Tại dự thảo Luật Thuế tài nguyên (sửa đổi), Bộ Tài chính đề xuất đổi phương pháp tính thuế đối với khoáng sản kim loại theo sản phẩm đầu ra. Việc sửa đổi luật giúp đơn giản hóa việc kê khai, nộp và quản lý thuế, khắc phục những bất cập trong quy đổi sản lượng và giá tính thuế từ sản phẩm đầu ra và đầu vào...

Luật Thuế tài nguyên có hiệu lực thi hành từ năm 2010 đã tạo cơ sở pháp lý vững chắc, đồng thời góp phần quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên của đất nước.

Báo cáo tổng kết thi hành luật cho thấy, tính riêng trong năm 2025, theo báo cáo của Cục Thuế, tổng số thu thuế tài nguyên ước đạt 40.777 tỷ đồng. 

Riêng đối với loại tài nguyên khoáng sản, báo cáo thể hiện tổng số tiền các tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản nộp ngân sách Nhà nước năm 2025 (gồm thuế tài nguyên, tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, phí bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản thuế xuất khẩu đối với khoảng sản kim loại được phép xuất khẩu; phí, lệ phí và các khoản thu khác theo quy định) thì thuế tài nguyên chiếm tỷ trọng lớn nhất khoảng 62%.

Tuy nhiên, trước đòi hỏi mới của chiến lược phát triển bền vững, khuôn khổ pháp lý của Luật Thuế tài nguyên hiện hành chưa tạo ra đủ không gian chính sách và đòn bẩy kinh tế cần thiết để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ tiên tiến hướng tới chế biến sâu.

ĐƠN GIẢN HÓA VIỆC KÊ KHAI, NỘP VÀ QUẢN LÝ THUẾ

Để kịp thời cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, Nhà nước về phát triển công nghiệp chế biến khoáng sản, Bộ Tài chính đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Thuế tài nguyên.

Dự thảo luật được xây dựng trên cơ sở tổng kết thực tiễn thi hành, rà soát các luật liên quan, nghiên cứu Nghị quyết số 10-NQ/TW, Nghị quyết số 66-NQ/TW và tham khảo kinh nghiệm quốc tế.

Dự thảo luật gồm 2 điều; sửa đổi, bổ sung một số khoản của 04/11 điều về đối tượng chịu thuế, sản lượng tính thuế; giá tính thuế; thuế suất.

Đáng chú ý, Bộ Tài chính đề xuất đổi phương pháp tính thuế đối với khoáng sản kim loại “theo sản phẩm đầu ra” thay vì quy đổi từ sản phẩm sau chế biến về khoáng sản nguyên khai.

Theo quy định hiện hành, việc tính thuế đối với khoáng sản qua chế biến phải xác định định mức sử dụng tài nguyên, quy đổi sản lượng sản phẩm sau chế biến về sản lượng tài nguyên đầu vào, đồng thời xác định chi phí chế biến được trừ. Cách tính này phát sinh nhiều khó khăn, nhất là với các loại quặng đa kim. Vì vậy, dự thảo đề xuất tính thuế theo sản phẩm khoáng sản đầu ra, gồm khoáng sản nguyên khai, quặng tinh, kim loại và sản phẩm khác sau chế biến.

Dự thảo cũng bổ sung quy định cụ thể về sản lượng tính thuế theo từng công đoạn.

Trường hợp bán khoáng sản nguyên khai (không gắn với hoạt động chế biến), thuế tính trên sản lượng nguyên khai khai thác theo kỳ.

Nếu đưa khoáng sản vào chế biến, thuế được xác định theo sản phẩm đầu ra tương ứng như quặng tinh, kim loại hoặc sản phẩm khác.

Trường hợp sử dụng cả khoáng sản tự khai thác và mua ngoài để chế biến, chỉ tính thuế đối với phần tài nguyên do doanh nghiệp tự khai thác.

Theo lý giải của Bộ Tài chính, bản chất cốt lõi của thuế tài nguyên là khoản thu thể hiện quyền sở hữu của Nhà nước đối với nguồn tài sản tự nhiên không tái tạo, tính trên khía cạnh khối lượng vật chất nguyên bản được lấy ra khỏi lòng đất.

Về thuế suất, dự thảo thiết kế theo mức độ chế biến nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ tiên tiến, hiện đại. Trường hợp sản phẩm chứa nhiều loại khoáng sản nhưng không xác định được sản lượng từng loại, áp dụng thuế suất của loại có mức cao nhất…

Theo Bộ Tài chính, cách tiếp cận này giúp đơn giản hóa việc kê khai, nộp và quản lý thuế, khắc phục những bất cập trong quy đổi sản lượng và giá tính thuế từ sản phẩm đầu ra, đầu vào. Đồng thời, chính sách thuế theo mức độ chế biến được kỳ vọng tạo động lực để doanh nghiệp hạn chế khai thác, xuất bán khoáng sản thô, tăng đầu tư chế biến sâu, nâng cao giá trị tài nguyên, góp phần bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên quốc gia.

CẦN CƠ CHẾ KIỂM SOÁT CHẶT CHẼ 

Tại buổi thẩm định dự án luật ngày 13/8, Thứ trưởng Bộ Tư Pháp Nguyễn Thanh Tú, đề nghị làm rõ hơn sự cần thiết sửa đổi Luật, nhất là thời điểm sửa đổi, phạm vi nội dung và lý do tập trung vào khoáng sản kim loại. Đồng thời bổ sung căn cứ từ các nghị quyết liên quan, trong đó có Nghị quyết số 10-NQ/TW và Nghị quyết số 70 về năng lượng.

Về tính thống nhất, ông Nguyễn Thanh Tú lưu ý một số quy định, khái niệm và bảng thuế suất trong dự thảo chưa đồng bộ, cần rà soát, chỉnh sửa để bảo đảm chính xác, dễ áp dụng. Đồng thời, cần có cơ chế kiểm soát, hạn chế nguy cơ doanh nghiệp lợi dụng quy định về sản phẩm sau chế biến để giảm nghĩa vụ thuế.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp cũng đề nghị bổ sung kinh nghiệm quốc tế làm cơ sở xây dựng các mức thuế suất; đánh giá đầy đủ tác động đến ngân sách, nhân lực và việc phân cấp cho địa phương. Cùng với đó, cần nghiên cứu giải pháp ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, cơ sở dữ liệu để hỗ trợ địa phương xác định giá tính thuế…