Pháp luật quy định trách nhiệm của người sử dụng lao động khi chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm thất nghiệp, đồng thời cho phép người lao động khiếu nại, tố cáo hoặc khởi kiện để bảo vệ quyền lợi nếu việc nợ đóng ảnh hưởng đến chế độ được hưởng…

Ông Trần Tuấn Tú, Trưởng phòng Bảo hiểm thất nghiệp, Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), cho biết Luật Việc làm năm 2025 có nhiều nội dung mới liên quan đến chính sách bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) theo hướng mở rộng quyền lợi, nới một số điều kiện thụ hưởng và bổ sung các chế độ hỗ trợ đối với người lao động.

Cùng với việc mở rộng quyền lợi, pháp luật cũng quy định rõ trách nhiệm của các bên tham gia chính sách, từ người lao động, người sử dụng lao động đến các cơ quan, tổ chức có liên quan.

Theo ông Tú, đối với các hành vi vi phạm ở mức độ xử phạt hành chính, hiện việc xử lý được thực hiện theo Nghị định số 12/2022/NĐ-CP của Chính phủ. Bộ Nội vụ đang xây dựng, trình Chính phủ sửa đổi nghị định này để bổ sung các hành vi vi phạm liên quan đến những quy định mới của Luật Việc làm năm 2025 và Nghị định số 374/2025/NĐ-CP.

Một trong những vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động là tình trạng doanh nghiệp không đóng, chậm đóng BHTN hoặc không hoàn tất thủ tục xác nhận quá trình tham gia bảo hiểm sau khi người lao động chấm dứt hợp đồng.

CHỦ ĐỘNG KIỂM TRA KHI NGHI NGỜ DOANH NGHIỆP NỢ ĐÓNG BHTN

Theo quy định, nếu người lao động chấm dứt hợp đồng nhưng người sử dụng lao động không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng BHTN, khiến thời gian tham gia của người lao động không được ghi nhận và quyền lợi không được giải quyết, người sử dụng lao động phải chịu trách nhiệm đối với các quyền lợi bị ảnh hưởng.

“Người lao động có quyền khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của mình nếu doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm. Trên thực tế, người lao động đã hoàn thành trách nhiệm đóng góp thông qua tiền lương hằng tháng, nhưng nếu người sử dụng lao động không thực hiện phần nghĩa vụ của mình mà còn chiếm dụng khoản này, sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động”, ông Tú nhấn mạnh.

Bên cạnh chế tài hành chính, pháp luật cũng có các quy định xử lý hình sự đối với những hành vi vi phạm nghiêm trọng về bảo hiểm xã hội, BHTN và bảo hiểm y tế.

Bộ luật Hình sự đã quy định các tội danh liên quan đến hành vi gian lận, trốn đóng bảo hiểm. Các cơ quan có thẩm quyền cũng đã ban hành hướng dẫn về việc xử lý những trường hợp có dấu hiệu vi phạm, trong đó có hành vi trốn đóng, gian lận hoặc giả mạo hồ sơ nhằm trục lợi các chế độ bảo hiểm.

Theo đại diện Cục Việc làm, hệ thống quy định hiện nay bao gồm cả chế tài hành chính và hình sự nhằm tăng cường kiểm soát việc thực hiện chính sách, hạn chế tình trạng vi phạm, lạm dụng hoặc trục lợi BHTN.

Do đó, trong quá trình tham gia và thụ hưởng chính sách, cả người lao động và người sử dụng lao động đều cần thực hiện đúng trách nhiệm theo quy định để bảo đảm quyền lợi và hạn chế những rủi ro pháp lý phát sinh.

Nếu phát hiện doanh nghiệp nợ đóng BHTN, người lao động có thể gửi đề nghị bằng văn bản hoặc email yêu cầu doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ đóng còn thiếu và hoàn tất các thủ tục xác nhận quá trình tham gia bảo hiểm.

Trường hợp doanh nghiệp không thực hiện hoặc không hợp tác giải quyết, người lao động có thể phản ánh, khiếu nại tới cơ quan bảo hiểm xã hội nơi doanh nghiệp tham gia bảo hiểm; gửi đơn đến cơ quan có thẩm quyền về lao động tại địa phương hoặc thực hiện quyền khởi kiện khi việc nợ đóng gây ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Ông Trần Tuấn Tú lưu ý người lao động không phải chịu trách nhiệm đối với việc doanh nghiệp nợ đóng BHTN. Tuy nhiên, người lao động cần chủ động kiểm tra, yêu cầu doanh nghiệp khắc phục, đồng thời thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo hoặc khởi kiện khi cần thiết để tránh quyền lợi bị kéo dài hoặc ảnh hưởng.

