Một nhà đầu tư thực sự không chỉ là người sở hữu tài khoản hay thường xuyên giao dịch. Nhà đầu tư cần tập trung vào các sản phẩm đầu tư dài hạn như quỹ, hiểu rõ mục tiêu đầu tư của mình, nắm được các lớp tài sản và cách phân bổ tài sản...

Trong kỷ nguyên công nghệ số, tốc độ mở tài khoản, giao dịch và tiếp cận thông tin trên thị trường tài chính ngày càng được rút ngắn. Tuy nhiên, tốc độ nhanh hơn không đồng nghĩa với việc nhà đầu tư trở nên thông minh hơn. Ngược lại, nếu thiếu phương pháp và kỷ luật, công nghệ thậm chí có thể khiến những sai lầm trong đầu tư được nhân lên với tốc độ cao hơn và quy mô lớn hơn.

Đây là một trong những vấn đề được đặt ra khi nhìn vào thực trạng phát triển của thị trường chứng khoán và ngành quản lý quỹ tại Việt Nam.

Chia sẻ tại Hội nghị "Đầu tư thông minh trong kỷ nguyên số: Nhận diện cơ hội đầu tư qua các quỹ" diễn ra sáng nay 25/8, bà Nguyễn Thị Hằng Nga, Tổng giám đốc Công ty Quản lý quỹ Vietcombank (VCBF) cho biết, Việt Nam hiện có gần 13,7 triệu tài khoản chứng khoán, tương đương khoảng 13% dân số.

Trong khi đó, quỹ mở, dù đã xuất hiện trên thị trường hơn 10 năm, hiện có khoảng 2,4 triệu tài khoản chứng chỉ quỹ.

Tuy nhiên, nếu nhìn vào quy mô tài sản, tổng quy mô của quỹ mở mới đạt khoảng 66.000 tỷ đồng, tương đương dưới 0,1% GDP. So với những quốc gia có ngành quản lý quỹ phát triển, tỷ lệ này vẫn ở mức rất thấp, khi tại một số thị trường, quy mô ngành quản lý quỹ có thể chiếm 20%, 30%, thậm chí hơn 100% GDP.

Những con số này cho thấy số lượng tài khoản lớn chưa đồng nghĩa với việc thị trường đã có một lực lượng nhà đầu tư thực sự lớn.

Trong khi đó, theo bà Nguyễn Ngọc Linh, Tổng giám đốc Công ty CP Chứng khoán DNSE, sau khi lọc các tài khoản trùng lặp, tỷ lệ dân số thực sự tham gia đầu tư được đưa ra ở mức khoảng 6% dân số trên khoảng 13,7 triệu tài khoản chứng khoán. 

Bà Hằng Nga nhấn mạnh: Một nhà đầu tư thực sự không chỉ là người sở hữu tài khoản hay thường xuyên giao dịch. Nhà đầu tư cần tập trung vào các sản phẩm đầu tư dài hạn như quỹ, hiểu rõ mục tiêu đầu tư của mình, nắm được các lớp tài sản và cách phân bổ tài sản, đồng thời có kỷ luật và khả năng đi qua những biến động của thị trường.

Do đó, quy mô khiêm tốn của quỹ mở - một sản phẩm được định vị cho đầu tư dài hạn - cho thấy dù số lượng tài khoản trên thị trường rất lớn, Việt Nam vẫn chưa hẳn đã có nhiều nhà đầu tư thực sự theo nghĩa đầu tư dài hạn và có phương pháp.

Công nghệ đã giúp thị trường tài chính thay đổi rất mạnh. Trước đây, nhà đầu tư phải thực hiện nhiều thủ tục bằng giấy khi mở tài khoản hoặc đặt lệnh giao dịch. Hiện nay, việc mở tài khoản chỉ mất vài phút và giao dịch trở nên đơn giản hơn rất nhiều.

Tuy nhiên, một trong những yếu tố quan trọng nhất mà công nghệ không thể thay đổi là thời gian.

Dữ liệu được chia sẻ từ quỹ cổ phiếu VCBS BCF cho thấy: Nếu nhà đầu tư đầu tư liên tục từ thời điểm quỹ thành lập cách đây 12 năm với số tiền 1 tỷ đồng, đến nay số tiền có thể đạt gần 4,3 tỷ đồng.

