Thị trường M&A toàn cầu đang chứng kiến xu hướng tập trung ngày càng rõ nét vào các thương vụ quy mô lớn, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) tái định hình cả dòng vốn đầu tư lẫn cách thức triển khai giao dịch...

Theo báo cáo "Xu hướng M&A toàn cầu – Triển vọng giữa năm 2026" của PwC công bố ngày 29/7, tổng giá trị giao dịch M&A toàn cầu được dự báo đạt khoảng 4 nghìn tỷ USD trong năm 2026, chủ yếu được thúc đẩy bởi các thương vụ quy mô lớn và làn sóng đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng phục vụ AI.

Báo cáo cũng cho thấy thị trường M&A toàn cầu đang ngày càng phân hóa rõ nét. Trong khi các nhà đầu tư có tiềm lực tài chính mạnh tiếp tục theo đuổi các thương vụ lớn nhằm mở rộng quy mô, nâng cao khả năng chống chịu và thúc đẩy chuyển đổi doanh nghiệp, số khác vẫn đối mặt áp lực từ điều kiện huy động vốn, định giá và bất định về kinh tế vĩ mô.

Những xu hướng này ngày càng trở nên đáng lưu ý đối với các doanh nghiệp và nhà đầu tư tại Việt Nam khi đưa ra các quyết định về tăng trưởng, chuyển đổi và phân bổ vốn trong bối cảnh thị trường đang thay đổi nhanh chóng.

CÁC THƯƠNG VỤ QUY MÔ LỚN THÚC ĐẨY TỔNG GIÁ TRỊ GIAO DỊCH

Theo báo cáo, tổng giá trị giao dịch M&A toàn cầu tăng khoảng 13% so với cùng kỳ năm trước và đạt mức cao nhất kể từ năm 2021, mặc dù số lượng giao dịch dự kiến giảm.

Diễn biến này tiếp tục phản ánh rõ nét đặc trưng của mô hình thị trường “hình chữ K”, khi đà tăng trưởng ngày càng tập trung vào một nhóm doanh nghiệp quy mô lớn, trong khi phần còn lại của thị trường vẫn đối mặt với nhiều áp lực và thách thức.

Cụ thể, các giao dịch M&A trên 5 tỷ USD đã chiếm gần một nửa tổng giá trị giao dịch toàn cầu tính đến thời điểm này trong năm. Con số này gấp đôi so với chỉ hai năm trước. Nếu loại trừ các thương vụ siêu lớn này, giá trị giao dịch giảm 4%.

Giá trị các giao dịch siêu lớn dự kiến ​​sẽ tăng 40% mỗi năm vào năm 2026 nếu tốc độ hiện tại được duy trì. Ở phân khúc cao cấp, các nhà mua có tiềm lực vốn mạnh đang theo đuổi quy mô, khả năng phục hồi và chuyển đổi chiến lược. Thương vụ sáp nhập trị giá 67 tỷ USD giữa NextEra Energy và Dominion Energy là một ví dụ điển hình – đây là thương vụ được thiết kế để tạo ra doanh nghiệp tiện ích được quản lý lớn nhất thế giới và là nền tảng cho nhu cầu điện năng ngày càng tăng.

Một điểm đáng chú ý là sự khác biệt ngày càng rõ nét giữa thị trường toàn cầu và khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Khu vực này chiếm 37% tổng số lượng giao dịch toàn cầu nhưng chỉ đóng góp 16% tổng giá trị. Tuy nhiên, khu vực Châu Á – Thái Bình Dương cũng ít phụ thuộc hơn vào các siêu thương vụ để duy trì đà tăng trưởng.

Phân tích của PwC cho thấy chênh lệch giữa tổng giá trị giao dịch và giá trị giao dịch sau khi loại trừ các siêu thương vụ tại Châu Á – Thái Bình Dương nhỏ hơn đáng kể so với mức trung bình toàn cầu, cho thấy thị trường này được hỗ trợ bởi nhiều giao dịch chiến lược có quy mô đa dạng thay vì chỉ một số ít thương vụ đặc biệt lớn.

Thị trường M&A tại Việt Nam cũng đang cho thấy nhiều đặc điểm tương tự. Nhà đầu tư ngày càng chú trọng chất lượng doanh nghiệp, sự phù hợp với định hướng đầu tư và khả năng tạo giá trị dài hạn. Những khoản đầu tư vào các doanh nghiệp như Imexpharm, Bibica hay Thiên Long cho thấy sức hấp dẫn của các thương hiệu và nền tảng doanh nghiệp Việt Nam đã khẳng định được vị thế trên thị trường.

Bên cạnh các ngành truyền thống như dược phẩm và hàng tiêu dùng, dòng vốn đầu tư cũng đang mở rộng sang những lĩnh vực như hạ tầng, logistics, chuyển đổi năng lượng và sản xuất công nghệ cao. Các khoản đầu tư vào Pharmacity hay Dat Bike phản ánh sự quan tâm gia tăng đối với xu hướng chăm sóc sức khỏe, chuyển đổi số và phát triển bền vững. Ngoài ra, định hướng điều hành kinh tế của Chính phủ, gồm các khuôn khổ chính sách như Nghị quyết 68 và Nghị quyết 79, cũng góp phần thúc đẩy đầu tư từ khu vực tư nhân.

