Hợp tác Việt Nam - Nhật Bản cần chuyển mạnh từ gia công, lắp ráp sang hợp tác dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nghiên cứu - phát triển. Hai nước cần chuyển từ quan hệ "bên chuyển giao - bên tiếp nhận" sang cùng xác định bài toán, cùng nghiên cứu, cùng đầu tư và cùng chia sẻ thị trường...

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh tại Diễn đàn Hợp tác địa phương Việt Nam - Nhật Bản 2026 ngày 6/9.

Theo Bộ trưởng, việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện đã mở ra một giai đoạn hợp tác mới. Nhật Bản hiện là một trong những đối tác kinh tế, đầu tư và ODA quan trọng hàng đầu của Việt Nam, đóng góp tích cực vào quá trình phát triển công nghiệp, hạ tầng, nhân lực và hiện đại hóa nền kinh tế Việt Nam.

Thế giới đang bước vào một giai đoạn phát triển mới. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, bán dẫn, công nghệ xanh và chuyển đổi số đang làm thay đổi mô hình sản xuất, phương thức quản trị và chuỗi giá trị toàn cầu. Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã trở thành động lực trung tâm của tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Trong bối cảnh đó, theo Bộ trưởng, hợp tác Việt Nam - Nhật Bản cũng cần được nâng lên một tầm cao mới.

Nhật Bản có thế mạnh về khoa học và công nghệ, công nghiệp chế tạo, bán dẫn, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và công nghệ xanh; có kinh nghiệm quản trị đô thị, phát triển hạ tầng thông minh, sử dụng hiệu quả tài nguyên và ứng phó với thiên tai.

Việt Nam có nền kinh tế năng động, thị trường lớn, lực lượng lao động trẻ, khả năng tiếp nhận nhanh công nghệ mới và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đang phát triển. Nhu cầu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và xây dựng đô thị thông minh tại các địa phương cũng tạo ra không gian rộng lớn để thử nghiệm và thương mại hóa công nghệ.

Vấn đề đặt ra, theo Bộ trưởng, là phải kết nối hiệu quả những thế mạnh có tính bổ sung cho nhau này.

Bộ trưởng nhấn mạnh thông điệp: hợp tác Việt Nam - Nhật Bản cần chuyển mạnh từ gia công, lắp ráp sang hợp tác dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nghiên cứu - phát triển. Doanh nghiệp Việt Nam cần tham gia sâu hơn vào thiết kế, nghiên cứu, thử nghiệm, sản xuất và thương mại hóa sản phẩm; từng bước nâng cao vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Hai nước cần chuyển từ quan hệ "bên chuyển giao - bên tiếp nhận" sang cùng xác định bài toán, cùng nghiên cứu, cùng đầu tư và cùng chia sẻ thị trường. Hợp tác phải tạo ra công nghệ, sản phẩm và giá trị mới, với kết quả có thể đo lường và nhân rộng.

Nền tảng cho định hướng này là Bản ghi nhớ hợp tác về ICT và chuyển đổi số giữa hai Bộ; 5 dự án nghiên cứu chung về bán dẫn thuộc Chương trình NEXUS; cùng khuôn khổ dự kiến ODA 50 tỷ yên cho chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và AI. Đây là những cơ sở để hai bên từng bước chuyển từ trao đổi chính sách sang triển khai các dự án hợp tác cụ thể.

Về phía Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ trưởng cho biết Bộ cam kết đồng hành cùng các địa phương, doanh nghiệp và đối tác Nhật Bản trong suốt quá trình, từ hình thành ý tưởng đến triển khai và nhân rộng kết quả.

Bộ sẽ tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách và khuôn khổ thử nghiệm có kiểm soát; kết nối địa phương với viện trường, doanh nghiệp và quỹ đầu tư hai nước; hỗ trợ xác định, đặt hàng và tổ chức nhiệm vụ nghiên cứu, chuyển giao công nghệ. Bộ cũng sẵn sàng phối hợp lựa chọn địa phương, lĩnh vực ưu tiên; huy động nguồn lực từ Trung ương, địa phương, doanh nghiệp và đối tác quốc tế; theo dõi, đánh giá kết quả cụ thể.

Tinh thần của Bộ là cùng địa phương xác định bài toán, cùng doanh nghiệp phát triển giải pháp, cùng đối tác Nhật Bản tổ chức thực hiện và cùng chịu trách nhiệm về hiệu quả cuối cùng.