Đôla hóa chính thức sẽ đồng nghĩa với việc chấp nhận đồng USD làm đơn vị tiền tệ chính thức của Venezuela, thay thế cho đồng bolivar không chỉ trong các giao dịch hàng ngày mà còn trên toàn hệ thống tài chính...

Sau nhiều năm lạm phát cao và bất ổn kinh tế, Chính phủ Venezuela đang tìm cách ổn định lại nền kinh tế. Trong bối cảnh như vậy, đề xuất chính thức hóa việc sử dụng đồng USD đã trở thành một chủ đề tranh luận sôi nổi ở nước này.

Theo hãng tin Bloomberg, ý tưởng đôla hóa để ổn định nền kinh tế Venezuela được thúc đẩy bởi nghị sĩ đối lập Antonio Ecarri, người đang hợp tác với nhà kinh tế học Mỹ Steve Hanke để soạn thảo một dự luật về sử dụng đồng USD làm đơn vị tiền tệ chính thức của Venezuela.

Hiện tại, đồng USD đã được sử dụng rộng rãi nhưng không phải là đồng tiền chính thức tại Venezuela. Việc biến bạc xanh thành đồng tiền chính thức sẽ là một bước đi có ý nghĩa sâu rộng hơn nhiều. Theo một cuộc khảo sát của tổ chức AtlasIntel thực hiện cho Bloomberg News vào tháng 5, hơn một nửa người dân Venezuela ủng hộ ý tưởng này.

Đôla hóa chính thức sẽ đồng nghĩa với việc chấp nhận đồng USD làm đơn vị tiền tệ chính thức của Venezuela, thay thế cho đồng bolivar không chỉ trong các giao dịch hàng ngày mà còn trên toàn hệ thống tài chính. Tiền mặt, tiền gửi, nợ, hợp đồng và tiền lương được tính bằng bolivar sẽ phải chuyển đổi sang USD theo tỷ giá hối đoái chính thức.

Venezuela đã trở thành một nền kinh tế đôla hóa một phần kể từ khi siêu lạm phát đẩy các doanh nghiệp và hộ gia đình ở nước này chuyển sang sử dụng đồng USD vào khoảng năm 2019. Đồng USD được sử dụng rộng rãi để định giá và tiết kiệm, nhưng tài chính công vẫn được tính bằng bolivar và ngân hàng trung ương vẫn tiếp tục phát hành đồng nội tệ này.

Ông Ecarri dự định đưa dự luật đôla hóa của ông ra trước Quốc hội Venezuela. Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội Jorge Rodriguez đã bác bỏ ý tưởng này, viện dẫn một điều khoản trong Hiến pháp quy định bolivar là đơn vị tiền tệ của Venezuela và trao quyền cho ngân hàng trung ương trong việc điều hành chính sách tiền tệ. Các nhà chức trách khác của Venezuela cũng đã công khai bảo vệ đồng bolivar trong những tuần gần đây.

NHỮNG LỢI ÍCH VÀ TRỞ NGẠI CỦA ĐÔLA HÓA

Triển vọng đôla hóa ở Venezuela có thể phụ thuộc vào lập trường của Mỹ. Chính phủ Mỹ đang đóng vai trò tích cực các vấn đề ở Venezuela - đất nước Nam Mỹ được lãnh đạo bởi Tổng thống lâm thời Delcy Rodriguez kể từ khi Mỹ lật đổ cựu Tổng thống Nicolas Maduro vào tháng 1 năm nay - bao gồm cả việc giám sát một số nguồn thu và chi tiêu liên quan dầu mỏ của Venezuela.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Mỹ Scott Bessent đã ủng hộ vai trò lớn hơn của đồng USD tại Venezuela. Trong một cuộc trả lời phỏng vấn vào tháng 6 năm nay, ông nói rằng "Venezuela sẽ lập hóa đơn bằng USD" và đồng tiền Mỹ sẽ giữ vai trò "trung tâm trong hoạt động thương mại của họ". Tuy nhiên, Chính phủ Mỹ chưa công bố kế hoạch chính thức đôla hóa hoàn toàn Venezuela hay dùng USD thay thế bolivar làm với đồng tiền chính thức của nước này.

