Dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh đặt ra các nguyên tắc quản trị rủi ro thị trường, trách nhiệm của các chủ thể cũng như luật hóa các hành vi bị nghiêm cấm như gian lận, làm giả hồ sơ, tài liệu; tạo cung cầu giả tạo để thao túng giá…

Để thị trường hàng hóa phái sinh thực sự được quản lý hiệu quả hơn nữa từ đó mở ra không gian phát triển mới cho nền kinh tế, việc sở hữu một hạ tầng pháp lý minh bạch, đạt chuẩn quốc tế được xem là điều kiện tiên quyết.

Nhằm đáp ứng đòi hỏi cấp thiết đó, dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh đã tạo ra bước ngoặt thể chế quan trọng: nâng cấp toàn bộ khung pháp lý hiện hành từ cấp Nghị định, Thông tư lên cấp Luật.

Hiện tại, hồ sơ dự án Luật do Bộ Công Thương chủ trì soạn thảo đã được chuyển sang Bộ Tư pháp thẩm định, sẵn sàng cho bước thể chế hóa tiếp theo.

Tại dự thảo lần mới nhất này, Bộ Công thương đề xuất quy định về sản phẩm, phương thức giao dịch và chủ thể tham gia thị trường đảm bảo phù hợp với thông lệ quốc tế. Thiết lập hạ tầng thị trường đảm bảo kiểm soát rủi ro, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh...

Đặc biệt, dự thảo đặt ra các nguyên tắc quản trị rủi ro thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh, trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường. Trong đó, luật hóa các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến việc thực hiện hành vi gian lận, lừa đảo, làm giả hồ sơ, tài liệu; tạo cung cầu giả tạo để thao túng giá… về thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh.

Góp ý về dự thảo luật, Tiến sỹ Cấn Văn Lực đề nghị quy định cụ thể hơn các hành vi bị cấm nhằm kiểm soát thao túng và lạm dụng thị trường; tiệm cận các chuẩn mực quốc tế về giám sát thị trường, phòng ngừa gian lận và quản trị rủi ro.

Trước sự phát triển nhanh chóng của công nghệ tài chính, công nghệ số, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cao Bằng kiến nghị bổ sung thêm quy định về việc “sử dụng thuật toán, phần mềm giao dịch tự động, hệ thống trí tuệ nhân tạo hoặc phương tiện kỹ thuật khác để thực hiện các hành vi hoặc để can thiệp trái phép vào hệ thống giao dịch, hệ thống thanh toán bù trừ, gây nhiễu loạn, mất ổn định và an toàn thị trường”.

Còn Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị rà soát, làm rõ hơn một số hành vi "tạo giá giả", "cung cầu giả tạo", "gây hiểu lầm" do trong dự thảo mới dừng ở mức khái quát. Do đó có thể gây khó khăn trong việc xác định hành vi vi phạm và xử lý trên thực tế.

Bộ Công thương cho biết đơn vị đã rà soát, cụ thể hóa các hành vi bị nghiêm cấm nhằm tăng cường phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi thao túng, gian lận và lạm dụng thị trường.

Theo đó, Điều 7 đã quy định cụ thể các hành vi tạo cung, cầu giả tạo; thao túng giá; đặt, sửa, hủy lệnh không nhằm mục đích thực hiện giao dịch; đặt lệnh theo nhiều mức giá gây hiểu nhầm về cung, cầu; giao dịch thông đồng; tác động đến giá trong thời gian xác định giá thanh toán; can thiệp vào chuẩn tham chiếu, giá tham chiếu, giá thanh toán; giao dịch chạy trước lệnh của khách hàng và các hành vi lạm dụng thị trường khác.

Đối với đề nghị quy định riêng hành vi sử dụng thuật toán, phần mềm giao dịch tự động, trí tuệ nhân tạo hoặc phương tiện kỹ thuật khác để thực hiện hành vi vi phạm, Bộ Công thương nhấn mạnh không quy định thành một hành vi độc lập. Nguyên nhân là do hành vi bị nghiêm cấm được xác định theo bản chất, mục đích và hậu quả của hành vi, không phụ thuộc vào công nghệ hoặc phương tiện được sử dụng.

Liên quan đến hành vi sử dụng thông tin nội bộ để giao dịch hàng hóa phái sinh cho chính mình hoặc cho tổ chức, cá nhân khác, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng cho rằng dự thảo chưa xác định rõ chủ thể được coi là người nắm giữ thông tin nội bộ. Do đó, đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung định nghĩa "người có liên quan", "người nội bộ"…

Liên đoàn luật sư Việt Nam cũng đề nghị sửa đổi, bổ sung định nghĩa “thông tin nội bộ” nhằm tạo khuôn khổ pháp lý chặt chẽ.

Theo Bộ Công thương, dự thảo luật đã tách và hoàn thiện khái niệm “thông tin nội bộ” tại khoản 34 Điều 3.

Theo đó, thông tin nội bộ được xác định là thông tin chính xác, chưa được công khai, liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến hàng hóa cơ sở, hợp đồng hàng hóa phái sinh, kho được chấp thuận, tồn kho, năng lực sản xuất, vận chuyển, giao nhận, lệnh chưa thực hiện của khách hàng và các thông tin khác mà nếu được công bố có khả năng ảnh hưởng đáng kể đến giá.

Đồng thời, khoản 2 Điều 7 chỉ tập trung quy định hành vi sử dụng, tiết lộ, cung cấp thông tin nội bộ hoặc tư vấn giao dịch trên cơ sở thông tin nội bộ.