Ông Tiong Hooi Ong, Phó Tổng giám đốc, PwC Việt Nam, nhận định rằng trong giai đoạn tiếp theo của thị trường M&A Việt Nam, nhà đầu tư sẽ trở nên chọn lọc hơn, tập trung vào các cơ hội liên quan đến xu hướng dài hạn như nhu cầu tiêu dùng, chuyển đổi số, phát triển hạ tầng và phát triển bền vững. "Việt Nam không chỉ là thị trường có tiềm năng tăng trưởng, mà còn là nơi nhiều chiến lược đầu tư khác nhau có thể tạo ra giá trị dài hạn," ông nói.

LÀN SÓNG ĐẦU TƯ AI ĐANG MỞ RỘNG PHẠM VI ĐẦU TƯ NGOÀI M&A TRUYỀN THỐNG

AI đang làm thay đổi cách dòng vốn được phân bổ và cách các thương vụ được thực hiện trên toàn cầu. Vốn đang được đổ vào các mô hình AI tiên phong, trung tâm dữ liệu, hạ tầng số, năng lượng, kết nối hạ tầng và các quan hệ hợp tác chiến lược với tốc độ mà hoạt động M&A truyền thống khó phản ánh đầy đủ.

Đồng thời, dòng vốn này ngày càng được triển khai thông qua các hình thức như đầu tư thiểu số, liên doanh, hợp tác chiến lược và các cấu trúc đầu tư khác, thay vì chỉ tập trung vào các thương vụ mua lại nhằm nắm quyền kiểm soát.

Làn sóng phát triển AI đang định hình lại các ưu tiên đầu tư, tạo ra nhu cầu mới đối với hạ tầng và các năng lực chuyên môn chuyên biệt, đồng thời buộc nhà đầu tư phải đánh giá lại những ngành nghề và mô hình kinh doanh dễ bị tác động nhất bởi AI.

Bên cạnh các hoạt động M&A truyền thống, AI đang trở thành một hướng thu hút vốn đầu tư, sự quan tâm của lãnh đạo doanh nghiệp và các quyết định đầu tư chiến lược.

Tại Việt Nam, đầu tư vào các nền tảng hạ tầng phục vụ AI đang ngày càng rõ nét. Những khoản đầu tư liên quan đến trung tâm dữ liệu quy mô lớn, điện toán đám mây và năng lực AI cho thấy nỗ lực mạnh mẽ nhằm củng cố nền tảng số quốc gia và đáp ứng nhu cầu điện toán đang tăng nhanh.

"Câu hỏi quan trọng đối với thị trường hiện nay không còn là liệu AI có thay đổi các ưu tiên đầu tư hay không, mà là tốc độ thay đổi sẽ diễn ra nhanh đến mức nào", ông Tiong Hooi Ong cho biết.

Theo báo cáo, sự thay đổi lớn nhất đã diễn ra trong 12 đến 18 tháng qua, khi các mô hình AI đã vượt ra ngoài khả năng nhận dạng và tiến đến khả năng suy luận. Các mô hình ban đầu có thể giúp xác định các mục tiêu tiềm năng. Các mô hình mới hơn đang bắt đầu hỗ trợ giải quyết các vấn đề M&A phức tạp hơn, từ phân tích thương mại và xem xét dữ liệu đến mô hình định giá và lập kế hoạch tạo giá trị.

"Khi dòng vốn ngày càng hướng tới các doanh nghiệp ứng dụng AI và hạ tầng hỗ trợ AI, nhà đầu tư sẽ cần đưa ra những lựa chọn chiến lược về đầu tư, hợp tác và cạnh tranh. Trong bối cảnh đó, việc phân bổ và sử dụng vốn có hiệu quả và kỷ luật trở nên quan trọng không kém khả năng thực thi giao dịch", ông Tiong Hooi Ong nói. 

NĂNG LỰC THÍCH ỨNG VÀ CHỐNG CHỊU ĐANG TRỞ THÀNH ƯU TIÊN QUAN TRỌNG TRONG HOẠT ĐỘNG M&A

Trong bối cảnh bất định về kinh tế, địa chính trị và công nghệ tiếp tục tác động tới môi trường kinh doanh, khả năng chống chịu của doanh nghiệp trở thành một trong những động lực tiên quyết trong hoạt động M&A. Các doanh nghiệp toàn thế giới đang sử dụng các thương vụ để củng cố chuỗi cung ứng, tiếp cận các năng lực chiến lược, mở rộng quy mô hoạt động và nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn.

Đồng thời, các công cụ AI hỗ trợ giao dịch đang mở ra cơ hội đẩy nhanh quá trình thu thập thông tin, phân tích và ra quyết định. Tuy nhiên, khi AI ngày càng phát triển, yếu tố đánh giá chuyên môn, quản trị và trách nhiệm giải trình của con người vẫn đóng vai trò then chốt trong các quyết định đầu tư có tác động lớn.

Đối với các nhà đầu tư, thách thức hiện nay không chỉ nằm ở việc nhận diện đúng cơ hội mà còn ở khả năng triển khai giao dịch một cách hiệu quả và kỷ luật.

Các giả định về nguồn vốn, kế hoạch tạo giá trị và những kịch bản rủi ro cần được đánh giá chặt chẽ hơn khi dòng vốn ngày càng chọn lọc và cạnh tranh.