Nhiều thập kỷ lạm phát cao - bao gồm cả giai đoạn siêu lạm phát từ cuối năm 2017 đến đầu năm 2021 - cộng thêm các hạn chế trong việc tự do mua bán ngoại tệ đã làm xói mòn niềm tin vào đồng bolivar. Những người ủng hộ đôla hóa cho rằng việc đôla hóa chính thức sẽ tăng cường niềm tin vào hệ thống tiền tệ của Venezuela bằng cách giảm thiểu rủi ro lạm phát và sự suy giảm giá trị của đồng bolivar so với đồng USD.

Ngoài ra, đôla hóa sẽ tăng cường niềm tin bằng cách ngăn chặn Chính phủ Venezuela bù đắp thâm hụt ngân sách bằng cách in thêm tiền - theo ông Pedro Palma, giáo sư kinh tế danh dự tại Viện Nghiên cứu hành chính cao cấp của Veuezuela.

Những người ủng hộ đôla hóa chính thức cũng lập luận rằng việc chính thức chấp nhận đồng USD sẽ loại bỏ những xung đột do sự tồn tại song song của hai loại tiền tệ.

Thỏa thuận dầu lửa - gần đây giữa các nhà chức trách lâm thời của Venezuela và Mỹ được cho là sẽ sớm đưa Mỹ trở lại vị trí nước nhập khẩu nhiều dầu thô nhất từ Venezuela. Thương mại lớn hơn với Mỹ sẽ củng cố lý do để Venezuela chấp nhận đồng tiền của đối tác thương mại chính của nước này - theo ông Francisco Rodriguez, một nhà kinh tế học Venezuela và giáo sư về các vấn đề quốc tế tại Đại học Denver.

Tuy nhiên, đôla hóa cũng đồng nghĩa với nhiều khó khăn đối với Venezuela.

Sử dụng USD làm đồng tiền chính thức đồng nghĩa Venezuela sẽ từ bỏ quyền kiểm soát chính sách tiền tệ và tỷ giá hối đoái, hạn chế khả năng ứng phó với suy thoái, khủng hoảng ngân hàng hoặc các cú sốc bên ngoài. Nền kinh tế sẽ phải hấp thụ những cú sốc đó thông qua việc giảm lương, tăng thất nghiệp hoặc thắt chặt tài khóa. Sự sẵn có của đồng USD trong nền kinh tế sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn thu USD từ xuất khẩu, đầu tư, kiều hối hoặc vay mượn từ bên ngoài - một trở ngại tiềm ẩn nếu khả năng tiếp cận tài chính quốc tế vẫn bị hạn chế.

Đôla hóa cũng không đảm bảo kỷ luật tài khóa hay giải quyết được các vấn đề cấu trúc rộng lớn hơn của Venezuela. Chính phủ vẫn có thể có thâm hụt ngân sách lớn, tích lũy nợ không bền vững và vỡ nợ mà không kiểm soát được đồng tiền của mình - theo nhà kinh tế học Omar Zambrano. Và mặc dù đồng USD có thể giúp ổn định giá cả, đôla hóa sẽ không thúc đẩy hoạt động sản xuất dầu, khôi phục thị trường tín dụng hay thu hút đầu tư.

Các nhà phê bình đôla hóa cho rằng Venezuela đã thu được nhiều lợi ích giống như đôla hóa mà không hoàn toàn từ bỏ quyền kiểm soát chính sách tiền tệ.

ĐÔLA HÓA CÓ THỂ DIỄN RA NHƯ THẾ NÀO?

Việc thực hiện đôla hóa nền kinh tế Venezuela sẽ đòi hỏi chuyển đổi bolivar sang USD theo tỷ giá hối đoái thống nhất và xác định cách xử lý tiền gửi, khoản vay, tiền lương và nghĩa vụ nợ của Chính phủ. Tỷ giá chuyển đổi sẽ rất quan trọng: nếu tỷ giá bolivar được thiết lập ở mức đặt quá mạnh có thể khiến nền kinh tế bị định giá quá cao hoặc thiếu USD, trong khi tỷ giá bolivar được thiết lập quá yếu có thể làm xói mòn giá trị của tiền lương, tiết kiệm và các tài sản tính bằng bolivar khác.

