Làn sóng mua bán và sáp nhập doanh nghiệp (M&A), huy động vốn tư nhân và chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) trong nửa đầu năm nay chủ yếu nghiêng về các tập đoàn lớn, với 44 thương vụ trị giá trên 10 tỷ USD được công bố...

Thị trường chứng khoán khởi sắc, dòng vốn khổng lồ đổ vào trí tuệ nhân tạo (AI) và môi trường quản lý cởi mở đã thúc đẩy một trong những giai đoạn bùng nổ M&A mạnh nhất trong nhiều năm qua.

6 THÁNG BÙNG NỔ NHẤT TRONG MỘT THẬP KỶ

Theo công ty cung cấp dữ liệu Dealogic, tổng giá trị các thương vụ M&A và huy động vốn quy mô lớn trên toàn cầu tính đến hết tháng 6 đạt khoảng 3,2 nghìn tỷ USD, tăng 45% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là mức cao nhất được ghi nhận trong một giai đoạn 6 tháng ít nhất một thập kỷ qua.

Làn sóng này chủ yếu mang lại lợi thế cho các tập đoàn lớn. Trong 6 tháng đầu năm, 44 thương vụ trị giá trên 10 tỷ USD đã được công bố, bao gồm các vụ thâu tóm và huy động vốn quy mô lớn trên thị trường vốn đầu tư tư nhân.

Những thương vụ “bom tấn” đã đẩy tổng giá trị giao dịch tăng vọt, dù số lượng giao dịch giảm khoảng 1% so với cùng kỳ năm ngoái. Các doanh nghiệp có tiềm lực tài chính hạn chế hơn hoặc dễ bị ảnh hưởng bởi bất ổn địa chính trị phần lớn vẫn đứng ngoài cuộc.

Trong khi đó, lãnh đạo nhiều tập đoàn lớn đã gạt sang một bên những rủi ro liên quan đến thuế quan và chiến tranh tại Trung Đông để tiếp tục theo đuổi các thương vụ thâu tóm. Dưới thời chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump, những giao dịch này được đánh giá có khả năng được cơ quan quản lý chấp thuận cao hơn so với dưới các chính quyền trước.

“Nhiều doanh nghiệp Mỹ cho rằng họ đang trong giai đoạn thuận lợi để thực hiện những thương vụ có thể tạo ra sự chuyển đổi căn bản và đây thực sự là lúc để thử sức”, ông Matt McClure, đồng giám đốc bộ phận ngân hàng đầu tư toàn cầu tại ngân hàng Goldman Sachs, nói trong một cuộc trả lời phỏng vấn tờ báo New York Times.

Các chủ ngân hàng cho rằng đợt bùng nổ lần này khác với những chu kỳ trước, như thời kỳ lãi suất thấp kỷ lục trong đại dịch Covid-19, làn sóng mua lại doanh nghiệp bằng vốn vay năm 2007 hay bong bóng dot-com trong thập niên 1990.

QUY MÔ DOANH NGHIỆP NGÀY CÀNG LỚN

Những doanh nghiệp dẫn dắt làn sóng M&A và huy động vốn năm nay đều thuộc nhóm lớn nhất và có tiềm lực tài chính mạnh nhất thế giới. Thay vì thực hiện nhiều thương vụ mua lại quy mô nhỏ, không ít tập đoàn đang lựa chọn các vụ sáp nhập lớn nhằm tạo ra sự chuyển đổi căn bản trong hoạt động kinh doanh.

Một phần động lực đến từ nhu cầu duy trì vị thế trong nền kinh tế ngày càng bị chi phối bởi một số ít tập đoàn khổng lồ. Chẳng hạn, để được đưa vào chỉ số S&P 500, một doanh nghiệp hiện phải có mức vốn hóa gần gấp đôi so với cách đây 5 năm.

Exxon Mobil từng là công ty có giá trị lớn nhất nước Mỹ. Tuy nhiên, vốn hóa của tập đoàn dầu khí này hiện chỉ bằng khoảng 1/8 công ty lớn nhất trong nhóm cổ phiếu công nghệ Magnificent Seven, gồm Apple, Microsoft, Alphabet, Amazon, Meta Platforms, Nvidia và Tesla.

“Chuẩn mực về quy mô liên tục thay đổi, vì vậy các doanh nghiệp phải ngày càng lớn hơn. Những tập đoàn lớn cũng phải thực hiện các thương vụ ngày càng lớn mới có thể tạo ra tác động đáng kể”, ông Ben Wilson, đồng giám đốc phụ trách M&A tại Bắc Mỹ của ngân hàng JPMorgan, nhận định.

Thương vụ NextEra mua lại Dominion Energy với giá 118 tỷ USD, được công bố vào tháng 5, sẽ tạo ra một tập đoàn điện lực khổng lồ, hướng tới đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng để vận hành các hệ thống AI.

Trong khi đó, thương vụ SpaceX mua lại Cursor với giá 60 tỷ USD vào tháng trước nhằm hỗ trợ công ty tên lửa SpaceX của tỷ phú Elon Musk phát triển các mô hình AI. Cursor là công ty khởi nghiệp chuyên phát triển phần mềm hỗ trợ viết mã.

