Trong dịp nghỉ Lễ Lao động (Labor Day) năm nay, vào ngày 7/9, người dân Mỹ có thể sẽ phải đổ xăng với mức giá cao chưa từng thấy trong dịp lễ này từ trước đến nay...

Tình trạng giá năng lượng tăng cao này trái ngược với cam kết mà Tổng thống Donald Trump đưa ra với cử tri Mỹ khi ông vận động tranh cử vào năm 2024 là kéo giá xăng dầu xuống, đồng thời đặt ra thách thức đối với Đảng Cộng hòa trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới.

Không chỉ đẩy giá xăng ở Mỹ lên cao, cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran còn khiến giá dầu diesel - một loại nhiên liệu thiết yếu khác của nền kinh tế Mỹ - đạt mức cao nhất mọi thời đại vào cuối tuần vừa rồi.

Theo hãng tin CNN, cú sốc giá năng lượng này đang gây sức ép buộc chính quyền ông Trump tìm giải pháp để hạ nhiệt giá xăng dầu trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

NHÀ TRẮNG LOAY HOAY TÌM GIẢI PHÁP

Trong tuần vừa rồi, ông Trump đã có hàng loạt động thái cho thấy nỗ lực này, gồm triệu tập các nhà điều hành doanh nghiệp lọc dầu đến Nhà Trắng, công bố thỏa thuận dầu khí quy mô lớn với Venezuela và tiến hành các cuộc không kích mới nhằm đáp trả việc Iran tấn công các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz.

Trước đó, ông Trump đã nới lỏng các quy định để đẩy nhanh quá trình vận chuyển nhiên liệu và chỉ đạo việc xả dầu từ Dự trữ Dầu lửa Chiến lược (SPR) của Mỹ. Do đợt xả dầu nhằm ứng phó với cuộc khủng hoảng năng lượng này, lượng dầu trong SPR đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ những năm 1980.

Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định việc đi đến một giải pháp hiệu quả cho vấn đề giá xăng dầu cao là không hề đơn giản.

Các nhà máy lọc dầu của Mỹ đang hoạt động hết công suất để bù đắp cho sự thiếu hụt năng lực lọc dầu ở những nơi khác. Venezuela khó có thể mang lại một sự cải thiện đáng kể về nguồn cung dầu trong những năm tới, thậm chí có thể phải đến năm 2035 mới có được sự cải thiện như vậy.

"Trên thực tế, chính quyền sẽ gặp khó khăn trong việc tác động đến giá xăng trong ngắn hạn. Họ đã sử dụng hầu hết các biện pháp có thể rồi”, ông Dan Pickering, nhà sáng lập kiêm Giám đốc đầu tư của công Pickering Energy Partners, nhận định với trang CNN Business.

Phát biểu trước báo giới hôm 3/9, Phó tổng thống JD Vance đã từ chối đưa ra mốc thời gian cụ thể về việc khi nào giá xăng sẽ giảm trở lại mức trước khi xảy ra xung đột. "Tôi sẽ không hứa hẹn về thời điểm giá xăng quay lại mức 3 USD/gallon”, ông Vance nói tại một cuộc họp báo ở Nhà Trắng.

Sau một giai đoạn chững lại vào đầu mùa hè, giá xăng ở Mỹ đã tăng trở lại và chạm mức cao nhất trong 3 tháng.

Trang GasBuddy dự báo giá xăng bán lẻ bình quân ở Mỹ sẽ ở mức ít nhất 4,03 USD/gallon vào trong dịp Lễ Lao động này, so với mức chỉ 3,16 USD/gallon vào cùng kỳ năm ngoái. Mức giá này sẽ vượt qua kỷ lục cũ là 3,83 USD/gallon được ghi nhận vào dịp Lễ Lao động năm 2012.

Số liệu từ nền tảng AAA cho thấy vào ngày 6/9, giá xăng bán lẻ bình quân ở Mỹ là 4,1473 USD/gallon, cao nhất kể từ đầu tháng 6.

"Gánh nặng chi phí ngày càng tăng. Khác với năm 2022, khi chiến tranh Nga - Ukraine nổ ra, áp lực giá cả lần này đã kéo dài suốt sáu tháng qua. Vẫn chưa có dấu hiệu nào cho thấy khi nào tình hình sẽ được cải thiện”, ông Patrick De Haan, trưởng bộ phận phân tích xăng dầu tại GasBuddy, nhận xét.

Tuy nhiên, giá xăng ở Mỹ dường như không quá cao nếu tính đến yếu tố lạm phát và mức tăng lương.

Khi điều chỉnh theo lạm phát, mức giá xăng kỷ lục vào dịp Lễ Lao động ở nước này là 5,63 USD/gallon - nếu tính theo giá trị đồng USD năm 2026 - được ghi nhận vào năm 2008. Xét trên cơ sở đó, giá xăng vào dịp Lễ Lao động năm 2005 sau bão Katrina và năm 2022 đều cao hơn so với hiện nay.

