Dù đối mặt với rào cản thuế quan và các quy định kỹ thuật ngày càng khắt khe, Việt Nam vẫn khẳng định vị thế là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhờ năng lực sản xuất vượt trội và giá cả cạnh tranh, các đối tác Hoa Kỳ tiếp tục coi Việt Nam là thị trường thu mua chiến lược hàng đầu...

Tại hội thảo Phát triển kinh doanh xuất nhập khẩu với thị trường Hoa Kỳ với chủ đề: "Nắm bắt cơ hội – Tuân thủ quy định – Thúc đẩy thương mại cân bằng và bền vững", ông Lê Hoàng Tài, Phó Cục trưởng Cục xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), khẳng định Hoa Kỳ hiện là một trong những thị trường xuất khẩu trọng điểm của Việt Nam, đồng thời là đối tác giàu tiềm năng về đầu tư, công nghệ, đổi mới sáng tạo và kết nối chuỗi cung ứng. Với quy mô lớn, sức mua cao cùng hệ thống phân phối đa dạng, thị trường này tiếp tục mở ra dư địa tăng trưởng đáng kể cho doanh nghiệp Việt.

BỨT PHÁ THỊ PHẦN VÀ ÁP LỰC THƯƠNG MẠI CÂN BẰNG

Đánh giá về bức tranh thương mại song phương, ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán Thương mại, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ, cho biết trong 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại hai chiều đã đạt khoảng 132,4 tỷ USD. Kết quả này đưa Việt Nam trở thành đối tác thương mại lớn thứ 5 của Hoa Kỳ và nằm trong nhóm các quốc gia xuất khẩu hàng đầu vào thị trường này.

Đáng chú ý, thặng dư thương mại của Việt Nam hiện đứng đầu thế giới, vượt qua cả Đài Loan và Mexico. Tuy nhiên, bức tranh tăng trưởng cũng phản ánh sự chênh lệch. Trong khi xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ tăng trưởng ấn tượng trên 40%, thì chiều ngược lại lại khá khiêm tốn. Việc hàng hóa Việt Nam không ngừng mở rộng thị phần tại Hoa Kỳ một mặt khẳng định năng lực cạnh tranh, mặt khác cũng đặt ra bài toán lớn về tính minh bạch và khả năng tuân thủ quy định. Điều này đặc biệt quan trọng khi các cơ quan chức năng Hoa Kỳ ngày càng chú trọng tính ổn định, bền vững trong quan hệ song phương.

Phân tích sâu hơn về đặc thù thị trường, ông Hưng cho biết Hoa Kỳ có sức mua khổng lồ (khoảng 22,1 nghìn tỷ USD, tương đương gần 68% GDP toàn cầu), tạo sức hút mạnh mẽ với các nhà bán buôn, bán lẻ. Dù vậy, thị trường này lại thiếu tính đồng nhất khi nhu cầu tiêu dùng, hệ thống phân phối và quy định pháp lý có sự khác biệt rõ rệt giữa các bang, các vùng. Do đó, doanh nghiệp xuất khẩu cần xác định rõ phân khúc mục tiêu, kênh phân phối, khu vực địa lý và tính toán kỹ tổng chi phí khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, xu hướng tiêu dùng tại Hoa Kỳ cũng đang có sự dịch chuyển rõ nét. Đối với thực phẩm và hàng tiêu dùng, khách hàng ưu tiên các sản phẩm tiện lợi, chế biến sâu, minh bạch về nguồn gốc xuất xứ, đảm bảo sức khỏe và đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững.

Đối với dệt may, da giày, đồ gỗ và công nghiệp, nhà thu mua đặt lên hàng đầu khả năng truy xuất nguồn gốc nguyên liệu, sự ổn định về chất lượng và cơ chế kiểm soát rủi ro trong chuỗi cung ứng.

Hiện nay, Việt Nam đang nắm giữ lợi thế cạnh tranh lớn ở nhiều nhóm hàng chủ lực như điện tử, máy móc, dệt may, da giày, đồ gỗ, thủy sản và nông sản. Đơn cử như tại Hội chợ Magic Show (Sự kiện thương mại quốc tế hàng đầu về dệt may, da giày tại Las Vegas, Hoa Kỳ) mới đây, Việt Nam đã vươn lên vị trí dẫn đầu về xuất khẩu dệt may và da giày sang Hoa Kỳ, vượt qua cả Trung Quốc và Mexico.

Dù xu hướng đa dạng hóa nguồn cung toàn cầu đang tạo ra dư địa lớn, song ông Hưng cảnh báo các đơn hàng sẽ không tự động dịch chuyển về Việt Nam. Doanh nghiệp trong nước bắt buộc phải chứng minh được năng lực sản xuất thực chất, gia tăng tỷ lệ giá trị nội địa và sẵn sàng cung cấp dữ liệu minh bạch cho các đợt thẩm định, kiểm tra.