Việc thường xuyên theo dõi quá trình đóng BHTN cũng đặc biệt quan trọng đối với người lao động chuẩn bị chấm dứt hợp đồng, bởi thời gian đã đóng BHTN là một trong những căn cứ để xác định điều kiện và thời gian hưởng trợ cấp thất nghiệp.

NỢ ĐÓNG BHTN CÓ ĐƯỢC HƯỞNG TRỢ CẤP THẤT NGHIỆP?

Một trong những vấn đề người lao động quan tâm là khi doanh nghiệp đang nợ tiền BHXH, BHTN thì sau khi nghỉ việc có được giải quyết trợ cấp thất nghiệp hay không.

Theo quy định của Luật Việc làm năm 2025, để được hưởng trợ cấp thất nghiệp, người lao động phải đáp ứng các điều kiện liên quan đến việc chấm dứt hợp đồng lao động, thời gian tham gia BHTN, thời hạn nộp hồ sơ và tình trạng việc làm.

Theo đó, người lao động phải chấm dứt hợp đồng lao động hoặc hợp đồng làm việc đúng quy định, trừ một số trường hợp không thuộc diện hưởng như đơn phương chấm dứt hợp đồng trái pháp luật hoặc đang hưởng lương hưu, trợ cấp mất sức lao động hằng tháng.

Đồng thời, người lao động phải đáp ứng điều kiện về thời gian đóng BHTN theo từng loại hợp đồng lao động.

Đối với người làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn hoặc không xác định thời hạn, người lao động phải có từ đủ 12 tháng đóng BHTN trở lên trong thời gian 24 tháng trước khi chấm dứt hợp đồng.

Đối với trường hợp thuộc nhóm hợp đồng có thời hạn ngắn theo quy định, thời gian đóng BHTN được xem xét trong khoảng thời gian tương ứng mà pháp luật quy định.

Bên cạnh đó, người lao động phải nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp trong thời hạn 3 tháng kể từ ngày chấm dứt hợp đồng lao động hoặc hợp đồng làm việc.

Nghị định số 374/2025/NĐ-CP quy định trong thời hạn này, người lao động chưa có việc làm và có nhu cầu hưởng trợ cấp thất nghiệp phải nộp một bộ hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp cho trung tâm dịch vụ việc làm tại địa phương nơi người lao động có nhu cầu nhận trợ cấp theo quy định.

Như vậy, việc doanh nghiệp còn nợ một phần BHXH, BHTN không đồng nghĩa người lao động đương nhiên mất quyền hưởng trợ cấp thất nghiệp.

Trường hợp thời gian BHTN đã được doanh nghiệp thực đóng và được cơ quan bảo hiểm xã hội xác nhận đáp ứng đủ điều kiện theo quy định, người lao động vẫn có cơ sở để được xem xét giải quyết trợ cấp thất nghiệp.

Cơ quan bảo hiểm xã hội xác nhận quá trình tham gia của người lao động trên cơ sở thời gian thực tế đã đóng. Sau khi doanh nghiệp hoàn thành khoản tiền còn nợ và số tiền được thu hồi, thời gian tham gia bảo hiểm tương ứng sẽ được xác nhận bổ sung theo quy định.

Tuy nhiên, nếu phần thời gian BHTN đã được xác nhận chưa đủ điều kiện tối thiểu để hưởng trợ cấp thất nghiệp, việc doanh nghiệp nợ đóng có thể trực tiếp ảnh hưởng đến quá trình giải quyết chế độ của người lao động.

Vì vậy, người lao động nên chủ động kiểm tra tình trạng đóng BHTN trước khi chấm dứt hợp đồng, nhất là trong trường hợp doanh nghiệp có dấu hiệu chậm đóng hoặc nợ kéo dài. Khi phát hiện quyền lợi bị ảnh hưởng, người lao động cần sớm yêu cầu doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ và sử dụng các cơ chế khiếu nại, tố cáo hoặc khởi kiện theo quy định để bảo vệ quyền lợi chính đáng.