Thông thường, các doanh nghiệp có xu hướng thận trọng với những thương vụ lớn trong giai đoạn thị trường biến động. Tuy nhiên, hoạt động M&A và huy động vốn quy mô lớn hiện vẫn diễn ra sôi động, dù nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu do chiến tranh Iran và căng thẳng giữa Nhà Trắng với các đối tác thương mại lớn của Mỹ tại châu Âu chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Quá trình xây dựng cơ sở hạ tầng AI cũng đặt ra hàng loạt câu hỏi, từ chi phí con chip, những hạn chế về nguồn cung đến khả năng các công ty AI phải mất nhiều thời gian hơn dự kiến mới có thể tạo ra lợi nhuận.

“Đợt bùng nổ hiện nay có phần khác thường khi diễn ra trong bối cảnh mức độ bất định và biến động tuy chưa từng có thể chưa đạt kỷ lục, nhưng vẫn nằm trong nhóm 25% cao nhất”, ông Jonathan Knee, giáo sư Trường Kinh doanh Columbia và cố vấn cấp cao của ngân hàng đầu tư Evercore, nhận xét.

Làn sóng M&A và huy động vốn cũng mang lại nguồn thu lớn cho các ngân hàng. Những con số cụ thể dự kiến được công bố khi các ngân hàng công bố kết quả kinh doanh vào tuần tới.

Theo báo cáo nghiên cứu của Jefferies, ngân ngân Bank of America dự báo doanh thu từ mảng ngân hàng đầu tư trong quý 2 tăng 28% so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi JPMorgan Chase dự báo mức tăng 10%.

LÀN SÓNG IPO GẮN VỚI CUỘC ĐUA AI

Hoạt động IPO trong 6 tháng đầu năm chủ yếu được dẫn dắt bởi các doanh nghiệp lớn phục vụ cuộc đua phát triển AI và các công ty công nghệ quốc phòng.

Madison Air Solutions, công ty cung cấp hệ thống làm mát cho các trung tâm dữ liệu, đã huy động 2,23 tỷ USD thông qua IPO. Cerebras, nhà sản xuất con chip AI tại Thung lũng Silicon, huy động được 5,55 tỷ USD. Nổi bật nhất là SpaceX, với hơn 75 tỷ USD huy động được trong đợt IPO lớn nhất từ trước đến nay.

Những thương vụ này đã nâng tổng giá trị IPO tại Mỹ lên 155 tỷ USD, mức cao nhất kể từ năm 2021. Năm đó, hàng loạt công ty mua lại có mục đích đặc biệt, còn gọi là công ty “séc trắng” hay SPAC, ồ ạt gia nhập thị trường chứng khoán.

Các chủ ngân hàng cho rằng cánh cửa huy động vốn vẫn rộng mở đối với những doanh nghiệp liên quan đến AI. SK Hynix, nhà sản xuất chip nhớ của Hàn Quốc, cũng vừa huy động 26,5 tỷ USD thông qua đợt niêm yết tại Mỹ tuần này.

Cổ phiếu SpaceX biến động mạnh trong những tuần đầu sau khi lên sàn. Trong phiên ngày thứ Năm (9/7), cổ phiếu SpaceX phục hồi lên 152,16 USD, cao hơn khoảng 13% so với mức giá IPO 135 USD/cổ phiếu.

Trong khi đó, cổ phiếu của một số doanh nghiệp mới niêm yết khác cũng đã giảm xuống dưới giá IPO, trong đó có Cerebras, Fervo Energy và X-Energy. Hai công ty sau đều cung cấp năng lượng cho các trung tâm dữ liệu.

Theo công ty nghiên cứu và tư vấn Renaissance Capital, khoảng 1/3 số doanh nghiệp lên sàn trong quý 2 hiện có giá cổ phiếu thấp hơn mức giá IPO.

Ông Matt Kennedy, chiến lược gia cấp cao tại Renaissance Capital, cho biết diễn biến này nhìn chung phù hợp với kết quả thường thấy của các cổ phiếu IPO trong những tháng đầu tiên sau khi lên sàn.

“Có nhiều trường hợp IPO ban đầu tạo ra sự chú ý rất lớn, nhưng sau đó nhanh chóng mất đà. một số cổ phiếu mang tính đầu cơ khác vẫn giữ được mức giá khá vững”, ông Kennedy nhận xét.

Thị trường vẫn hoài nghi liệu nhu cầu thực tế về AI có đủ lớn để tương xứng với những khoản đầu tư khổng lồ đang được rót vào lĩnh vực này hay không. Bên cạnh đó, chiến tranh tại Trung Đông và lạm phát tiếp tục làm gia tăng bất ổn.

Cổ phiếu nhóm Magnificent Seven đã góp phần giúp chỉ số S&P 500 ghi nhận quý 2 tốt nhất trong 6 năm. Tuy nhiên, riêng trong tháng 6, giá cổ phiếu của 7 doanh nghiệp này đã giảm khoảng 9%.

Dù vậy, ông Kennedy dự báo cơn sốt AI sẽ tiếp tục thúc đẩy hoạt động M&A và huy động vốn từ nay tới cuối năm.