Ngày thứ Hai (3/8), liên minh gồm 25 bang do Đảng Dân chủ kiểm soát đã khởi kiện chính quyền Tổng thống Donald Trump, cho rằng ông vượt quá thẩm quyền khi áp thuế quan mới đối với hàng hóa từ 60 đối tác thương mại của Mỹ...

Đơn kiện được nộp lên Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ, nhằm phản đối mức thuế 10-12,5% áp lên phần lớn hàng hóa nhập khẩu từ các nền kinh tế này vào Mỹ. Theo nguyên đơn, nhóm đối tác bị áp thuế chiếm tới 99,4% tổng kim ngạch nhập khẩu của Mỹ.

Các bang đề nghị tòa án đình chỉ việc thực thi, đồng thời tuyên các mức thuế quan mới là bất hợp pháp và yêu cầu hoàn trả số thuế quan mà doanh nghiệp đã nộp.

“Sau khi thất bại tại Tòa án Tối cao, chính quyền một lần nữa tìm cách tăng thuế trái pháp luật đối với các gia đình và doanh nghiệp thông qua một đợt áp thuế quan mới”, Tổng chưởng lý bang New York Letitia James cho biết trong một tuyên bố.

Vụ kiện xoay quanh việc chính quyền ông Trump tìm cách duy trì chính sách thuế quan diện rộng sau khi tòa án bác bỏ hai lần áp thuế trước đó, mỗi lần dựa trên một cơ sở pháp lý khác nhau.

Các bang cáo buộc chính quyền tiếp tục viện dẫn Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 và vấn đề lao động cưỡng bức để nhanh chóng tái lập các mức thuế toàn cầu gần như giống với chính sách đã bị tòa án bác bỏ. Nhà Trắng bác bỏ cáo buộc này.

“Chính phủ Mỹ đang sử dụng thẩm quyền hợp pháp để yêu cầu chấm dứt những hành vi, chính sách và thông lệ bất hợp lý gây cản trở thương mại Mỹ”, người phát ngôn Nhà Trắng Kush Desai tuyên bố.

Theo ông Desai, việc một quốc gia không ban hành hoặc thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức là hành vi bất hợp lý, gây tổn hại đến thương mại và người lao động Mỹ, do đó cần được xử lý.

“Thuế quan theo Mục 301 đã chứng minh đây là một công cụ có nền tảng pháp lý vững chắc kể từ nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Trump và hiện vẫn như vậy”, ông Desai nói thêm.

Chính quyền ông Trump áp loạt thuế quan mới sau khi cáo buộc 60 nền kinh tế, trong đó có các quốc gia và Liên minh châu Âu (EU), không ngăn chặn hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức thâm nhập chuỗi cung ứng của họ.

Tuy nhiên, đơn kiện cho rằng Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer đã vội vàng tiến hành điều tra 60 nền kinh tế, bỏ qua yêu cầu tham vấn riêng với từng đối tác và không giải thích vì sao các nền kinh tế có chính sách rất khác nhau lại phải chịu mức thuế gần như giống nhau.

“Không có mối liên hệ hợp lý giữa vấn đề lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng quốc tế với các mức thuế quan áp dụng đồng loạt trên toàn cầu mà Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ đưa ra”, đơn kiện nêu.

Theo các bang, Mục 301 chỉ cho phép Mỹ thực hiện biện pháp thương mại sau khi điều tra những hành vi không công bằng của một quốc gia cụ thể. Mức thuế được áp dụng sau đó cũng phải được thiết kế phù hợp nhằm chấm dứt chính hành vi bị điều tra.

Các quan chức thương mại Mỹ hoàn tất 60 cuộc điều tra chỉ trong khoảng 2 tháng rưỡi, sau đó chia các nền kinh tế thành 4 nhóm thuế quan. Hai mức thuế chính là 10% và 12,5%, chênh lệch 2,5 điểm phần trăm.

Đơn kiện cáo buộc Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) không chứng minh được mối liên hệ giữa mức thuế áp dụng với tỷ lệ hàng hóa liên quan đến lao động cưỡng bức tại từng nền kinh tế. Cơ quan này cũng không đưa ra những tiêu chí cụ thể mà các đối tác cần đáp ứng để được dỡ bỏ thuế quan.

Các bang còn chỉ ra một số trường hợp miễn trừ mà họ cho rằng làm suy yếu lập luận của chính quyền. Chẳng hạn, USTR từng nêu thịt bò đông lạnh từ Brazil là một trong ba ví dụ về hàng hóa liên quan đến lao động cưỡng bức, nhưng sản phẩm này lại được miễn thuế.

Thống đốc bang New York Kathy Hochul cho rằng các mức thuế quan mới thực chất là “loại thuế đánh vào những gia đình lao động chăm chỉ”, đồng thời cảnh báo biện pháp này sẽ đẩy giá thực phẩm, đồ dùng thiết yếu, vật liệu xây dựng và nhiều mặt hàng tiêu dùng hàng ngày tăng cao.

Đơn kiện cũng đặt nghi vấn về thời điểm công bố các mức thuế mới. USTR ban hành thuế quan mới vào ngày 23/7, chỉ một ngày trước khi các mức thuế tạm thời áp dụng theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại hết hiệu lực. Nhờ đó, chính sách thuế quan của ông Trump được duy trì mà không bị gián đoạn.

Trước đó, Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết rằng Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) không trao cho ông Trump thẩm quyền áp dụng loạt thuế quan đối ứng trước đây. Sau đó, Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ cũng bác bỏ việc chính quyền sử dụng Điều 122, dù phán quyết này đang tạm thời bị đình chỉ trong quá trình kháng cáo.

Trong đơn kiện, các bang viện dẫn những phát biểu của quan chức chính quyền để lập luận rằng kết quả điều tra theo Mục 301 đã được định trước. Sau phán quyết của Tòa án Tối cao, ông Greer cho biết chính quyền sẽ nhanh chóng sử dụng những thẩm quyền thương mại khác để “bảo đảm tính liên tục”.

Theo đơn kiện, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent sau đó cũng tuyên bố các mức thuế sẽ trở lại “chính xác mức trước đây”.

Đây ít nhất là vụ kiện thứ hai nhằm phản đối loạt thuế quan mới. Trước đó, một nhóm doanh nghiệp nhỏ cũng kiện chính quyền Trump, với lập luận tương tự rằng tổng thống không thể sử dụng một cơ sở pháp lý mới để tái lập những mức thuế đã bị Tòa án Tối cao tuyên vô hiệu.