Dù vậy, người lái xe thường không tính đến lạm phát khi đổ xăng. Giá xăng có tác động tâm lý lớn đối với người tiêu dùng và thường được xem là thước đo cho chi phí sinh hoạt.

Theo tổ chức nghiên cứu Climate Solutions Lab thuộc Đại học Brown, người dân Mỹ đã phải chi thêm 97 tỷ USD kể từ khi xung đột liên quan đến Iran nổ ra do giá xăng và dầu diesel tăng cao. Con số này tương đương với hơn 740 USD đối với mỗi hộ gia đình tại Mỹ.

CÓ THỂ TRÔNG ĐỢI GÌ Ở DẦU VENEZUELA?

Giới chức Mỹ đã ca ngợi thỏa thuận dầu khí Mỹ-Venezuela được ký kết vào cuối tháng 8 là một nhân tố thay đổi cuộc chơi. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cảnh báo rằng sẽ cần nhiều năm, thậm chí hàng thập kỷ, để Venezuela có thể đóng góp đáng kể vào nguồn cung dầu toàn cầu.

Sau khi thỏa thuận trên được công bố, công ty tư vấn năng lượng Rystad Energy dự báo sản lượng dầu của Venezuela sẽ tăng gần gấp đôi lên mức 2,3 triệu thùng/ngày, nhưng phải đến năm 2035 mới đạt được con số này. Còn việc đưa sản lượng của Venezuela trở lại thời kỳ hoàng kim những năm 1990 là hơn 3 triệu thùng/ngày khó có thể trở thành hiện thực trước năm 2050.

"Để một thỏa thuận dài hạn phát huy hiệu quả, thực tế đòi hỏi phải có sự ổn định và an ninh, những yếu tố hiện đang thiếu vắng - ông Jan Stuart, chuyên gia kinh tế năng lượng toàn cầu tại ngân hàng đầu tư Piper Sandler, nhận xét trong một báo cáo. Ngay cả khi Venezuela cung cấp được thêm dầu cho thị trường toàn cầu trong thời gian tới, 3 trong số 4 trung tâm lọc dầu lớn của thế giới - gồm Trung Đông, Nga, Trung Quốc và Mỹ - vẫn chưa thể thoát khỏi tình trạng khủng hoảng do các tác động của chiến tranh.

“Dầu Venezuela có giá rẻ không có nghĩa là bạn có thể đổ thẳng dầu thô đó vào ô tô, xe tải hay máy bay. Dầu cần phải được tinh chế, và đó chính là nút thắt lớn nhất của nền kinh tế”, chuyên gia De Haan từ GasBuddy nhận định.

Một quan chức Nhà Trắng cho biết trong tuần vừa rồi, Tổng thống Trump và các lãnh đạo doanh nghiệp lọc dầu đã thảo luận về mong muốn gia tăng công suất lọc dầu của Mỹ. Tuy vậy, việc này không dễ dàng.

Các nhà máy lọc dầu là những cơ sở cực kỳ phức tạp, đòi hỏi nhiều năm xây dựng và có thể tiêu tốn hàng chục tỷ USD, một khoản đầu tư khó thuyết phục các bên tham gia.

“Lợi nhuận hiện tại của các nhà máy lọc dầu rất cao. Các công ty này đang kiếm bộn tiền. Nhưng tôi không chắc liệu có ai tin rằng mức lợi nhuận này này sẽ duy trì trong 5 hay 6 năm tới hay không”, ông Pickering nói.

Tình trạng thiếu hụt năng lực lọc dầu phần nào lý giải tại sao giá dầu diesel ở Mỹ lại tăng lên mức cao kỷ lục. Theo dữ liệu từ nền tảng AAA, giá trung bình của dầu diesel ở nước này đã tăng lên mức kỷ lục 5,897 USD/gallon vào ngày 6/9, vượt qua kỷ lục cũ là 5,816 USD/gallon được thiết lập vào tháng 6/2022, thời điểm sau khi chiến tranh Nga - Ukraine bắt đầu.

Giá dầu diesel ở Mỹ đã tăng hơn 60% từ đầu năm đến nay, hướng tới mức tăng hàng năm lớn nhất từng được ghi nhận - theo phân tích của CNN Business dựa trên dữ liệu của AAA bắt đầu từ năm 2000.

Giá xăng thường thu hút nhiều sự chú ý hơn do tác động trực tiếp đến người tiêu dùng, nhưng dầu diesel mới là nhiên liệu vận hành xe tải, máy kéo, tàu hỏa, tàu thuyền và các loại xe cơ giới xây dựng - những hoạt động then chốt của nền kinh tế hiện đại.

“Xăng là loại nhiên liệu được chú ý nhiều và dễ thấy. Còn dầu diesel là dòng chảy thầm lặng, là huyết mạch của nền kinh tế”, ông Bob McNally, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch của Rapidan Energy Group, nhận định.