Tuy nhiên, nếu bỏ lỡ 20 phiên tốt nhất của quỹ, số tiền chỉ còn khoảng 1,45 tỷ đồng.

Điểm đáng chú ý là những phiên tăng tốt nhất thường xuất hiện sau những phiên giảm mạnh nhất. Trong khi đó, những phiên giảm mạnh lại thường là thời điểm nhà đầu tư dễ hoảng loạn và rời bỏ thị trường nhất.

Vì vậy, khả năng duy trì kỷ luật, đi qua những phiên biến động mạnh và tiếp tục đầu tư có thể tạo ra sự khác biệt rất lớn về kết quả cuối cùng.

Dữ liệu của quỹ VCBS BCF cũng cho thấy xác suất có lãi thay đổi đáng kể theo thời gian nắm giữ. Nếu đầu tư trong 3 tháng, xác suất lỗ có thể lên tới hơn 34%, tương đương xác suất có lãi khoảng 66%.

Trong khi đó, nếu thời gian nắm giữ lên tới 5 năm, xác suất có lãi trong dữ liệu được chia sẻ là 100%, còn xác suất lỗ là 0%.

Một nghịch lý phổ biến là nhà đầu tư thường cho rằng mình cần lựa chọn đúng thời điểm để đạt được kết quả cao hơn. Tuy nhiên, trên thực tế, việc cố gắng lựa chọn thời điểm đầu tư lại có thể khiến lợi nhuận thấp hơn.

Điều này không chỉ xảy ra với đầu tư chứng khoán mà còn thể hiện rõ khi đầu tư vào các quỹ.

Nhà đầu tư thường có xu hướng lựa chọn những quỹ đang có lợi nhuận ngắn hạn cao nhất. Dữ liệu dòng tiền của một số quỹ nổi tiếng trên thị trường cho thấy dòng tiền thường có xu hướng chảy vào khi lợi nhuận của quỹ đạt mức cao trong năm trước đó. Như vậy, nhà đầu tư vẫn có xu hướng tìm kiếm những quỹ vừa có lợi nhuận cao trong thời gian gần nhất để đầu tư.

Hệ quả là nhà đầu tư thường mua chứng chỉ quỹ sau khi giá đã tăng. Khi đó, lợi nhuận thực tế của nhà đầu tư có thể thấp hơn lợi nhuận mà quỹ công bố. 

Đây cũng là lý do thường xuất hiện câu hỏi: Tại sao quỹ báo cáo lợi nhuận cao nhưng lợi nhuận của nhà đầu tư lại không cao tương ứng? Bà Hằng lý giải nguyên nhân nằm ở việc nhà đầu tư có xu hướng chỉ tập trung đầu tư vào quỹ sau khi quỹ đã tăng.

Thực tế cho thấy, khoảng cách giữa lợi nhuận của quỹ và lợi nhuận mà nhà đầu tư thực tế nhận được không chỉ xuất hiện tại Việt Nam. Theo thống kê được chia sẻ về các quỹ tại Mỹ trong giai đoạn 2014-2024, hiệu suất trung bình của quỹ trong 10 năm đạt 8,2%/năm.

Tuy nhiên, lợi suất thực tế của nhà đầu tư vào quỹ chỉ đạt khoảng 7%/năm, thấp hơn 1,2 điểm phần trăm so với hiệu suất của quỹ.

Khoảng cách này được gọi là behavior gap, tức khoảng cách giữa lợi nhuận của quỹ và lợi nhuận thực tế của nhà đầu tư do hành vi lựa chọn thời điểm đầu tư.

"Nhà đầu tư thông minh không nhất thiết là người giao dịch nhanh nhất hay có khả năng tiếp cận nhiều thông tin nhất. Quan trọng hơn, đó là người hiểu rằng đầu tư cần thời gian, có khả năng duy trì kỷ luật trước biến động và hạn chế việc chạy theo những kết quả ngắn hạn.

Đặc biệt, với các quỹ đầu tư, việc lựa chọn chỉ dựa trên lợi nhuận gần nhất có thể khiến nhà đầu tư rơi vào vòng lặp mua sau khi giá đã tăng. Trong khi đó, một chiến lược đầu tư dài hạn, kiên trì và kỷ luật có thể giúp nhà đầu tư hạn chế khoảng cách giữa hiệu suất của quỹ và lợi nhuận thực tế mà mình nhận được", Tổng giám đốc VCBF nhấn mạnh.