dung số mang bản sắc Việt Nam.

Điện ảnh, văn học, âm nhạc, nghệ thuật biểu diễn, mỹ thuật, thiết kế, xuất bản, trò chơi điện tử, hoạt hình và các sản phẩm nội dung số cần được coi là những phương tiện quan trọng để kể câu chuyện Việt Nam với thế giới.

Nhiệm vụ thứ ba là chuyển hóa di sản và vốn văn hóa thành tri thức, tài sản trí tuệ, sản phẩm sáng tạo và nguồn lực cho giáo dục, khoa học, công nghệ, công nghiệp văn hóa và đổi mới sáng tạo.

Nghị quyết đặt mục tiêu hoàn thành số hóa 100% di sản văn hóa được xếp hạng cấp quốc gia và quốc gia đặc biệt trong năm 2026. Tuy nhiên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý không chạy theo tỷ lệ để số hóa hình thức.

Dữ liệu phải có định danh, nguồn gốc, chuẩn kỹ thuật, khả năng tìm kiếm, kết nối, chia sẻ và tái sử dụng; phục vụ quản lý, giáo dục, nghiên cứu, du lịch, công nghiệp văn hóa và phát triển trí tuệ nhân tạo.

Nhiệm vụ thứ tư là phát triển công nghiệp văn hóa thành động lực tăng trưởng mới, chuyển sức mạnh văn hóa thành năng lực cạnh tranh quốc gia.

Chính phủ được yêu cầu khẩn trương hoàn thiện, đưa vào vận hành hệ thống thống kê quốc gia về công nghiệp văn hóa; trong năm 2026 phải hình thành số liệu gốc, phương pháp tính thống nhất và cơ chế công bố định kỳ.

Mỗi địa phương trọng điểm chỉ lựa chọn một số ít lĩnh vực và không quá ba dự án dẫn dắt. Các dự án phải xác định rõ sản phẩm, doanh nghiệp thực hiện, nguồn vốn, thị trường, tài sản trí tuệ và đóng góp dự kiến vào GRDP, việc làm, xuất khẩu hoặc thu hút du lịch.

Đến tháng 10/2026, Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng và Cần Thơ phải xác định quỹ đất dành cho khu, trung tâm công nghiệp văn hóa, trung tâm đổi mới sáng tạo văn hóa và trung tâm sáng tạo nội dung số.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh trong kỷ nguyên số, bảo tồn văn hóa không chỉ là lưu giữ di sản mà phải làm cho di sản tiếp tục sống trong đời sống đương đại; số hóa không chỉ để lưu trữ mà phải phục vụ giáo dục, sáng tạo, lan tỏa, công nghiệp văn hóa và trí tuệ nhân tạo.

Các cơ quan, đơn vị cần khẩn trương cụ thể hóa nhiệm vụ được giao, tạo chuyển biến mạnh mẽ trong thực hiện Nghị quyết số 80, đưa văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng cho phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.