Việc đồng bộ các khâu từ phân loại, thu gom, tái chế đến đầu ra vật liệu tái chế đang trở thành một trong những điểm then chốt để hình thành chuỗi tuần hoàn...

Hành trình tuần hoàn nhựa 2026 vừa được khởi động tại TP. Hồ Chí Minh ngày 26/8 với hai hoạt động trọng tâm gồm thúc đẩy phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, từng bước nhân rộng mô hình Trạm thu hồi vật liệu tái chế (MRF) và mở cổng đăng ký Cuộc thi “Giải pháp Đổi mới Tuần hoàn Nhựa 2026” (PCIC 2026).

Chương trình do Unilever Việt Nam, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh và Hội Liên hiệp Phụ nữ TP. Hồ Chí Minh đồng tổ chức, với sự tham gia của Cục Môi trường.

TỪ SÁNG KIẾN ĐẾN THỰC TIỄN

Theo ông Vũ Đình Nam, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kinh tế tuần hoàn không thể được triển khai hiệu quả bởi một chủ thể riêng lẻ.

Ông Nam nhấn mạnh quan điểm Nhà nước sẽ đóng vai trò kiến tạo thể chế; các viện nghiên cứu, trường đại học cung cấp tri thức và công nghệ. Trong khi đó, doanh nghiệp đưa giải pháp vào sản xuất và thị trường, còn nhà đầu tư và các tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo cung cấp nguồn lực để các sáng kiến có tiềm năng được phát triển và mở rộng.

Hiện nay Việt Nam đang đẩy mạnh thực thi các quy định về kinh tế tuần hoàn và trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), yêu cầu đặt ra không chỉ nằm ở việc phân loại rác tại nguồn.

Theo các đơn vị tham gia chương trình, nếu vật liệu sau khi được người dân phân loại vẫn bị thu gom chung hoặc không có điểm tiếp nhận phù hợp, nỗ lực phân loại sẽ khó tạo ra nguồn nguyên liệu ổn định cho ngành tái chế. Vì vậy, việc tổ chức đồng bộ các khâu từ phân loại - thu gom – tái chế – đầu ra vật liệu tái chế đang trở thành một trong những điểm then chốt để hình thành chuỗi tuần hoàn.

"Kinh tế tuần hoàn không thể được triển khai bởi một chủ thể riêng lẻ. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế; viện, trường cung cấp tri thức và công nghệ; doanh nghiệp đưa giải pháp vào thị trường; nhà đầu tư và các tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo cung cấp nguồn lực. Chỉ khi các nguồn lực này được kết nối, sáng kiến mới có thể vượt khỏi thử nghiệm để tạo ra giá trị thực tế cho môi trường và nền kinh tế".

Trong khuôn khổ chương trình, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ TP. Hồ Chí Minh và Unilever Việt Nam ký kết hợp tác triển khai phân loại chất thải rắn tại nguồn, nghiên cứu và thí điểm mô hình MRF tại khu dân cư, chợ truyền thống, trường học và các địa điểm phù hợp.

Các hoạt động truyền thông, giáo dục cộng đồng cũng được triển khai song song nhằm đưa việc phân loại trở thành một phần trong sinh hoạt thường ngày. Đáng chú ý, chương trình không chỉ tập trung vào vận động người dân mà còn đồng thời xây dựng phương án tiếp nhận vật liệu sau phân loại.

Để hiện thực hóa sáng kiến này, Unilever Việt Nam và Công ty công nghệ GRAC đã phối hợp giữa chính quyền địa phương phường Tân Mỹ để thử nghiệm mô hình phân loại rác trên địa bàn.

Tại đây, vật liệu tái chế do người dân mang đến được cân, phân loại theo từng nhóm và lưu trữ riêng trước khi chuyển tới các đơn vị tái chế phù hợp. Dữ liệu tiếp nhận và phân loại được số hóa trên ứng dụng GRAC để người dân theo dõi.

