Diễn biến này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ thiếu hụt phân bón và gây sức ép đối với an ninh lương thực tại châu Á...

Theo dữ liệu từ công ty nghiên cứu Kpler, hơn 20 con tàu chở gần 1 triệu tấn phân bón đang mắc kẹt tại khu vực vùng Vịnh trong bối cảnh Iran phong tỏa eo biển Hormuz do xung đột giữa nước này với Mỹ và Israel.

Tính đến ngày thứ Ba (10/3), Kpler ghi nhận 21 tàu chở hàng khô rời đang vận chuyển urê, lưu huỳnh, phosphat và các loại phân bón khác trong khu vực vùng Vịnh.

Dữ liệu từ Kpler cũng cho thấy 9 tàu trong số trên đang chở khoảng 463.000 tấn urê; 8 tàu chở 303.000 tấn lưu huỳnh; và 2 tàu chở 105.000 tấn phosphat. Ngoài ra, một tàu chở cả urê và phosphat, trong khi một tàu khác chở phân bón chưa được phân loại cụ thể.

Tổng khối lượng hàng trên 21 tàu này ước khoảng 980.000 tấn, trong đó có tàu African Lorikeet treo cờ Panama và tàu Kiran China treo cờ Malta. Khoảng một nửa số tàu - không tính 4 tàu chưa xác định được điểm đến - được cho là đang trên đường tới châu Á.

Không phải toàn bộ lượng lưu huỳnh mà các tàu trên vận chuyển đều được dùng trong nông nghiệp. Tuy nhiên, phần lớn lưu huỳnh xuất khẩu từ Trung Đông là nguyên liệu phục vụ sản xuất phân bón.

Các quốc gia Vùng Vịnh hiện là nguồn cung hàng đầu của các loại phân bón hóa học sản xuất từ khí tự nhiên hoặc dầu mỏ, với sản lượng hàng năm ước đạt 22-30 triệu tấn lưu huỳnh và 30-38 triệu tấn urê. Hơn một nửa nguồn cung lưu huỳnh toàn cầu và hơn 30% lượng urê xuất khẩu của thế giới đi qua eo biển Hormuz.

Theo ông Josh Linville, chuyên gia của công ty giao dịch hàng hóa StoneX, khoảng 1/3 lượng urê xuất khẩu toàn cầu - loại phân bón nitơ được sử dụng phổ biến nhất - đến từ khu vực Vùng Vịnh. Việc 3 trong số 10 nước xuất khẩu urê lớn nhất thế giới gồm Qatar, Saudi Arabia và Iran gần như bị chặn lại phía sau eo biển Hormuz đang làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trên thị trường phân bón toàn cầu. Nhu cầu theo mùa tại Mỹ và Australia cũng khiến tình hình thêm căng thẳng.

Kể từ khi eo biển Hormuz bị phong tỏa, ít nhất một tàu chở phân bón có liên hệ với một công ty Trung Quốc vẫn đã đi qua khu vực này. Tuy nhiên, Kpler cảnh báo nếu tình trạng gián đoạn tại tuyến hàng hải huyết mạch này kéo dài, nguồn cung các nguyên liệu đầu vào cho phân bón có thể giảm 30-50%.

Theo bà Madeleine Overgaard, Giám đốc cấp cao phụ trách dữ liệu thị trường hàng khô rời của Kpler, hoạt động vận tải lưu huỳnh tới Indonesia, Trung Quốc, Morocco và Ấn Độ đã bị gián đoạn. Trong khi đó, nguồn cung urê tới Ấn Độ, Mỹ và Australia cũng đang chịu tác động.

Châu Á hiện phụ thuộc rất lớn vào nguồn phân bón từ Trung Đông, với 40% lượng urê, 54% lượng lưu huỳnh và 71% lượng amoniac nhập khẩu đến từ khu vực này. Trong bối cảnh năng lực vận chuyển bằng đường bộ hạn chế, còn đường biển gần như không có lựa chọn nào khác ngoài eo biển Hormuz, việc điểm nghẽn này bị phong tỏa đang đẩy giá phân bón tăng lên và làm gia tăng nguy cơ mất an toàn lương thực.

Nhật Bản cũng phụ thuộc lớn vào phân bón hóa học nhập khẩu, nhưng phần lớn nguồn cung của nước này đến từ các quốc gia ngoài Trung Đông. Vì vậy, theo bà Overgaard, các lô hàng đang trên đường tới Nhật chưa bị ảnh hưởng ngay lập tức. Dù vậy, do Nhật Bản gần như phải nhập khẩu toàn bộ lượng urê và amoni phosphat tiêu thụ nội địa, nước này nhiều khả năng vẫn sẽ chịu tác động đáng kể từ đà tăng giá và chi phí vận chuyển nếu việc phong tỏa eo biển Hormuz kéo dài.

“Chừng nào điều kiện an toàn và mức độ rủi ro chưa được cải thiện, các hãng vận tải sẽ vẫn thận trọng khi quyết định đi qua khu vực này. Điều đó đồng nghĩa sẽ cần nhiều thời gian hơn để hoạt động logistics trở lại bình thường”, ông Akiyoshi Kawashima, phụ trách chia sẻ chuyên môn và xu hướng logistics của công ty Shippio (Nhật Bản), nhận định với tờ báo Nikkei Asia.