Những cánh rừng ngập mặn ven biển không còn chỉ được nhìn như “lá chắn xanh” trước biến đổi khí hậu. Trong cách tổ chức phát triển mới của Cà Mau, hệ sinh thái này đang trở thành mắt xích đầu tiên của chuỗi giá trị kéo dài từ nuôi trồng, chế biến, logistics đến xuất khẩu và kinh tế biển...

Là tỉnh cực Nam của Tổ quốc với ba mặt giáp biển, Cà Mau sở hữu hệ sinh thái tự nhiên đa dạng gồm rừng ngập mặn, vùng nước lợ ven biển, vùng ngọt hóa, bãi bồi ven biển cùng nguồn tài nguyên thủy sản phong phú.

MỖI HỆ SINH THÁI LÀ MỘT CHUỖI GIÁ TRỊ KINH TẾ

Những lợi thế này từ lâu đã tạo nền tảng cho các ngành kinh tế chủ lực như nuôi trồng thủy sản, khai thác biển, lâm nghiệp và chế biến xuất khẩu.

Tuy nhiên, thay vì tiếp tục phát triển theo từng ngành riêng lẻ hoặc khai thác từng loại tài nguyên độc lập, tỉnh Cà Mau đang từng bước tổ chức lại nền kinh tế theo các hệ sinh thái đặc trưng. Mỗi hệ sinh thái không chỉ được xem là không gian sinh tồn của tự nhiên mà còn trở thành nền tảng để hình thành các chuỗi giá trị kinh tế có khả năng tạo giá trị gia tăng cao và phát triển bền vững.

Điển hình là hệ sinh thái rừng ngập mặn, nơi nhiều năm qua đã hình thành mô hình nuôi tôm dưới tán rừng. Thay vì khai thác rừng để lấy gỗ hoặc mở rộng diện tích nuôi trồng, mô hình này duy trì độ che phủ rừng, đồng thời tạo ra sản phẩm tôm sinh thái đáp ứng các tiêu chuẩn của nhiều thị trường xuất khẩu.

Rừng không còn chỉ mang giá trị bảo tồn mà trực tiếp tham gia tạo ra giá trị kinh tế thông qua sản xuất thủy sản, bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị thương hiệu.

Ở khu vực nội đồng, mô hình tôm - lúa tiếp tục được duy trì và mở rộng như một hướng sản xuất thích ứng với điều kiện tự nhiên. Việc luân canh giữa hai đối tượng sản xuất giúp hạn chế sử dụng hóa chất, tận dụng nguồn dinh dưỡng tự nhiên, giảm chi phí đầu vào và tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.

Đây cũng là một trong những mô hình tiêu biểu của sản xuất nông nghiệp gắn với giảm phát thải và sử dụng hiệu quả tài nguyên.

Trong khi đó, không gian ven biển đang được khai thác theo hướng đa giá trị. Bên cạnh nuôi trồng và khai thác thủy sản, khu vực này còn phát triển năng lượng tái tạo, dịch vụ hậu cần nghề cá, cảng biển, logistics và du lịch sinh thái.

Thay vì phát triển từng lĩnh vực riêng biệt, các hoạt động được định hướng tăng cường liên kết nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên biển và tạo động lực tăng trưởng mới.

Không chỉ dừng ở sản xuất, các chuỗi giá trị còn được mở rộng sang khâu chế biến và xuất khẩu. Là địa phương có ngành công nghiệp chế biến thủy sản phát triển, Cà Mau đang từng bước gắn sản xuất nguyên liệu với chế biến sâu, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng các thị trường có yêu cầu cao về phát triển bền vững.

Việc tận dụng phụ phẩm thủy sản, giảm thất thoát trong sản xuất và thúc đẩy các mô hình kinh tế tuần hoàn cũng được xem là hướng đi nhằm gia tăng giá trị của toàn chuỗi.

Nhìn từ góc độ phát triển, điểm khác biệt của Cà Mau không nằm ở việc sở hữu nhiều tài nguyên hơn các địa phương khác, mà ở cách địa phương đang từng bước chuyển các hệ sinh thái tự nhiên thành hệ sinh thái kinh tế.

