Tuy nhiên, nước này cũng đang đối diện với bài toán giữ chân nhân tài...

Theo báo cáo theo dõi nhân lực AI toàn cầu mới nhất của MacroPolo, Trung Quốc hiện là quốc gia đào tạo nhiều nhất các nhà nghiên cứu AI hàng đầu thế giới, vượt Mỹ về số lượng nhân tài ưu tú được giáo dục và bồi dưỡng trong nước.

Tuy nhiên, dù sở hữu nguồn cung nhân lực AI dồi dào, Trung Quốc lại đang chứng kiến tình trạng chảy máu chất xám khi nhiều tài năng xuất sắc lựa chọn làm việc ở nước ngoài, đặc biệt tại Mỹ.

Dữ liệu của báo cáo cho thấy 38% các nhà nghiên cứu AI hàng đầu thế giới được đào tạo tại Trung Quốc, đưa quốc gia này trở thành nguồn cung nhân lực AI chất lượng cao lớn nhất toàn cầu. Tuy nhiên, có tới 72% số nhà nghiên cứu được đào tạo tại Trung Quốc hiện đang làm việc tại Mỹ.

Bình luận về kết quả nghiên cứu, bà Kelly Forbes, cố vấn chính sách AI toàn cầu, cho rằng yếu tố quyết định trong cuộc đua AI chưa bao giờ là phần cứng hay mô hình công nghệ.

“Tất cả đều xoay quanh nhân tài. Cuộc đua chip hay cuộc đua mô hình AI thực chất chỉ là hệ quả của cuộc đua giành nhân tài”, bà nói.

Theo bà Forbes, dữ liệu của MacroPolo cho thấy rất rõ vị thế dẫn đầu của Mỹ trong lĩnh vực AI không đơn thuần là câu chuyện về năng lực đổi mới sáng tạo của riêng nước Mỹ.

“Đó là câu chuyện về việc các tổ chức của Mỹ đặc biệt thành công trong việc thu hút những bộ óc xuất sắc nhất từ khắp nơi trên thế giới”, bà chia sẻ với Indian Express.

Theo bà Forbes, chính khả năng thu hút nhân tài từ khắp thế giới đã mang lại cho Mỹ lợi thế cạnh tranh đặc biệt trong cuộc đua. Tuy nhiên, lợi thế này có khả năng sẽ mong manh nếu đặt trong chiến lược dài hạn. 

Mỹ và Trung Quốc đều đang đổ hàng trăm tỷ USD vào cuộc đua AI, từ xây dựng hạ tầng tính toán, phát triển nguồn nhân lực cho đến nâng cao năng lực sản xuất bán dẫn. Trong khi các cuộc tranh luận về cạnh tranh AI thường xoay quanh các biện pháp kiểm soát xuất khẩu hay hạn chế tiếp cận chip tiên tiến, bà Forbes cho rằng chính sách nhập cư và khả năng thu hút nhân tài quốc tế có thể đóng vai trò quan trọng không kém.

Khi được hỏi về tác động của việc siết chặt chính sách nhập cư đối với hệ sinh thái AI của Mỹ, bà cho rằng đây là một điểm yếu rất đáng lo ngại nhưng chưa được thảo luận đầy đủ trong các cuộc tranh luận chính sách hiện nay.

“Khi nhìn vào các con số, đặc biệt là việc 72% các nhà nghiên cứu AI ưu tú được đào tạo tại Trung Quốc đang làm việc tại các tổ chức của Mỹ, có thể thấy bất kỳ sự thắt chặt nào về chính sách thị thực hay các chương trình trao đổi sinh viên quốc tế đều không chỉ ảnh hưởng đến từng cá nhân, mà tác động trực tiếp đến năng lực nghiên cứu và phát triển AI của Mỹ”, bà nhấn mạnh.

Dữ liệu cũng cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của sinh viên và các nhà nghiên cứu quốc tế đối với vị thế dẫn đầu của Mỹ trong lĩnh vực AI. Trong nhiều thập kỷ, các trường đại học và viện nghiên cứu hàng đầu của nước này đã liên tục thu hút những tài năng xuất sắc nhất từ khắp thế giới, đặc biệt là từ Trung Quốc và Ấn Độ.

Chính dòng chảy nhân lực chất lượng cao này đã góp phần hình thành các trung tâm nghiên cứu hàng đầu, tạo nền tảng cho nhiều đột phá công nghệ đứng sau những hệ thống AI tiên tiến hiện nay.

Trở lại với Trung Quốc, dù đào tạo ra nhiều nhà nghiên cứu AI ưu tú hơn bất kỳ quốc gia nào khác, Trung Quốc vẫn đang đối mặt với bài toán giữ chân nhân tài. Phân tích của MacroPolo cho thấy chỉ 11% các nhà nghiên cứu AI hàng đầu được đào tạo tại Trung Quốc hiện làm việc trong nước, giảm so với mức 16% ghi nhận vào năm 2019.

Theo bà Forbes, con số này phản ánh thực tế rằng Bắc Kinh vẫn chưa giải quyết triệt để thách thức giữ chân nhân lực chất lượng cao, bất chấp những khoản đầu tư khổng lồ dành cho nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và phát triển AI trong những năm gần đây.

Tuy nhiên, bà cũng cảnh báo rằng sẽ là sai lầm nếu cho rằng tình trạng này sẽ kéo dài mãi mãi. Theo bà, có một số tín hiệu quan trọng cần được theo dõi sát sao trong thời gian tới.

“Mức đãi ngộ tại các phòng thí nghiệm AI hàng đầu của Trung Quốc có thể sẽ còn thu hẹp khoảng cách với các đối thủ tại Mỹ? Liệu những nhà nghiên cứu từng học tiến sĩ tại Mỹ có bắt đầu quay trở lại Trung Quốc với quy mô lớn hơn?”, vị chuyên gia đặt nghi vấn. 

Theo bà, những con số hiện tại mới chỉ phản ánh bức tranh tại một thời điểm nhất định, trong khi các xu hướng dài hạn mới là yếu tố quyết định cục diện cuộc đua AI trong tương lai.

Báo cáo của MacroPolo cũng đặt ra câu hỏi về hiệu quả lâu dài của các chiến lược cạnh tranh AI của Mỹ liên quan đến hạn chế khả năng tiếp cận các dòng chip AI hiệu năng cao cũng như công nghệ sản xuất bán dẫn tiên tiến.

Các số liệu trong báo cáo cũng phần nào cho thấy khoảng cách giữa các quốc gia về khả năng giữ chân nhân tài AI. Trong giai đoạn 2024-2025, tỷ lệ giữ chân nhân tài của Trung Quốc chỉ đạt 11%, thấp hơn rất nhiều so với mức 80% của Mỹ, 65% của Anh và 55% của Đức. Báo cáo được xây dựng dựa trên dữ liệu từ ba hội nghị AI có ảnh hưởng hàng đầu thế giới gồm NeurIPS 2024, ICML 2024 và ICLR 2025.

Nhìn chung, các phát hiện của MacroPolo cho thấy dù chip bán dẫn, trung tâm dữ liệu hay các mô hình AI tiên tiến vẫn là những mặt trận cạnh tranh then chốt, nhưng cuộc đua vị thế AI dài hạn sẽ được quyết định bởi yếu tố căn bản nhất, đó là con người.