Dấu hỏi cho sự khách quan

Đứng trước nhà đầu tư, giám đốc phân tích của một công ty chứng khoán nói rằng, “báo cáo của công ty chúng tôi về cổ phiếu này là hoàn toàn khách quan và độc lập”.

Nhưng sự thực, công ty chứng khoán này lại chính là cổ đông lớn của doanh nghiệp mà họ làm báo cáo phân tích.

Điều đó không phải nhà đầu tư nào cũng biết. Mà nếu biết thì mọi chuyện lại có thể được hiểu dưới nhiều góc độ khác nhau. Rằng công ty chứng khoán này là cổ đông lớn, nên chắc chắn họ hiểu doanh nghiệp mà họ phân tích. Rằng công ty chứng khoán này là cổ đông lớn nên chắc họ tìm cách đánh cổ phiếu lên...

Thực tế khá phổ biến hiện nay là một công ty chứng khoán sau khi xuống doanh nghiệp tìm hiểu, phát hiện cổ phiếu doanh nghiệp đang bị định giá thấp so với mặt bằng chung của thị trường đã gom cổ phiếu đó, sau đó ra bản phân tích báo cáo để thu hút các nhà đầu tư cá nhân mua vào đẩy giá cổ phiếu lên. Trong trường hợp giá cổ phiếu bật mạnh đến mức đạt lợi nhuận kỳ vọng, công ty chứng khoán không ngần ngại bán ra kiếm lời ngắn hạn.

Như vậy, hoạt động tự doanh và phân tích tư vấn đầu tư của công ty chứng khoán đã xung đột lợi ích với khách hàng, với nhà đầu tư. Nếu chỉ có điều khoản miễn trách nhiệm trong các báo cáo phân tích chưa đủ. Hoạt động tự doanh của công ty chứng khoán cần được điều chỉnh bởi các quy định của pháp luật. Việc công khai danh mục tự doanh của các công ty chứng khoán là cần thiết.

Trước đây, công ty chứng khoán được coi là một trong những nhà đầu tư dài hạn trên thị trường khi tham gia cổ đông chiến lược của công ty niêm yết, nắm giữ dài hạn của cổ phiếu công ty. Nhưng hiện nay do sức ép lợi nhuận lớn, một số công ty chứng khoán lớn lại là chủ thể tích cực nhất trong đầu tư ngắn hạn, lướt sóng.

Nhiều giám đốc công ty chuẩn bị niêm yết nhận được lời mời của công ty chứng khoán về việc bán một khối lượng lớn cổ phiếu cho công ty chứng khoán với giá thấp để đổi lại giá cổ phiếu được đánh lên ở mức mà người chủ doanh nghiệp muốn. doanh nghiệp vừa được lợi về uy tín, còn người chủ doanh nghiệp có khả năng thu lời lớn (giá cổ phiếu được đẩy lên cao sẽ bán ra một phần cổ phiếu để thu hồi vốn, kiếm lời).

Thông thường, chỉ những cổ đông nhỏ lẻ, thiếu thông tin sẽ là người “cầm lửa” sau cùng, bị thua lỗ vì mua cổ phiếu giá cao theo tư vấn hay bản phân tích (miễn trách) của công ty chứng khoán, trong khi chính công ty chứng khoán thì “cao chạy, xa bay” khi cổ phiếu chạm mức giá này.

Hoạt động làm giá này công khai đến mức không chỉ một công ty tham gia mà hai, ba công ty chứng khoán liên kết lại để thực hiện. Việc liên kết này phù hợp với lợi ích của cả công ty chứng khoán là phối hợp nguồn lực của hơn một công ty để đánh cổ phiếu lên, đồng thời phù hợp lợi ích người chủ doanh nghiệp không muốn bán sỉ một lượng lớn cổ phiếu chiếm hơn 5% vốn điều lệ cho một công ty.

Công ty chứng khoán là một các trong những chủ thể có chức năng và khả năng tham gia tạo lập thị trường. Nhóm này tạo lập thị trường theo hướng nào thì thị trường phát triển theo hướng đó. Xu hướng đầu tư vào các cổ phiếu có đội lái hiện nay một phần do công ty chứng khoán cổ vũ và khởi xướng.

Vì thế, hoạt động tham gia tạo lập thị trường của các công ty chứng khoán cần sự điều chỉnh nhiều hơn của các quy định pháp luật.     

Thành Nam

(ĐTCK)