Tập đoàn SoftBank ghi nhận lợi nhuận quý 1 giảm 18% do chi phí gia tăng triệt tiêu lợi nhuận đầu tư, dù liên tục rót hàng chục tỷ USD vào OpenAI và hạ tầng AI. Áp lực nợ đáo hạn cùng gánh nặng tài chính đang khiến giới phân tích nghi ngại về an toàn dòng tiền của tập đoàn…

Những con số kinh doanh ảm đạm không chỉ phản ánh áp lực chi phí ngắn hạn, mà còn phơi bày bài toán thanh khoản đầy thách thức mà tỷ phú Masayoshi Son phải đối mặt khi đặt cược toàn bộ tương lai tập đoàn vào làn sóng AI.

TỪ NHÀ PHÂN PHỐI PHẦN MỀM ĐẾN "GÃ KHỔNG LỒ" CÔNG NGHỆ TOÀN CẦU

Được thành lập vào năm 1981 bởi tỷ phú Masayoshi Son, SoftBank Group bắt đầu hành trình của mình như một nhà phân phối phần mềm và tạp chí máy tính tại Nhật Bản. Qua hơn 4 thập kỷ phát triển, tập đoàn đã lột xác trở thành một trong những tập đoàn đầu tư công nghệ đa quốc gia có ảnh hưởng lớn nhất thế giới.

Tên tuổi của SoftBank gắn liền với những thương vụ đầu tư mạo hiểm mang tính lịch sử, nổi bật nhất là khoản đầu tư sớm vào Alibaba của Tỷ phú Mã Vân (Jack Ma), mang lại tỷ suất lợi nhuận khổng lồ và đưa Masayoshi Son lên vị thế "huyền thoại" trong giới đầu tư công nghệ.

Thông qua các quỹ đầu tư danh tiếng, đặc biệt là SoftBank Vision Fund- tập đoàn này hiện quản lý danh mục đầu tư toàn cầu trải rộng trên nhiều lĩnh vực tiên phong. Trong mảng bán dẫn và đồ họa, SoftBank nắm giữ cổ phần chi phối tại nhà thiết kế vi chip hàng đầu Anh Quốc Arm, đồng thời sở hữu các khoản đầu tư chiến lược tại những "ông lớn" như Intel (Mỹ) và TSMC (Đài Loan).

Đối với lĩnh vực ứng dụng và nền tảng, tập đoàn rót vốn vào ByteDance- công ty mẹ của TikTok- và nền tảng thanh toán di động PayPay hàng đầu Nhật Bản. Bên cạnh đó, ở mảng hạ tầng AI và tự động hóa, SoftBank liên tục tăng cường dòng vốn vào công nghệ xe tự lái cùng ABB Robotics, đơn vị chuyên về công nghệ tự động hóa, cánh tay robot và di động thông minh.

Chiến lược của SoftBank luôn mang đậm phong cách của Masayoshi Son: đặt cược lớn và chấp nhận rủi ro cao vào các công nghệ mới nổi. Tuy nhiên, bản chất của các khoản đầu tư mạo hiểm này cũng khiến kết quả tài chính của SoftBank trồi sụt thất thường theo biến động định giá của thị trường.

BỨC TRANH TÀI CHÍNH QUÝ 1: NỐT TRẦM LỢI NHUẬN TRONG ĐÀ TĂNG DOANH THU

Theo Japan Today, báo cáo tài chính quý 1 (giai đoạn tháng 4 đến tháng 6) của SoftBank cho thấy bức tranh kinh doanh trái chiều khi lợi nhuận ròng giảm 18% xuống còn 347,3 tỷ Yên (khoảng 2,2 tỷ USD) so với mức 421,8 tỷ Yên cùng kỳ năm ngoái, bất chấp doanh thu hợp nhất vẫn tăng trưởng gần 11%, đạt 2.000 tỷ Yên (khoảng 12,7 tỷ USD).

Giám đốc Tài chính (CFO) Yoshimitsu Goto giải thích sự sụt giảm lợi nhuận này chủ yếu do chi phí hoạt động và chi phí tài chính leo thang gây áp lực lên biên lợi nhuận, dù hoạt động kinh doanh của công ty con Arm vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực.

Thực tế này phản ánh rõ nét bản chất "hình sin" đặc trưng ở SoftBank: doanh thu cốt lõi tăng nhưng tổng lợi nhuận lại biến động mạnh theo việc định giá lại danh mục đầu tư thuộc Quỹ Vision Fund.

Ngay sau thông tin kết quả kinh doanh, cổ phiếu SoftBank trên sàn Tokyo đã quay đầu giảm 4%, kéo dài đà lao dốc khiến giá trị cổ phiếu tập đoàn bốc hơi gần một nửa kể từ đầu tháng 6 trong bối cảnh tâm lý nhà đầu tư toàn cầu ngày càng thận trọng với nhóm cổ phiếu công nghệ.

CÚ ĐẶT CƯỢC AI TRĂM TỶ USD VÀ BẮT TAY CHIẾN LƯỢC VỚI OPENAI

Trước biến động ngắn hạn của thị trường, Masayoshi Son tuy vậy vẫn tiếp tục đẩy mạnh chiến lược đưa SoftBank trở thành trung tâm của làn sóng AI toàn cầu. Ông từng tuyên bố phản bác những lo ngại về "bong bóng AI", coi việc hoài nghi tiềm năng của công nghệ này là "thiếu thực tế".

