Bộ Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị Chính phủ tiếp tục duy trì mô hình quản lý tập trung đối với bốn vườn quốc gia liên tỉnh, gồm: Cúc Phương, Tam Đảo, Bạch Mã và Yok Đôn, đồng thời thực hiện chuyển giao Vườn quốc gia Cát Tiên về địa phương theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ...

Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa có báo cáo số 7019/BC-BNNMT ngày 30/6/2026 gửi Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ về việc nghiên cứu chuyển các vườn quốc gia về địa phương quản lý. Báo cáo được xây dựng trên cơ sở rà soát quy định pháp luật hiện hành, tham khảo kinh nghiệm quốc tế, lấy ý kiến các địa phương có liên quan và các tổ chức bảo tồn thiên nhiên.

CẢ NƯỚC CÓ 36 VƯỜN QUỐC GIA

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hệ thống rừng đặc dụng của Việt Nam hiện có khoảng 2,25 triệu ha, chiếm khoảng 15% diện tích rừng cả nước, là nơi lưu giữ phần lớn các hệ sinh thái tiêu biểu cùng nguồn gen sinh vật quý hiếm. Đây không chỉ là "lá phổi xanh" của quốc gia mà còn giữ vai trò quan trọng trong bảo tồn đa dạng sinh học, ứng phó biến đổi khí hậu, nghiên cứu khoa học, phát triển du lịch sinh thái và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Hiện cả nước có 167 khu rừng đặc dụng, trong đó có 36 vườn quốc gia. Phần lớn các vườn quốc gia do địa phương quản lý. Chỉ có 5 vườn quốc gia liên tỉnh, gồm: Tam Đảo, Cúc Phương, Bạch Mã, Yok Đôn và Cát Tiên đang do Bộ Nông nghiệp và Môi trường trực tiếp quản lý vì có diện tích trải rộng từ hai tỉnh, thành phố trở lên và mang ý nghĩa đặc biệt về đa dạng sinh học cũng như giá trị bảo tồn quốc gia. Tổng diện tích của các vườn này gần 270.000 ha, chiếm khoảng 12% diện tích rừng đặc dụng của cả nước.

"Việc các vườn quốc gia liên tỉnh được quản lý thống nhất ở cấp Trung ương phù hợp với quy định của Luật Lâm nghiệp và Luật Đa dạng sinh học. Mô hình này giúp duy trì tính toàn vẹn của hệ sinh thái, bảo đảm sự kết nối sinh cảnh, thống nhất trong bảo tồn đa dạng sinh học và phục vụ các lợi ích chiến lược vượt ra ngoài phạm vi của từng địa phương", báo cáo nhấn mạnh.

Đối với từng vườn quốc gia, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết đây đều là những khu bảo tồn có giá trị nổi bật.

Tam Đảo là trung tâm đa dạng sinh học quan trọng của miền Bắc và là nơi đặt Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam.

Cúc Phương là vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam, sau hơn 60 năm phát triển đã trở thành biểu tượng của công tác bảo tồn thiên nhiên, trung tâm cứu hộ động vật hoang dã, nghiên cứu khoa học và giáo dục môi trường, đồng thời nhiều năm được vinh danh ở cấp châu Á.

Bạch Mã là khu chuyển tiếp độc đáo giữa hai miền sinh học Bắc - Nam, được công nhận là Vườn Di sản ASEAN.

Yok Đôn là khu bảo tồn hệ sinh thái rừng khộp duy nhất của Việt Nam và có ý nghĩa đặc biệt đối với cân bằng sinh thái khu vực Tây Nguyên.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc duy trì mô hình quản lý tập trung còn góp phần bảo đảm hiệu quả của các chương trình cứu hộ động vật hoang dã, nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế và thực hiện các cam kết của Việt Nam về đa dạng sinh học, biến đổi khí hậu. Đặc biệt, với Vườn quốc gia Cúc Phương, đây không chỉ là một mô hình quản lý mà còn là việc gìn giữ một thiết chế bảo tồn đã được xây dựng hơn 60 năm, có sức lan tỏa trong toàn hệ thống các khu bảo tồn của cả nước.

CHUYỂN GIAO CÁT TIÊN, GIỮ 4 VƯỜN QUỐC GIA LIÊN TỈNH

Dẫn kinh nghiệm quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết nhiều quốc gia vẫn duy trì cơ chế Trung ương trực tiếp quản lý các vườn quốc gia có giá trị đặc biệt hoặc có phạm vi liên tỉnh nhằm bảo đảm tính thống nhất trong quản lý, dữ liệu và chiến lược bảo tồn lâu dài. Mô hình kết hợp giữa Trung ương và địa phương được đánh giá là phù hợp với xu hướng quản trị hiện đại, trong đó Trung ương quản lý các khu vực có ý nghĩa chiến lược, còn địa phương quản lý các vườn quốc gia còn lại.

Nhiều tổ chức bảo tồn, Hiệp hội Vườn quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên Việt Nam cũng đề nghị cần thận trọng khi xem xét chuyển giao các vườn quốc gia liên tỉnh.

Các tổ chức này cho rằng việc quản lý cần dựa trên giá trị sinh thái và tính toàn vẹn của hệ sinh thái thay vì địa giới hành chính, đồng thời kiến nghị xây dựng một đề án tổng thể về tổ chức và quản trị hệ thống khu bảo tồn thiên nhiên trên phạm vi cả nước.

Về ý kiến của các địa phương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết đã lấy ý kiến của 10 tỉnh, thành phố có liên quan. Kết quả, có 7 địa phương lựa chọn phương án tiếp tục duy trì mô hình quản lý hiện nay đối với các vườn quốc gia liên tỉnh; 3 địa phương đề nghị tiếp nhận toàn bộ diện tích vườn quốc gia.

Riêng đối với Tam Đảo và Yok Đôn, các địa phương liên quan đều thống nhất giữ nguyên mô hình quản lý hiện hành. Trong khi đó, đối với Bạch Mã và Cúc Phương, các địa phương có ý kiến khác nhau về phương án quản lý.

Trên cơ sở phân tích các quy định pháp luật, thực tiễn quản lý, kinh nghiệm quốc tế và ý kiến của các địa phương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất Chính phủ giao Bộ chủ trì thực hiện chuyển giao Vườn quốc gia Cát Tiên về địa phương theo kết luận của Thủ tướng Chính phủ. Đồng thời, tiếp tục giao Bộ quản lý thống nhất, ổn định đối với bốn vườn quốc gia liên tỉnh còn lại, gồm: Cúc Phương, Tam Đảo, Bạch Mã và Yok Đôn nhằm bảo đảm tính toàn vẹn hệ sinh thái, duy trì hiệu quả bảo tồn và thực hiện các lợi ích chiến lược lâu dài của quốc gia.