Sau hơn ba tháng, trạm đã thu hồi hơn 5,5 tấn vật liệu tái chế, với hơn 700 lượt người dân tham gia. Mô hình đồng thời được sử dụng như một điểm sinh hoạt cộng đồng, nơi trẻ em được hướng dẫn về bảo vệ môi trường và tái sử dụng vật liệu.

GRAC là một trong những startup đã được vinh danh tại Cuộc thi PCIC 2024. Sau cuộc thi, giải pháp được kết nối với doanh nghiệp và địa phương để thử nghiệm tại Tân Mỹ. Đây là minh chứng cho thấy rõ một ý tưởng từ cuộc thi có thể tiếp tục được đưa vào môi trường vận hành thực tế, qua đó có thêm dữ liệu để hoàn thiện trước khi nhân rộng.

TÌM LỜI GIẢI CHO NHỮNG “ĐIỂM NGHẼN” MỚI

Sau Cuộc thi năm 2024 thu hút hơn 350 dự án, ý tưởng và doanh nghiệp, kết nối hơn 500 cá nhân, tổ chức và 42 chuyên gia, PCIC 2026 tiếp tục mở rộng tìm kiếm giải pháp cho các điểm nghẽn trong chuỗi tuần hoàn nhựa, từ thiết kế bao bì, vật liệu thay thế đến công nghệ tái chế, phân loại, thu gom và mô hình kinh doanh tuần hoàn.

Theo bà Nguyễn Thị Bích Vân, Tổng Giám đốc Quốc gia Unilever Việt Nam, thị trường tái chế đã có bước tiến nhưng lượng lớn vật liệu sau sử dụng vẫn chưa được khai thác hiệu quả, khiến nguồn cung vật liệu tái chế chưa ổn định về chất lượng và quy mô.

"Unilever luôn đồng hành cùng các đối tác trong hành trình thúc đẩy quản lý nhựa và kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam. Chúng tôi cam kết tiếp tục gia tăng tỷ lệ nhựa tái chế trong bao bì sản phẩm, qua đó góp phần tạo thêm nhu cầu cho vật liệu tái chế và thúc đẩy thị trường tuần hoàn nhựa phát triển mạnh mẽ, bền vững hơn trong thời gian tới".

Do đó, các sáng kiến công nghệ và đổi mới sáng tạo được kỳ vọng tháo gỡ các điểm nghẽn trong chuỗi phân loại - thu gom – tái chế, đồng thời nâng cao tính cạnh tranh về kinh tế. Unilever cho biết sẽ tiếp tục gia tăng tỷ lệ nhựa tái chế trong bao bì sản phẩm, qua đó tạo thêm nhu cầu đối với vật liệu tái chế.

Việc đồng thời thúc đẩy phân loại tại nguồn và tìm kiếm giải pháp công nghệ cho thấy cách tiếp cận không chỉ tập trung vào xử lý rác thải mà hướng tới tổ chức lại cả dòng vật liệu. Một mặt, hệ thống thu gom cần được cải thiện để những vật liệu đã được phân loại thực sự đi vào chuỗi tái chế; mặt khác, công nghệ và mô hình kinh doanh mới cần tiếp tục giải quyết những dòng vật liệu khó xử lý, trong đó có nhựa mềm và các loại nhựa khó tái chế.

Cách tiếp cận này cũng gắn với quá trình Việt Nam triển khai EPR và Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035. Trong đó, đổi mới sáng tạo, công nghệ và dữ liệu được kỳ vọng đóng vai trò ngày càng lớn trong tổ chức phân loại, thu gom, tái chế và quản lý dòng vật liệu.

Năm nay, PCIC mở rộng đối tượng tham gia tới các nhóm R&D và đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp, đồng thời tăng kết nối với đơn vị thu gom, tái chế, doanh nghiệp ứng dụng và nhà đầu tư, hướng tới đưa giải pháp từ cuộc thi vào thử nghiệm và thực tế.