Một câu hỏi quan trọng khác là Venezuela sẽ cần bao nhiêu USD. Câu trả lời phụ thuộc vào những gì các nhà chức trách cam kết chuyển đổi. Nhà kinh tế Rodriguez lập luận rằng cơ sở tiền tệ của Venezuela, ước tính trị giá khoảng 2,5 tỷ USD, đủ nhỏ để được bao phủ bằng dự trữ USD hiện có của nước này. Nhưng ông Gustavo Garcia, một cựu nhà kinh tế học của Ngân hàng Phát triển Liên Mỹ, cho rằng đôla hóa hoàn toàn sẽ đòi hỏi đủ USD để bao phủ các nghĩa vụ tài chính rộng hơn, bao gồm cả tiền gửi ngân hàng, khiến việc thực hiện trở nên đòi hỏi hơn nhiều.

Viện Hàn lâm Khoa học Kinh tế Venezuela cũng liệt kê trong số các điều kiện kinh tế và thể chế để đôla hóa thành công là cần sửa đổi hoặc bãi bỏ khung pháp lý và hiến pháp điều chỉnh đồng tiền pháp định.

Một khi đôla hóa, Ngân hàng Trung ương Venezuela sẽ chịu nhiều hạn chế. Cơ quan này sẽ không còn phát hành bolivar, thiết lập chính sách tiền tệ độc lập hay quản lý tỷ giá hối đoái theo nghĩa truyền thống.

Ngân hàng Trung ương Venezuela vẫn có thể tiếp tục quản lý dự trữ, giám sát các ngân hàng, theo dõi rủi ro tài chính và cung cấp hỗ trợ thanh khoản hạn chế. Nhưng do không có khả năng in tiền, vai trò người cho vay cuối cùng của cơ quan này sẽ yếu hơn nhiều, khiến việc tiếp cận USD khẩn cấp, thông qua các thỏa thuận với Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) hoặc một quỹ dự trữ chung với các quốc gia khác hoặc các tổ chức ngân hàng quốc tế, trở nên đặc biệt quan trọng.

Các quốc gia đã đôla hóa, bao gồm Ecuador và El Salvador, vẫn giữ ngân hàng trung ương, nhưng ngân hàng trung ương của các nước này có trách nhiệm hẹp hơn nhiều so với tổ chức tương ứng của các quốc gia phát hành đồng tiền riêng.

Ecuador, quốc gia đôla hóa vào năm 2000 sau một cuộc khủng hoảng ngân hàng và tiền tệ, cho thấy rằng đôla hóa có thể ổn định một nền kinh tế và chứng tỏ tính bền vững về mặt chính trị. Nhưng đôla hóa không đảm bảo kỷ luật tài khóa. Nhà kinh tế Zambrano đã chỉ ra các vấn đề tài khóa sau này ở Ecuador như bằng chứng để cho thấy rằng các quy tắc và thể chế tài khóa mạnh mẽ hơn vẫn là điều cần thiết.

Kinh nghiệm từ El Salvador cũng cho thấy rằng việc chấp nhận đồng USD không tự động củng cố nền công nghiệp trong nước. Mặc dù đôla hóa giúp giảm lãi suất và kiềm chế lạm phát vốn đã thấp, nhưng đi kèm với đó là nhiều năm tăng trưởng chậm chạp và tăng trưởng xuất khẩu yếu ớt trong bối cảnh đầu tư thấp và áp lực cạnh tranh cao.

Trong khi đó, Peru và Brazil cho thấy rằng các quốc gia có thể đánh bại siêu lạm phát và khôi phục sự ổn định kinh tế mà không cần từ bỏ đồng tiền của họ. Cả hai nước này ban đầu dựa vào các chương trình ổn định rộng hơn, sau đó áp dụng mục tiêu lạm phát và củng cố các thể chế tiền tệ và tài khóa để giúp duy trì sự ổn định giá cả.

Chile và Colombia đã đi theo con đường tương tự, theo hướng thúc đẩy sự độc lập của ngân hàng trung ương, thiết lập mục tiêu lạm phát và áp dụng chế độ tỷ giá hối đoái linh hoạt hơn, nhờ đó đã thoát khỏi bất ổn mà không cần từ bỏ đồng tiền của mình.