Nhu cầu điện tăng nhanh đang thúc đẩy Uzbekistan đẩy mạnh mở rộng ngành điện với mục tiêu nâng sản lượng lên hơn 120 tỷ kWh trong 5 năm tới. Các dự án năng lượng tái tạo, lưu trữ điện, nâng cấp lưới điện và điện hạt nhân đang mở ra cơ hội đầu tư lớn cho quốc gia Trung Á này…

Uzbekistan đang bước vào giai đoạn mở rộng hệ thống điện với quy mô chưa từng có nhằm đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng gia tăng của nền kinh tế. Theo kế hoạch của Chính phủ, sản lượng điện sẽ được nâng từ khoảng 82 tỷ kWh hiện nay lên hơn 120 tỷ kWh trong vòng 5 năm tới, biến ngành điện trở thành một trong những lĩnh vực thu hút đầu tư lớn nhất của quốc gia này.

Sự gia tăng nhu cầu điện được thúc đẩy bởi quá trình công nghiệp hóa, tăng trưởng dân số và sự xuất hiện của các lĩnh vực kinh tế mới như hạ tầng số và trung tâm dữ liệu. Song song với việc mở rộng nguồn cung, Uzbekistan cũng đặt mục tiêu giảm dần sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và xây dựng hệ thống năng lượng theo hướng phát thải carbon thấp.

Bên cạnh các dự án điện mặt trời và điện gió, Chính phủ Uzbekistan cũng kêu gọi đầu tư vào các hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin, nâng cấp lưới điện và phát triển các trung tâm dữ liệu sử dụng điện xanh. Điều này cho thấy chiến lược phát triển điện lực đang được gắn kết chặt chẽ với mục tiêu thúc đẩy công nghiệp hóa và chuyển đổi số của nền kinh tế.

CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH QUỐC TẾ ĐÓNG VAI TRÒ DẪN DẮT DÒNG VỐN

Để hiện thực hóa kế hoạch mở rộng ngành điện, Uzbekistan đang nhận được sự hỗ trợ đáng kể từ các tổ chức tài chính quốc tế, đặc biệt là Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu (EBRD).

Trong năm 2025, EBRD đã đầu tư gần 2 tỷ USD cho 120 dự án tại khu vực Trung Á và Mông Cổ. Trong đó, riêng Uzbekistan nhận hơn 1 tỷ USD, trở thành quốc gia tiếp nhận nguồn vốn lớn nhất trong khu vực. Theo EBRD, hơn một nửa tổng danh mục đầu tư tại Trung Á được phân loại là các dự án xanh, trong khi khoảng một phần ba tập trung vào phát triển hạ tầng bền vững.

Tại Uzbekistan, EBRD đã tài trợ cho nhiều dự án quy mô lớn kết hợp giữa năng lượng tái tạo và lưu trữ điện. Một trong những dự án tiêu biểu là gói tài chính trị giá 142 triệu USD dành cho tổ hợp điện mặt trời công suất 1 GW kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin với dung lượng 1.336 MWh do ACWA Power phát triển.

Ngoài ra, ngân hàng này cũng thu xếp khoản tài trợ lên tới 195,5 triệu USD cho dự án nhà máy điện mặt trời công suất 300 MW kết hợp hệ thống pin lưu trữ 75 MWh do Masdar đầu tư tại vùng Kashkadarya.

Theo ông Huseyin Ozhan, Giám đốc Điều hành EBRD phụ trách Trung Á và Mông Cổ, mở rộng công suất điện không chỉ phụ thuộc vào nguồn vốn mà còn đòi hỏi những cải cách chính sách phù hợp. Trong cuộc trao đổi với Euronews bên lề TIIF, ông cho rằng quá trình chuyển đổi năng lượng cần được nhìn nhận từ hai khía cạnh song song là đầu tư và chính sách.

Theo ông Ozhan, hầu hết các quốc gia Trung Á hiện đã xây dựng các chiến lược dài hạn về giảm phát thải carbon với mục tiêu đạt trung hòa carbon vào khoảng năm 2050 hoặc 2060. Các tổ chức tài chính quốc tế đang phối hợp cùng chính phủ các nước xây dựng các lộ trình và kế hoạch triển khai cụ thể cho từng lĩnh vực nhằm giảm dần sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Đối với Uzbekistan, EBRD cũng đang hỗ trợ xây dựng các kịch bản phát triển ngành năng lượng theo hướng phát thải thấp như một phần trong chiến lược chuyển đổi dài hạn.

NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO CHUYỂN TỪ MỤC TIÊU SANG TRIỂN KHAI THỰC TẾ

Theo đánh giá của EBRD, năng lượng tái tạo sẽ tiếp tục là hướng đầu tư quan trọng nhất giúp Trung Á giảm dần sự phụ thuộc vào các nguồn nhiên liệu truyền thống. Mặc dù khu vực này vẫn đang dựa nhiều vào than đá, dầu mỏ và khí tự nhiên để vận hành các hệ thống điện và sưởi ấm đã tồn tại từ nhiều thập kỷ, các chính phủ đang từng bước mở rộng quy mô các dự án năng lượng tái tạo, đồng thời điều chỉnh các quy định để tạo điều kiện cho khu vực tư nhân tham gia đầu tư.

Ông Huseyin Ozhan nhận định nếu phải dùng một từ để mô tả con đường chuyển đổi năng lượng của Trung Á thì đó chính là "năng lượng tái tạo".

Tại Uzbekistan, định hướng này đã được hiện thực hóa thông qua các dự án kết hợp giữa điện mặt trời và hệ thống lưu trữ bằng pin. Đây cũng là xu hướng đang được nhiều nhà đầu tư quan tâm bởi việc phát triển năng lượng tái tạo không chỉ dừng ở xây dựng thêm các nhà máy điện mà còn bao gồm khả năng lưu trữ, điều tiết và tích hợp lượng điện sạch ngày càng lớn vào hệ thống lưới điện quốc gia.

Điều đó đồng nghĩa với việc mở rộng công suất phát điện phải đi cùng với đầu tư vào các hệ thống lưu trữ, kết nối lưới điện và hoàn thiện cơ chế quản lý thị trường điện nhằm đảm bảo toàn bộ hệ thống vận hành ổn định khi tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng tăng.

ĐIỆN HẠT NHÂN BỔ SUNG NGUỒN ĐIỆN NỀN CHO TƯƠNG LAI

Bên cạnh năng lượng tái tạo, Uzbekistan cũng đang bổ sung điện hạt nhân vào cơ cấu nguồn điện nhằm đáp ứng nhu cầu tăng trưởng trong dài hạn. Tháng 6 vừa qua, quốc gia này đã chính thức khởi công dự án nhà máy điện hạt nhân đầu tiên tại vùng Jizzakh, đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn chuẩn bị sang triển khai trong kế hoạch mở rộng ngành điện.

Trao đổi với Euronews bên lề TIIF, bà Sama Bilbao y León, Tổng Giám đốc Hiệp hội Hạt nhân Thế giới, cho rằng quyết định của Uzbekistan phản ánh xu hướng đang diễn ra tại nhiều nền kinh tế mới nổi, nơi nhu cầu điện tăng nhanh cùng với quá trình phát triển kinh tế.

Theo bà, những quốc gia này sở hữu nguồn tài nguyên dồi dào và có tham vọng tăng trưởng mạnh mẽ, vì vậy cần các nguồn cung điện ổn định để bảo đảm phát triển lâu dài. Bà cũng cho rằng kế hoạch phát triển điện hạt nhân của Uzbekistan xuất phát từ hai mục tiêu song song: đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng và giảm tỷ trọng khí tự nhiên trong sản xuất điện.

Hiện khoảng 75% sản lượng điện của Uzbekistan vẫn được sản xuất từ khí tự nhiên. Chính phủ nước này mong muốn dành nhiều khí tự nhiên hơn cho các lĩnh vực sử dụng khác thay vì tiếp tục tiêu thụ chủ yếu trong phát điện. Trong bối cảnh đó, điện hạt nhân được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu năng lượng tương lai, cùng với năng lượng tái tạo tạo thành nền tảng cho quá trình chuyển đổi sang hệ thống điện phát thải thấp của quốc gia Trung Á này.