Theo VIS Rating, ngành xây dựng Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ nhờ các trợ lực từ đầu tư công và sự phục hồi của thị trường bất động sản. Tuy nhiên, sự gia tăng về chi phí và áp lực tài chính đang tạo ra sự phân hóa tín nhiệm ngày càng sâu sắc giữa các doanh nghiệp trong ngành…

Theo Báo cáo Nhận định thị trường ngành xây dựng 6 tháng năm 2026 được VIS Rating công bố ngày 15/9, hoạt động xây dựng trong nửa đầu năm 2026 đã có sự tăng tốc khi tốc độ tăng trưởng GDP thực của toàn ngành bứt phá từ mức 8,5% trong quý 1/2026 lên tới 10,2% trong quý 2/2026.

LỰC ĐẨY TỪ THỊ TRƯỜNG VÀ GÁNH NẶNG CHI PHÍ

Động lực dẫn dắt sự tăng trưởng này phần lớn đến từ nỗ lực đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công, đạt 357 nghìn tỷ đồng, tương đương mức tăng 12% so với cùng kỳ năm ngoái và hoàn thành 35,5% kế hoạch đề ra.

Cùng với đó, sự phục hồi của thị trường bất động sản nhà ở cũng góp phần tạo lực đẩy mạnh mẽ khi nguồn cung căn hộ thương mại đủ điều kiện mở bán tại hai đầu tàu kinh tế là Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh tăng vọt, lần lượt 55% và 78% so với cùng kỳ.

Ngoài ra, triển vọng của ngành còn được củng cố bởi các chính sách vĩ mô, điển hình là Luật Xây dựng năm 2025 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Theo VIS Rating, việc luật mới chú trọng tinh gọn quy trình phê duyệt, miễn giấy phép xây dựng và áp dụng các cơ chế đặc thù được đánh giá sẽ là bước ngoặt giúp giảm chậm trễ thủ tục hành chính và thúc đẩy tiến độ các dự án.

Tuy vậy, cùng với sự gia tăng nhu cầu, áp lực chi phí đầu vào cũng tăng theo, tạo áp lực lên các nhà thầu khi giá thép thi công tăng từ 8% đến 10%, cùng với mức tăng từ 3% đến 4% của giá xi măng so với cùng kỳ. Chi phí nguyên vật liệu đắt đỏ và sự gia tăng của chi phí nhân công cũng làm giảm mức cải thiện biên lợi nhuận của toàn ngành trong bối cảnh nhu cầu cao.

Áp lực này được phản ánh rõ qua bức tranh tài chính quý 2/2026, khi có tới 16 trên tổng số 30 công ty xây dựng niêm yết ghi nhận sự sụt giảm về biên lợi nhuận gộp.

SỰ PHÂN HÓA TÍN NHIỆM SÂU SẮC

Trong bối cảnh cần nguồn vốn lớn để thi công dự án, dòng tiền chảy vào ngành xây dựng lại cho thấy sự thận trọng từ các định chế tài chính. Tính đến cuối tháng 6/2026, tín dụng ngân hàng dành cho lĩnh vực này chỉ tăng 6,36% so với thời điểm cuối năm 2025, thấp hơn đáng kể so với mức tăng trưởng tín dụng 8,37% của toàn hệ thống.

Dư nợ của ngành xây dựng chỉ chiếm khoảng 7,4% tổng dư nợ toàn nền kinh tế và gần như không thay đổi so với cuối năm 2025. Điều này cho thấy các ngân hàng vẫn tiếp tục duy trì quan điểm cấp tín dụng mang tính chọn lọc.

Bên cạnh đó, kênh huy động vốn qua thị trường trái phiếu cũng khá hạn chế với chỉ 1.525 tỷ đồng được phát hành trong 6 tháng đầu năm. Hoạt động huy động này cũng chỉ tập trung ở các tổ chức phát hành cũ như Coteccons và Fecon, với mục đích chủ yếu là bổ sung vốn lưu động và tái cơ cấu nợ thay vì đầu tư mở rộng.

Theo VIS Rating, môi trường kinh doanh với chi phí tăng cao và nguồn vốn bó hẹp đã nới rộng khoảng cách giữa các doanh nghiệp. Dù tổng doanh thu toàn ngành vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực ở mức 12,3% so với cùng kỳ, nhưng kết quả này không đồng đều mà phần lớn thuộc về các nhà thầu quy mô lớn và vừa, trong khi nhiều nhà thầu nhỏ lại suy giảm doanh thu.

Nhờ lợi thế vượt trội về khả năng lựa chọn dự án, năng lực triển khai, vị thế đàm phán và ưu thế mua sắm nguyên vật liệu số lượng lớn, các nhà thầu lớn không chỉ có khả năng chuyển hóa hợp đồng thành dòng tiền tốt hơn mà còn ghi nhận dòng tiền hoạt động (CFO) tăng vọt khoảng 50% so với quý trước.

Ở chiều ngược lại, các nhà thầu quy mô vừa và nhỏ đang phải chật vật khi dòng tiền hoạt động liên tục duy trì ở mức âm, dẫn đến áp lực thanh khoản ngày một gia tăng. Khó khăn càng tăng lên khi chi phí vay cao hơn làm chi phí lãi vay toàn ngành tăng tới 25% so với cùng kỳ, dù tổng dư nợ vay chỉ tăng 5%.

Vì vậy, sức khỏe tài chính chung của ngành đối mặt với thách thức lớn, hệ số bao phủ lãi vay (EBIT/Lãi vay) trượt dốc từ mức 2,7 lần vào cuối năm 2025 xuống chỉ còn gần 1,9 lần vào cuối quý 2/2026.