Đấu thầu trái phiếu ế ẩm, vì sao?

Từ một kênh huy động vốn được xem là hiệu quả của Chính phủ và một lựa chọn đầu tư an toàn được một số định chế tài chính nước ngoài khuyến nghị nên đầu tư, các đợt đấu thầu trái phiếu chính phủ gần đây đang lâm vào tình cảnh ế ẩm.

Lãi suất không gặp nhau

Kể từ ngày 7 - 28/3, Sàn Hà Nội (HASTC) đã tổ chức 3 đợt đấu thầu trái phiếu chính phủ do Kho bạc Nhà nước và Ngân hàng Phát triển Việt Nam phát hành và cả 3 đợt đều không thành công.

Cụ thể, ngày 7/3, HASTC tổ chức đấu thầu 500 tỷ đồng trái phiếu chính phủ, kỳ hạn 15 năm, do Ngân hàng Phát triển Việt Nam phát hành. Tham gia đấu thầu duy nhất có 1 thành viên với tổng số tiền đăng ký đấu thầu hợp lệ là 25 tỷ đồng.

Kết thúc đợt đấu thầu, lãi suất đăng ký thấp nhất 9,3%/năm, trong khi lãi suất trần mà Bộ Tài chính đưa ra là 8,8%/năm. Đợt đấu thầu đã không thành công.

Ngày 14/3, HASTC tiếp tục tổ chức đấu thầu trái phiếu chính phủ theo lô lớn, đợt 1, lô 1 do Kho bạc Nhà nước phát hành, với tổng giá trị gọi thầu là 1.000 tỷ đồng, kỳ hạn 5 năm.

Tham gia đấu thầu cũng chỉ có 1 thành viên, với tổng số tiền đăng ký đấu thầu hợp lệ là 400 tỷ đồng. Lãi suất đăng ký thấp nhất là 9%/năm, trong khi lãi suất trần mà Bộ Tài chính đưa ra là 8,5%/năm. Đợt đấu thầu này cũng không thành công.

Đợt đấu thầu trái phiếu chính phủ chịu chung số phận thất bại gần đây nhất do Kho bạc Nhà nước phát hành được tổ chức ngày 28/3.

Khối lượng trái phiếu phát hành lần này là 1.500 tỷ đồng, kỳ hạn 5 năm, hình thức bán cao hơn hoặc thấp hơn mệnh giá. Đã có 3 thành viên tham gia đấu thầu, với tổng số tiền đăng ký đấu thầu hợp lệ là 120 tỷ đồng. Nhưng lãi suất đăng ký thấp nhất là 8,9%/năm (cao nhất là 9,5%/năm), so với mức lãi suất trần là 8,5%/năm thì khối lượng trúng thầu bằng 0.

Sẽ điều chỉnh lãi suất trần?

Trước thực trạng có quá nhiều loại trái phiếu do phát hành nhiều đợt, qua cả bảo lãnh và đấu thầu, Bộ Tài chính đã ban hành quyết định về việc phát hành trái phiếu lô lớn (phát hành một lô có khối lượng lớn nhưng chia thành nhiều đợt phát hành, có cùng ngày đáo hạn) nhằm tạo điều kiện cho việc đưa trái phiếu trên thị trường sơ cấp giao dịch trên thị trường thứ cấp được thuận lợi hơn.

Trong năm 2007, HASTC đã phối hợp với Kho bạc Nhà nước thực hiện thí điểm thành công đấu thầu trái phiếu chính phủ theo lô lớn, mở ra triển vọng huy động vốn cho Ngân sách Nhà nước, đồng thời nâng cao chất lượng phát hành và giao dịch trái phiếu chính phủ.

Tuy nhiên, trước tình hình lạm phát tăng cao, lãi suất huy động của các ngân hàng tăng đột biến, bước sang năm 2008, những đợt đấu thầu trái phiếu chính phủ đều không thành công.

Trao đổi với báo giới, bà Nguyễn Thị Hoàng Lan, Phó giám đốc HASTC cho biết, nguyên nhân chính của các đợt đấu thầu trái phiếu chính phủ không thành công là do lãi suất trần mà Bộ Tài chính đưa ra khá thấp.

"Việc không thành công của các đợt đấu thầu có thể nhìn thấy trước, nhưng kế hoạch của Kho bạc Nhà nước đưa ra nên vẫn phải tiến hành", bà Lan nói.

Tuy nhiên, đứng về mặt vĩ mô, Bộ Tài chính vẫn muốn đưa ra lãi suất trần trái phiếu chính phủ để lãi suất ngân hàng (hiện đang ở mức cao) phải điều chỉnh dần cho phù hợp.

Nguyên nhân thứ hai là do nhiều dự án và các chương trình thực hiện bằng nguồn huy động trái phiếu chính phủ được giải ngân chậm, nên Bộ Tài chính cũng không muốn huy động trái phiếu chính phủ với lãi suất cao và để tiền nằm một chỗ.

Nguyên nhân thứ ba là do thị trường trái phiếu chưa thực sự phát triển, tính thanh khoản chưa cao, loại trái phiếu chính phủ có kỳ hạn dài (từ 5 năm trở lên), không hấp dẫn nhà đầu tư, nhất là các nhà đầu tư nước ngoài. Nguồn vốn huy động của nhiều nhà đầu tư nước ngoài chủ yếu là vốn ngắn hạn, họ không dễ dùng nguồn vốn này để đầu tư đến 5 năm.

Thực tế thì những đợt phát hành trái phiếu chính phủ trước đây có kỳ hạn 2 - 3 năm đều thành công.

Hiện đã có 63 thành viên đủ điều kiện tham gia đấu đầu trái phiếu chính phủ tại HASTC. Ngoài 9 thành viên là các ngân hàng, quỹ đầu tư nước ngoài, các thành viên còn lại chủ yếu là các ngân hàng thương mại, công ty chứng khoán và công ty bảo hiểm trong nước...

Hiện nay, các ngân hàng thương mại đang khó khăn về vốn (do chính sách thắt chặt tiền tệ), lãi suất huy động cao hơn lãi suất đầu tư vào trái phiếu chính phủ, nguồn tài chính của các công ty chứng khoán không dồi dào do thị trường chứng khoán suy giảm mạnh. Do đó, việc có ít thành viên tham gia đấu thầu trái phiếu chính phủ cũng là điều dễ hiểu.

Đứng trước thực trạng trên, để đạt được mục tiêu huy động vốn cho các dự án đã lên kế hoạch, theo các chuyên gia tài chính, Bộ Tài chính sẽ phải tính toán đến việc điều chỉnh lãi suất trần.

Ngay thời điểm này cũng có thể nâng lên một chút để các thành viên quan tâm hơn, dù mức lãi suất đó chưa chắc đáp ứng được mong muốn của họ.

Đây cũng là động thái điều chỉnh cần thiết để bên cần vốn và nhà đầu tư có thể gặp nhau.