Tính đến nay, SoftBank đã cam kết hơn 60 tỷ USD cho OpenAI cùng các dự án hạ tầng AI liên quan. Riêng trong quý gần nhất, tập đoàn đã rót thêm 20 tỷ USD vào OpenAI và dự kiến sẽ tiếp tục thực hiện thêm nhiều khoản đầu tư mới trong năm tài chính này.

Bên cạnh việc rót vốn trực tiếp vào các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), SoftBank còn đẩy mạnh xây dựng các trung tâm dữ liệu AI quy mô khổng lồ trên thế giới, bao gồm dự án trung tâm dữ liệu AI trị giá 500 tỷ USD tại Ohio (Mỹ) và kế hoạch chi 87,5 tỷ USD cho các trung tâm AI tại Pháp. Masayoshi Son nhận định, thế giới sẽ cần tới 5.000 tỷ USD mỗi năm để đáp ứng đủ nhu cầu hạ tầng và năng lượng cho AI.

Dù kỳ vọng vào tương lai AI rất lớn, giới đầu tư tài chính lại đang đặt dấu hỏi lớn về bài toán cân đối bảng cân đối kế toán của SoftBank. Tập đoàn hiện đối mặt với khoảng 30 tỷ USD nghĩa vụ tài chính phải thanh toán ngay trong nửa cuối năm 2026, cùng khoản vay cầu nối (bridging loan) trị giá 40 tỷ USD dự kiến đáo hạn vào tháng 3/2027.

Để tài trợ cho các thương vụ thâu tóm và tham vọng đầu tư AI khổng lồ, SoftBank ngày càng phụ thuộc vào việc cầm cố cổ phần. Một mặt, tập đoàn đã thu xếp khoản vay thế chấp (margin loan) trị giá 20 tỷ USD dựa trên cổ phần nắm giữ tại Arm; mặt khác, nỗ lực dùng cổ phần tại OpenAI làm tài sản đảm bảo cho các khoản vay mới lại đang gặp nhiều trở ngại do các ngân hàng thắt chặt kiểm soát rủi ro đối với tài sản cầm cố từ những công ty khởi nghiệp chưa niêm yết.

Bà Makiko Yoshimura, chuyên gia phân tích tại S&P Global Ratings, nhận định: "Arm có hồ sơ tín dụng rất vững chắc, nhưng OpenAI lại tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn. Đây là một startup đối mặt với rủi ro đổi mới công nghệ cao và sự cạnh tranh khốc liệt".

Tổ chức xếp hạng tín nhiệm Fitch Ratings cũng cảnh báo sự điều chỉnh của thị trường AI là một rủi ro tín dụng lớn đối với các tập đoàn như SoftBank, do chi phí vốn (CapEx) khổng lồ nhưng dòng tiền thu hồi thực tế vẫn chưa rõ ràng.

Khả năng đảm bảo thanh khoản của SoftBank trong giai đoạn tới phụ thuộc phần lớn vào sức khỏe thị trường và tiến độ phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) từ các doanh nghiệp thuộc danh mục đầu tư. Trong đó, OpenAI- con bài chiến lược được kỳ vọng hướng tới mức định giá IPO lên đến 1.000 tỷ USD, vọt lên từ mốc 852 tỷ USD trước đó- đóng vai trò quyết định.

Nếu thương vụ thương mại hóa này thành công như mong đợi, SoftBank không chỉ bỏ túi khoản lợi nhuận khổng lồ mà còn ngay lập tức tháo gỡ gánh nặng tài chính. Dù vậy, giới phân tích vẫn giữ thái độ hoài nghi; chuyên gia Amir Anvarzadeh từ Asymmetric Advisors cho rằng giá trị thực tế của OpenAI chỉ tiệm cận mốc 300 tỷ USD.

Sức ép lên "đế chế" của Masayoshi Son còn đến từ nguy cơ cạnh tranh gay gắt. Theo đánh giá từ nhà phân tích David Gibson thuộc MST Financial, sự xuất hiện của các mô hình AI giá rẻ từ Trung Quốc có thể châm ngòi cho một cuộc chiến hạ giá toàn diện, đe dọa trực tiếp đến biên lợi nhuận của những nhà phát triển hàng đầu như OpenAI lẫn nhu cầu tiêu thụ chip từ Arm.

Dù SoftBank khẳng định vẫn duy trì tỷ lệ vay trên giá trị tài sản (LTV) ở mức 17% (an toàn so với trần tự định 25%) cùng lượng tiền mặt dự trữ đủ trang trải các khoản nợ đáo hạn trong vòng 2 năm, rủi ro biến động giá cổ phiếu Arm và viễn cảnh IPO chưa chắc chắn của OpenAI vẫn đặt tập đoàn trước một bài kiểm tra sinh tử.

Chiến lược "được ăn cả, ngã về không" vào tham vọng AI liệu có mang lại thắng lợi rực rỡ như thương vụ Alibaba lịch sử, hay sẽ cuốn SoftBank vào một vòng xoáy khủng hoảng thanh khoản mới vẫn là bài toán hóc búa chuẩn bị chờ thị trường đưa ra đáp án.