Thay vì khai thác riêng từng nguồn lực, địa phương hướng đến liên kết giữa rừng, biển, nông nghiệp, công nghiệp chế biến, logistics và dịch vụ trong một chuỗi giá trị thống nhất.

TỔ CHỨC LẠI CÁC KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN THEO HƯỚNG TĂNG TRƯỞNG XANH

Sự chuyển dịch từ khai thác tài nguyên sang tạo giá trị từ hệ sinh thái đang được thể hiện rõ hơn thông qua các định hướng quy hoạch và chương trình phát triển của tỉnh.

Trong điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, Cà Mau xác định phát triển kinh tế biển trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng; đồng thời ưu tiên phát triển các ngành có lợi thế như thủy sản, năng lượng tái tạo, công nghiệp chế biến, logistics và dịch vụ cảng biển.

Việc phát triển khu kinh tế Năm Căn cùng hệ thống hạ tầng logistics ven biển được định hướng nhằm tăng cường kết nối giữa vùng sản xuất với chế biến, tiêu thụ và xuất khẩu.

Song song với đó, nhiều chương trình hành động của chính quyền tập trung vào mục tiêu nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và giảm phát thải. Trong lĩnh vực nông nghiệp, tỉnh triển khai các kế hoạch giảm phát thải trong sản xuất trồng trọt, phát triển các mô hình sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu, thúc đẩy liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản.

Đối với lĩnh vực công nghiệp và khu kinh tế, định hướng phát triển khu công nghiệp theo hướng xanh, hoàn thiện hạ tầng xử lý môi trường và thu hút các dự án sử dụng công nghệ sạch cũng đang được triển khai.

Các chương trình phát triển năng lượng tái tạo tiếp tục được xem là một hợp phần quan trọng trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Cùng với điện gió và các nguồn năng lượng sạch, việc khai thác hiệu quả không gian ven biển được kỳ vọng sẽ bổ sung động lực cho phát triển công nghiệp và dịch vụ, đồng thời góp phần thực hiện mục tiêu giảm phát thải.

Cà  Mau được xác định là địa phương trọng điểm phát triển năng lượng tái tạo. Các báo cáo gần đây từ Sở Công Thương Cà Mau cho biết tính đến cuối năm 2025, toàn tỉnh đã vận hành 16 nhà máy điện gió với tổng công suất 870 mW và hơn 2.800 hệ thống điện mặt trời mái nhà, với tổng công suất 295 mWp (mill-watt peak: mili-watt đỉnh, đơn vị đo công suất tối đa mà hệ thống năng lượng mặt trời có thể tạo ra trong điều kiện tiêu chuẩn, nơi bức xạ mặt trời là 1.000 W/m² và nhiệt độ pin là 25°C - NV).

Ngoài ra, Cà Mau cũng đang triển khai các dự án điện khí LNG dự kiến đạt 3.200 mW, điện gió 2.309 mW, điện mặt trời tập trung 100 mW và điện mặt trời mái nhà 117 mW. Các dự án này đã góp phần đưa Cà Mau trở thành một trong những trung tâm năng lượng tái tạo lớn của vùng.

Định hướng phát triển xanh cũng tương đồng với tinh thần của Đề án số 09-ĐA/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Không chỉ dừng ở định hướng, nhiều mục tiêu đang được cụ thể hóa thông qua các quy hoạch, chương trình và kế hoạch phát triển của chính quyền, gắn với từng lĩnh vực và từng không gian phát triển.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động mạnh đến khu vực đồng bằng sông Cửu Long, việc tổ chức lại nền kinh tế theo hệ sinh thái không chỉ mở ra hướng nâng cao giá trị gia tăng của các ngành kinh tế chủ lực mà còn tạo cơ sở để sử dụng hiệu quả hơn tài nguyên thiên nhiên, tăng cường khả năng thích ứng và hướng tới mô hình tăng trưởng xanh trong dài hạn.