SIẾT CHẶT QUY ĐỊNH VÀ BÀI TOÁN TUÂN THỦ

Nhận định song hành với tiềm năng là mức độ cạnh tranh gay gắt cùng hệ thống pháp luật phức tạp, ông Tài cho biết Hoa Kỳ áp đặt các yêu cầu rất nghiêm ngặt về an toàn sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, ghi nhãn, môi trường, lao động và trách nhiệm xã hội trong chuỗi cung ứng.

Đồng tình, đại diện Thương vụ Việt Nam nhấn mạnh chính sách thương mại của Hoa Kỳ hiện nay gắn chặt với các mục tiêu an ninh quốc gia, an ninh kinh tế, bảo hộ sản xuất trong nước và an toàn chuỗi cung ứng. Bên cạnh mức thuế tối huệ quốc (MFN), Hoa Kỳ tăng cường áp dụng các biện pháp thuế quan theo Mục 301 (liên quan đến lao động cưỡng bức, dư thừa công suất, sở hữu trí tuệ), điều tra Mục 232 (an ninh quốc gia), cùng các biện pháp phòng vệ thương mại chống lẩn tránh thuế. Các quy định này ngày càng rộng và khắt khe, nhằm hạn chế rủi ro cho sản xuất nội địa.

Trước thực tế này, ông Hưng khuyến nghị các doanh nghiệp không nên có tâm lý hoang mang nhưng tuyệt đối không được chủ quan. Doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị thay vì bị động chờ đến khi hàng hóa bị tạm giữ hoặc bị điều tra. Việc thiếu hồ sơ kiểm chứng có thể khiến doanh nghiệp bị coi là không hợp tác và phải chịu mức thuế phạt rất cao.

Để phòng ngừa rủi ro, doanh nghiệp xuất khẩu cần triển khai ngay các giải pháp cốt lõi như quản trị chuỗi cung ứng: lập bản đồ chuỗi cung ứng, quản lý chi tiết danh mục nguyên liệu và nhà cung cấp, lưu trữ đầy đủ hóa đơn, tờ khai, hồ sơ lao động, dữ liệu sản xuất theo lô và các chứng nhận chuyên ngành.

Đồng thời chuẩn hóa hồ sơ giao thương. Xây dựng tài liệu giới thiệu bằng tiếng Anh chuyên nghiệp trước khi tham gia các hội chợ, chương trình kết nối. Hồ sơ cần làm rõ mã sản phẩm, chứng nhận chất lượng, nguồn nguyên liệu, vị trí nhà máy, công suất, số lượng đơn hàng tối thiểu, thời gian giao hàng và quy trình kiểm soát chất lượng.

Mặt khác, nâng cao giá trị gia tăng nội địa và đa dạng hóa nguyên liệu. Xác định rõ các dòng nguyên liệu có tính chất quyết định đến xuất xứ hàng hóa. Chủ động loại bỏ các nguồn cung rủi ro (ví dụ: các đối tác vi phạm Đạo luật chống lao động cưỡng bức người Ngô Duy Nhĩ). Tăng cường nhập khẩu nguyên liệu, thiết bị từ chính Hoa Kỳ (như nông sản, gỗ nguyên liệu) để vừa nâng cao chất lượng sản phẩm, vừa hỗ trợ cân bằng cán cân thương mại hai chiều.

Đồng thời theo dõi hậu kết nối. Tích cực phối hợp với các cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ để rà soát năng lực tài chính của đối tác, phát hiện sớm dấu hiệu lừa đảo hoặc rủi ro thương mại.

Theo ông Hưng, mặc dù thuế suất bình quân gia quyền của Việt Nam hiện chưa phải là thấp nhất so với một số quốc gia cạnh tranh, nhưng các đối tác Hoa Kỳ vẫn khẳng định coi Việt Nam là thị trường thu mua chiến lược và trọng điểm. Yếu tố quyết định nằm ở năng lực sản xuất linh hoạt, chất lượng mẫu mã liên tục cải thiện và giá thành cạnh tranh.

Niềm tin của các nhà nhập khẩu Hoa Kỳ được thể hiện qua những cam kết đơn hàng dài hạn. Điển hình, các tổ chức lớn như Hiệp hội May mặc và Giày dép Hoa Kỳ (AAFA) hay Hiệp hội Phân phối và Bán lẻ Giày dép Mỹ (FDRA) đã chốt các đơn hàng kéo dài đến tận năm 2027. Song song đó, các mặt hàng thế mạnh khác như đồ gỗ, thủy sản, sản phẩm nhựa và hàng điện tử Việt Nam vẫn tiếp tục duy trì sức hút lớn tại thị trường cờ hoa.