Làm rõ việc nhận lương hưu thấp hơn khi đóng bảo hiểm xã hội 15 năm

Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 với nhiều thay đổi mang tính đột phá trong chính sách an sinh xã hội ở nước ta. Một trong những điểm mới nổi bật, có tác động sâu rộng đến hàng triệu người lao động là việc điều chỉnh điều kiện về thời gian đóng bảo hiểm xã hội tối thiểu để được hưởng lương hưu từ 20 năm xuống còn 15 năm.

Theo Bảo hiểm xã hội Việt Nam, quy định này được thiết kế trên cơ sở bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu mở rộng diện bao phủ và nguyên tắc đóng - hưởng của chính sách bảo hiểm xã hội.

Một số ý kiến băn khoăn rằng khi thời gian đóng giảm xuống, mức lương hưu sẽ thấp theo, từ đó việc tham gia bảo hiểm xã hội không còn thực sự hấp dẫn. Tuy nhiên, Bảo hiểm xã hội Việt Nam cho rằng cách nhìn này mới chỉ xét ở góc độ mức tiền nhận hàng tháng, chưa phản ánh đầy đủ giá trị tổng thể của chính sách.

Theo đó, quy định mới sẽ đặc biệt có lợi cho nhóm lao động trung niên bắt đầu tham gia bảo hiểm xã hội muộn, người lao động tự do, hoặc những trường hợp có thời gian tham gia không liên tục. Nhờ vậy, họ vẫn có cơ hội tích lũy đủ điều kiện để hưởng lương hưu, thay vì bị “loại khỏi hệ thống” như trước đây.

Thực tế, người dân không chỉ dừng lại ở việc được nhận lương hưu định kỳ hàng tháng, mà còn đi kèm với nhiều quyền lợi an sinh quan trọng. Người hưởng lương hưu được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí trong suốt thời gian hưởng, với mức hưởng quyền lợi khám, chữa bệnh cao hơn so với nhóm tự đóng bảo hiểm y tế.

Bên cạnh đó, người hưởng lương hưu còn được bảo đảm các chế độ tử tuất, bao gồm trợ cấp mai táng và trợ cấp tuất cho thân nhân.

Đáng chú ý, lương hưu không phải là khoản thu nhập “cố định” theo thời gian mà được Nhà nước điều chỉnh định kỳ, căn cứ vào chỉ số giá tiêu dùng và tăng trưởng kinh tế. Cơ chế này giúp đảm bảo giá trị thực của lương hưu, hạn chế tác động của lạm phát, từ đó duy trì mức sống ổn định cho người hưởng.

Như vậy, dù mức lương hưu ban đầu có thể không cao nếu thời gian đóng ngắn, nhưng xét tổng thể, việc có lương hưu hằng tháng kèm theo các bảo đảm an sinh lâu dài vẫn là phương án mang lại lợi ích bền vững cho người lao động khi về già.

Dù tạo điều kiện thuận lợi hơn, song cơ quan Bảo hiểm xã hội khẳng định chính sách bảo hiểm xã hội vẫn nhất quán với nguyên tắc: đóng - hưởng. Theo đó, người tham gia đóng càng cao, thời gian đóng càng dài thì mức lương hưu nhận được càng cao.

Điều này cho thấy việc giảm thời gian tối thiểu xuống 15 năm không đồng nghĩa với việc khuyến khích tham gia ngắn hạn, mà là mở rộng cơ hội tiếp cận chính sách. Trong khi đó, người lao động nếu có điều kiện vẫn nên tham gia bảo hiểm xã hội trong thời gian dài hơn để tối ưu hóa quyền lợi của mình.

Theo báo cáo của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, qua thực tiễn triển khai cho thấy, những điều chỉnh của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 đã bước đầu phát huy hiệu quả.

Ngay trong năm 2025 - giai đoạn chuyển tiếp và thực thi Luật, số người hưởng bảo hiểm xã hội một lần đã giảm 24,43% so với năm 2024. Trong 2 tháng đầu năm 2026, số người hưởng bảo hiểm xã hội một lần giảm 28,29% so với cùng kỳ năm 2025.

Đây là mức giảm đáng chú ý trong bối cảnh nhiều năm trước đó, tình trạng rút bảo hiểm xã hội một lần có xu hướng gia tăng và là thách thức lớn đối với mục tiêu đảm bảo an sinh bền vững. Những con số này bước đầu cho thấy người lao động đang có xu hướng cân nhắc kỹ hơn, lựa chọn ở lại hệ thống thay vì rút bảo hiểm xã hội một lần như trước đây.