Nhân dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026), bà Deborah Steele, nguyên Chủ tịch Ủy ban Tin tức của Liên minh Phát thanh Truyền hình Thế giới (WBU) và cựu lãnh đạo cấp cao phụ trách nội dung tin tức của ABC, đã chia sẻ với Tạp chí Kinh tế Việt Nam về cách trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi hoạt động báo chí và truyền thông. Bà cũng phân tích cách các tòa soạn và nhà báo có thể tận dụng AI để nâng cao hiệu quả sản xuất nội dung, đồng thời vẫn bảo đảm tính chính xác, minh bạch và trách nhiệm đối với công chúng...

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi mạnh mẽ cách công chúng tiếp cận và tiêu thụ thông tin, từ các cơ quan báo chí chính thống đến các nền tảng mạng xã hội. Theo bà, sự thay đổi này đang tác động như thế nào đến vai trò của các tổ chức báo chí trong hệ sinh thái thông tin hiện nay?

Ngày nay, công chúng có nhiều nền tảng tiếp cận thông tin, từ YouTube đến mạng xã hội. Đồng thời, những lĩnh vực từng là thế mạnh của báo chí như báo chí điều tra cũng đang trở lại mạnh mẽ. Các cơ quan báo chí cần chủ động thích ứng và tìm kiếm giải pháp. Truyền thông vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin, giáo dục công chúng và hỗ trợ người dân đưa ra những quyết định đúng đắn cho bản thân và cộng đồng.

Hiện nay, AI tạo sinh đang làm thay đổi sâu sắc ngành truyền thông. Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ này kéo theo những rủi ro như thông tin sai lệch và tin giả gia tăng. Khi các công cụ AI mới liên tục xuất hiện, chúng ta cần chủ động theo dõi, tìm hiểu và học cách sử dụng chúng. Việc trang bị kiến thức về AI tạo sinh đã trở thành trách nhiệm của mỗi người, bởi bên cạnh những thách thức là rất nhiều cơ hội.

Các tòa soạn trên thế giới đang đẩy mạnh ứng dụng AI vào quá trình sản xuất nội dung. Theo bà, đâu là những nguyên tắc đạo đức quan trọng nhất mà nhà báo và cơ quan báo chí cần tuân thủ để bảo đảm tính chính xác, minh bạch và trách nhiệm với công chúng?

Điều quan trọng nhất là mỗi tòa soạn phải xây dựng một khuôn khổ rõ ràng về cách sử dụng AI. AI nên được xem là công cụ hỗ trợ, không phải sự thay thế cho nhà báo hay các quy trình biên tập chuyên nghiệp.

Mọi nội dung do AI gợi ý, tổng hợp hoặc tạo ra đều cần được những người có chuyên môn kiểm tra và xác thực. Công nghệ có thể hỗ trợ quá trình làm việc, nhưng trách nhiệm cuối cùng đối với nội dung được xuất bản vẫn thuộc về con người.

Một nguyên tắc quan trọng khác là duy trì cơ chế kiểm tra nhiều tầng trong tòa soạn. Các quyết định biên tập không nên được đưa ra chỉ dựa trên kết quả từ AI. Dù áp lực thời gian luôn hiện hữu, các cơ quan báo chí không thể bỏ qua những bước xác minh cần thiết.

AI tạo sinh đang phát triển rất nhanh nhưng vẫn có thể mắc sai sót. Quan trọng hơn, AI không hiểu các giá trị cốt lõi của từng cơ quan báo chí cũng như nhu cầu của độc giả theo cách mà các nhà báo hiểu. Vì vậy, yếu tố con người phải luôn giữ vai trò trung tâm trong toàn bộ quy trình sản xuất tin tức.

Theo bà, AI nên được trao quyền đến đâu trong quy trình sản xuất nội dung báo chí và đâu là những khâu nhất thiết phải do con người đảm nhiệm?

Điều quan trọng không phải AI tham gia bao nhiêu công việc, mà là AI được sử dụng ở những khâu nào và dưới sự kiểm soát ra sao.

AI tạo sinh mang lại rất nhiều giá trị. Với những người từng làm phóng viên và biên tập viên như tôi, AI cho phép thực hiện những công việc trước đây cần cả một đội ngũ, từ xây dựng website, thiết kế đồ họa đến tạo logo. Đó là một sự trao quyền rất đáng kể. AI cũng hỗ trợ hiệu quả trong nghiên cứu thông tin. Tuy nhiên, nhà báo cần yêu cầu hệ thống cung cấp nguồn tham khảo và tự kiểm chứng các dữ liệu đó.

Ngoài nghiên cứu, AI còn có thể hỗ trợ tóm tắt tài liệu, xử lý dữ liệu lớn, tạo bản ghi phỏng vấn, dịch thuật và tự động hóa nhiều quy trình hành chính trong tòa soạn. Dù vậy, với những ngôn ngữ có thanh điệu như tiếng Việt hay tiếng Thái, AI vẫn còn những hạn chế nhất định.

Tôi cho rằng không nên trao toàn bộ quyền quyết định cho AI mà hãy xem nó như một “biên tập viên phụ”. Con người phải là người giao việc, kiểm tra kết quả và đưa ra quyết định cuối cùng. Nhờ đó, nhà báo có thể dành nhiều thời gian hơn cho những công việc đòi hỏi tư duy phản biện, điều tra và sáng tạo.

Nếu được sử dụng đúng cách, AI là một bộ công cụ giúp tăng tốc quá trình sản xuất tin tức và mở ra những khả năng mới. Tuy nhiên, công nghệ không thể thay thế trách nhiệm nghề nghiệp, khả năng phán đoán và vai trò của nhà báo trong việc phục vụ công chúng.

Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 24+25-2026 phát hành ngày 13/06/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:

Link:https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-2324-2026.html